Өзгелері қарап тұрғанда, түйе өзінің бойына сеніп
Жыл басы кім болады?
Ертеде хайуандар жыл басы болуға таласыпты. Әрқайсысы өз пайдасын айтып, «жыл ағасы мен боламын» деп дауласады.
Жылқының уәжі
Жылқы былай дейді: «Мен алысты жақын қыламын. Күшімді көреді, сүтімді ішеді, қылымнан арқан-жіп еседі. Адамға менен пайдалы мал жоқ, жыл басы мен боламын».
Түйенің уәжі
Түйе қарсы сөз айтады: «Сен адамның жұмысын істеп, сұлы мен шөп үшін тәуелді болдың. Ал мен сен көтере алмайтын ауырды көтеріп, айшылық алысқа барамын. Аш болдым деп арпа-сұлы сұрамаймын: көде болса көде, жусан болса жусан — кезіккенін қорек етемін. Су табылса ішемін, табылмаса шөлде де жүре беремін. Жыл басы болу маған лайық».
Сиырдың уәжі
Сиыр айтады: «Адам егін ексе, менімен егеді. Сүтімді ішеді, құрт-май жасайды. Жыл басы болу маған лайық».
Қойдың уәжі
Қой сөз алады: «Мен болмасам, қазақ үйін немен жабар еді? Жүнімнен киіз басады, жабағымнан киім тігеді, арқан-жіп еседі. Сүтімнен құрт-май алады. Шаруаға менен пайдалы мал жоқ».
Иттің уәжі
Ит айтады: «Мен болмасам, сендердің көбігіңді не ұры алып кетер еді, не қасқыр жеп тауысар еді. Мен — бәріңнің бақташыңмын. Дұшпан көрінсе, үріп, абалап, иеме хабар беремін».
Тауықтың уәжі
Тауық та өз қызметін айтады: «Мен болмасам, адам ерте тұрып жұмысқа бармай, ұйықтап қалар еді. Таң атқанда шақырып хабар беремін, кешке де жатар мезгіл болғанын білдіремін».
Тышқанның айласы
Тышқан не айтарын білмей тұрып қалады да, бір айла ойлап табады. Жиналғандарға: «Бұл таластан ештеңе өнбес. Жылдың келуін бақылап тұрайық та, кім бұрын көрсе — сол жыл басы болсын», — дейді.
Өзгелері қарап тұрғанда, түйе бойына сеніп: «Менен бұрын кім көреді?» — деп тышқанның сөзін қолдай кетеді. Бәрі күтіп тұрады.
Жыл басы қалай анықталды?
Біраздан соң тышқан жорғалап келіп, білдіртпей түйенің өркешіне шығып отырады. Көп хайуан «біз көреміз, біз көреміз» деп тұрғанмен, ең биікте отырған тышқанды ешкім байқамайды.
Сөйтіп жылды бәрінен бұрын тышқан көріп, ең әуелі хабар береді де, жыл басы атаныпты. Ал түйе бойына сеніп, құр қалыпты.
Қорытынды
Бұл әңгіме — мақтан мен өзіне тым сенудің кейде адамды (немесе хайуанды) ұтылдыратынын, ал байқампаздық пен айланың шешуші болатынын еске салатын көне тәмсіл.