Қазақ совет энциклопедиясында
Мырзағұл Шыманұлы (1845–1906): би, шешен, ел мүддесі үшін күрескер
XVII ғасырдағы Тілеу батырдың жетінші ұрпағының бірі — Мырзағұл Шыманұлы (1845–1906). Ол би әрі шешен ретінде танылып, бүкіл өңірге беделі жүрген, бірнеше мәрте болыс болған тұлға. Мырзағұл би — ел мен жердің қамын жеп, халық мүддесін қорғаған қайраткерлердің бірі.
Қысқаша бейнесі
- Қызметі: би, шешен, болыс.
- Бағыты: жер мен ел мүддесін қорғау, отарлық саясатқа қарсы ұстаным.
- Мұрасы: ағартушылық бастамалар, қоғамдық күрес, тарихи жадтағы орны.
Қоғамдық қызметі мен тарихи істері
Мырзағұл Шыманұлы түрлі әкімшілік қызметтер атқара жүріп, ел мүддесін назардан шығармаған. Ол 1872–1879 жылдары Ырғыз уезіндегі Аралшы болысын басқарды. 1878 жылы қазақ зиялыларының депутациясы құрамында Санкт-Петербург пен Мәскеуге барып, ІІ Александр патшаның қабылдауында болған.
1879–1887 жылдары Тілеу руының аға биі қызметін атқарған. 1891–1908 жылдары аралығында Шеңгелді болыстығына екі рет сайланғаны айтылады. Сонымен бірге Шалқар қаласында екі кластық орыс-қазақ мектебінің ашылуына ықпал етіп, ағартушылық бағыттағы ісімен де танылған.
Ағартушылық
Шалқар қаласында екі кластық орыс-қазақ мектебін ашуға атсалысты.
Еңбек пен мойындау
1901–1905 жылдары Орынбор–Ташкент теміржолының құрылысына белсене қатысқаны үшін Орынбор әкімшілігінен мақтау грамотасын алған.
Отарлық жер саясатына қарсы ұстанымы
1882 жылғы маусымда өткен Орал және Торғай облыстары болыстары мен билерінің құрылтайында сөз сөйлеп, патша үкіметінің жер саясатын ашық сынағаны айтылады. Отаршылдарға жер бермеу жолындағы күресі үшін 1891 жылғы 15 қаңтарда болыстық қызметінен босатылып, алты айға сотталып, түрмеге қамалған.
Тарихи түйін
Езгіге қарсы толқуларды ұйымдастырды деген айыппен екінші рет сотталып, 1908 жылы Орынбор түрмесінде отарлаушылар қолынан қаза тапқаны көрсетіледі. Сүйегі Орынбордағы мұсылмандар зиратында жерленген.
Қазақ совет энциклопедиясында: «Мырзағұл Шыманұлы... 1903 жылы Біршоғыр, Шалқар станциясында басталған шаруалар көтерілісін басқарды... патша өкіметінің отарлық саясатына ашықтан-ашық қарсы шықты» деген мәлімет келтіріледі.
Аңыз бен естелік: ерте танылған зеректік
Қарт ағайындардың естеліктерінде Мырзағұл Шыманұлы жеті жасынан-ақ зерек, сөзге ұста, әділдік іздеген бала болғаны айтылады. Ауыл ақсақалдарының басқосуын тыңдап, дау шешуге қатысып, билік айтуға талпынғаны жөнінде әңгімелер сақталған.
Тәуелсіздік кезеңіндегі құрмет
Тәуелсіздіктен кейін, 1995 жылы Ақтөбе облысы Шалқар қаласындағы басты көшелердің біріне Мырзағұл бидің есімі беріліп, теміржол вокзалы алдында оған арнап ескерткіш орнатылды. Сонымен қатар ас беріліп, Шалқар ауданының жеті ауылының біріне «Мырзағұл Шыманұлы ауылы» атауы берілгені айтылады.