Карл. Маркстің ілімі
Маркстің ілімі және қазіргі нарықтық экономиканы түсіндіретін негізгі қағидалар
К. Маркстің ілімін қазіргі нарықтық экономиканың қалыптасу кезеңіне қажет негізгі қағидалар тұрғысынан қарастырғанда, ең алдымен тауар–ақша қатынастарының заңдылықтарына назар аудару керек. Бұл талдау тауар өндірісінің пайда болуы мен құн формаларының дамуын, сондай-ақ құн заңын түсінуден басталады.
Маркс талдаған өзекті тақырыптар ауқымы
Маркс капиталистік тауар өндірісінің қалыптасуын және оның ішкі қайшылықтарын жан-жақты қарастырды. Талдау нысанына ақшаның пайда болуы мен мәні, оның атқаратын қызметтері, капиталдың қорлануы, капиталдың ауыспалы айналымы мен қайта айналымы, тұрақты және өзгермелі капитал, сондай-ақ қосымша құн теориясы кірді.
- Капиталдың шоғырлануы мен орталықтануы
- Орта пайда және өндіріс бағасы
- Жер рентасы, процент, сауда және қарыз капиталы
- Ұдайы ұлғаймалы өндіріс және оған қатысты үрдістер
Зерттеудің бастапқы нүктесі: тауар
Маркс өз зерттеуін буржуазиялық байлықтың ең қарапайым ұясы ретінде көрінетін тауарды талдаудан бастайды. Тауарды зерттеу — капиталистік өндірістің неғұрлым жоғары әрі күрделі формаларын талдауға өтудің қажетті шарты. Алғашқыда тауарлық форма, яғни құн формасы өте қарапайым болып көрінеді. Алайда адамзат бұл құбылыстың мәнін ашуға екі мың жылдан астам уақыт бойы ұмтылды.
Маркстің ең ірі ғылыми еңбектерінің бірі — құн формасын терең талдап, оны тауарлардың «ерекше тауары» болып табылатын ақшаға дейін жеткізуі. Құн формасын түсіндіру капиталды зерттеудегі негізгі табысқа жол ашады.