Әли батыл бала
Түнгі тыныштық және кішкентай ерлік
Бекәділ дәлізде тұрып, өз бөлмелерінде сабақ дайындап отырған екі баласына: — Әли, Мұхтар, сағат он болып қалды. Аяқтарыңды жуып, жата берсеңдер болады, — деді.
Ләззат күйеуінен де қаттырақ ескертіп: — Жатыңдар. Таңертең тұрмай әлек қыласыңдар! — деді.
Үй ішіндегі тәртіп
Кіші ұлы Мұхтар күндегі әдетімен: — Сендер қайда барасыңдар? — деп сұрады.
— Қайда барушы едік. Алаңда біраз серуендеп, жүріп қайтамыз. Үш бөлмелі кішкентай үйде Әли мен Мұхтар оңаша қалды.
Әли алтыншы сыныпта, Мұхтар бесінші сыныпта оқиды. Екеуі де тәрбиелі, айтқанды ұғатын, сабақты жақсы оқитын балалар. Мұғалімдеріне де, көрші-қолаңға да сүйкімді.
Кітап-қағаздарын жинап, үстелден бірінші болып тұра берген Мұхтар еркелігі ұстап, Әлидің қалқиған құлағын шертіп қалды. Әли тек осыны күтіп тұрғандай сақ еді: зыта жөнелмек болған Мұхтарды екі аттатпай ұстап алды. Сол арада екеуі еденге төселген қызыл ала кілемнің үстінде таласқан күшіктердей апыр-топыр болды.
Әсіресе, әке-шеше үйде жоқта осылай бой жазып алу — олардың баяғыдан келе жатқан әдеті.
Алакөлеңкеде естілген дыбыс
Бөлмедегі шам сөнген. Әли мен Мұхтар аяқтарын жуып келіп, әрқайсысы өз төсегіне жатты. Есік ашық тұрғандықтан, дәліздегі шамның жарығы бөлме ішін алакөлеңке етіп тұрды.
Әли басы жастыққа тиісімен-ақ қорылдап кететін. Ал Мұхтар болса қиялына ерік беріп, ұйықтай алмай ұзақ жатты: шіркін, жазда пионер лагері ашылса… Бірақ шомылатын су жоқ-ау.
Дәл осы кезде ас үй жақтан тысыр-тысыр еткен тосын дыбыс естілді. Ас үйдегі аспа сағаттың бірқалыпты сырт-сырт соққан үні бар, бірақ мына дыбыс мүлде бөлек еді.
Артынша еденге бірдеңе торс етіп құлағандай болды. Дыбыс қайта-қайта естіліп, жиілей түсті. Мұхтардың есіне кешкі газеттен оқыған үй тонаушылары туралы хабар сап ете қалды.
Мұхтар сыбырлай үн қатты: — Әли! Ау, Әли!
Әли шошып оянып: — Не? — деді.
— Тыңдашы… ас үйде біреу жүрген сияқты. Екеуі де әлгі жат дыбысты анық естіді.
Қорқыныш
— Не істейміз? Мұхтардың дауысы дірілдеп шықты.
— Мен қорқам. Жүр, екеуміз барайық.
Батылдық
Әли батыл еді. — Жүр! — деп, орнынан ұшып тұрды.
Дәл осындай сәтте батылдық — тек қорықпау емес, қорықсаң да қадам жасау екенін олар ұққандай болды.
«Ұрыға» қарсы дайындық
Екеуі шам жанған дәлізге шықты. Ас үй жақтағы үрейлі тысыр тыйылар емес. Терезе жақтағы көшеде автобус пен машиналар гуілдеп өтіп жатыр; ауыр көліктер өткенде әйнек сылдырлап, дірілдегендей болады. Қала әлі ұйықтамаған, сыртта адамдар да жүр.
Осы тіршілік балаларының жүрегіне демеу болды. Мұхтар дәліздегі аяқ киім шкафының үстінен ұзын сап балғаны ала қойды — ұрыны сонымен жайратпақшы тәрізді. Әли де қапы қалмайын дегендей, еден жуатын ауыр таяқты қару қылды.
Кілт деталь
Ас үйдің есігі жабылмайтын, әрдайым ашық тұратын. Бірақ дәл қазір іш жақ — қап-қараңғы.
Жүректері дүрсілдеп, қараңғы ас үйге қатарласып кірді. Әли жарықты жағып жіберді. Үй іші жап-жарық болды. Екеуі бір-біріне тақалып, жан-жағына елеңдей қарады: «Ұры қайда?»
Күтпеген күлкі
Сол сәтте олар күтпеген көрініске тап болды. Әлгі қоймаларға түсіп, жұртты мезі қылатын сабалақ сары мысық бар еді ғой — сол. Оның басына литрлік шыны банка кептеліп қалыпты. Қашайын десе халі жоқ: «бәтшағар банка» деп басын шығара алмай, жанталасып жүр.
Үрейден әрең жетіп келген екі бала мына көріністі көріп, ішектері түйіліп күлді. Көздерінен жас аққанша күлгендері сондай — тыйыла алмады.
Әли мысықты босатты да, терезеден ауланың ішіне қарай ашулана лақтырып жіберді. Көп ұзамай әке-шешелері де келді. Болған оқиғаны естіп, олар да бір күлісіп алды.
Шын себеп
Әлгі литрлік банка — қаймақ құйылған банка екен. Сұғанақ мысық қаймаққа ұмтылған. Енді қаймақтың иісі шыққан жерге ол, сірә, жолай қоймас.