Мэйлмют Кид мысқылдай күлді
Қысқа аял және аштықтың көлеңкесі
«Кармен екі күннен әріге бармас», — деді Мэйсон. Ол аузындағы мұзды түкіріп жіберіп, қиналып тұрған хайуанға қынжыла қарады. Ит табанын аузына апарып, тырнақ арасындағы түйір-түйір мұзды тісімен қытырлатып уатып жатыр.
Мэйсон мұндай «адам қызығарлық ат қойылған» иттерді көп көргенін, бірақ біреуінің де оңбағанын айтты. Оның сөзінше, бұлар қақтығыса-қақтығыса ақыры бір күні өледі. Ал кәдімгі Касьяр, Сиваш немесе Хаски секілді иттерді «қырсыққа киліктіріп» көрмепсің.
Алдарында елсіз-жолсыз екі жүз мильдей сапар, қолдағы азық алты күнге ғана жетеді. Ит азығы жоқ. Аш иттің көзі — өзіңнің тамағыңда.
Иттердің мінезі бұзылған шақ
Аш төбеттің ақсиған тістері Мэйсонның алқымына қадала жаздады. Ол шыбыртқының сабымен құлақ шекеден періп жібергенде, ит қарға жалп ете түсті. Дір-дір қаққан иттің тістерінен сары сілекейі тамшылады.
Мэйлмют Кид отқа жібітіп отырған нанын аударып жатып: «Біз барып жеткенше, сенің Шукуміңді өзіміз қаужап қоярмыз», — деді. Ол бұл сөзін Руфьке қарата айтқанымен, әйел жауап қатпады: дәлел айтса да дау жүрмейтінін сезгендей.
Қауіптің белгісі
- Сәскеде аз ғана кідіріс болса да, иттердің әбзелі ағытылмайды.
- Тамақтанып отырған адамдарға аш көзін айырмай телміре қарау — бағынудан кетудің нышаны.
- Ыңғайы келсе, тап беруден де тайынбайды.
«Мұнан былай сәскеде тамақ ішпейік», — деді Мэйлмют Кид. Иттерден де сақтану керек еді.
Үмітке ұқсас әзіл
Бір кезде Мэйсон тосыннан: «Бір кезде мен методистер қауымына бас болып, жексенбі мектебінде де сабақ беріп едім», — деп қалды. Ол буы бұрқыраған мокасиніне шұқшия қарап, ойға шомды. Руфь кофе ұсынып, оның ойын бөліп жіберді.
Руфьтің көңіліне жылу берген жалғыз нәрсе — «тақта шай» еді. Ол Теннесиде шайдың қалай өсетінін көргенін айтты. Ал Мэйсон қазір жүгерінің ыстық шелпегіне «не сұраса да берер едім» деп күрсінді.
Руфьтің елесі: тұзды су және үлкен қыстақ
Руфь ері ғана түсінетін тілде сөйлеп, жақында бұл жерден кететіндерін айтты: ақ адамның қайығына отырып, «Тұзды суға» барады. Ол судың ағыны сұрапыл, таудай толқын біресе шөгіп, біресе аспанға шапшиды. Одан кейін қисапсыз адам жазды күнгі шіркейдей құжынаған үлкен қыстаққа жететіндерін қиял етті.
Мэйсон бұған әзілін араластырып, жіп тартылған арқан арқылы Юкон фортындағы адам Арктик-Ситидегі адаммен сөйлесетін «кереметті» әңгіме қылды. Руфь ертегі тыңдағандай елтиді, еркектер күлкіге қарық болды.
Жол: Солтүстіктің үнсіз ережесі
Бірақ иттердің қым-қиғаш таласқан шуы әңгімені бөліп жіберді. Еркектер иттерді ажыратып жатқанда, Руфь нәрсенің бәрін шанаға тиеп, жіппен шандып, байлап үлгерді. Сөйтіп, қайта жолға шықты.
Әңгіме тоқтады. Ауыр сапарда әңгіме серік болмайды. Солтүстікте бір күнді аман өткізу — өз алдына олжа. Ең жаманы — із салу: жалпақ табан шаңғымен әр аттаған сайын қалың қарға көміліп, омбылайсың. Аяқты оппадан шығару — қиямет.
Меңіреу мұнар
Күн кешкіргенде, айнала жым-жырт болады: аппақ қар, тым-тырыс кеңістік, аршылған жездей жылтыр аспан. Болмашы дыбыс күнәдай сезіледі. Адам өз дауысынан өзі шошиды.
Осы үнсіздік адамға өмірдің өлшеулі екенін қайта-қайта еске салады. Қорқынышпен бірге өмірге құштарлық оянады: «Қайтсем аман қаламын? Қайтсем қайта өмір сүрем?» — деген дәрменсіз, бірақ жанды дәме.
Апат: кәрі қарағайдың құлауы
Өзеннің кілт бұрылысына келгенде Мэйсон төтелеп тартты. Жарқабаққа шығу қиын: Руфь пен Мэйлмют Кид екеулеп итермелесе де, шана қайта сырғиды. Әупірімдеп қабаққа шыққан сәтте көсем ит оңға бұра тартты да, шана Мэйсонның шаңғысына соғылып, ол құлады. Иттердің бірі де жығылып, әбзелі оралды.
Мэйсон ызадан шыбыртқысын үйіріп жіберді. Мэйлмют Кид ара түсті: «Онсыз да тынысы таусылып, өлейін деп тұрған бишараны қинап қайтесің», — деді. Бірақ Мэйсон тоқтамады. Ұрылған Кармен безек қағып, қарға сүңгіп, ақыры серейіп құлай кетті.
Секундта келген қасірет
Мэйсон мокасинінің босаған бауын байламақ болып кідіргенде, айнала үрейлі тыныштыққа батты. Сол сәтте қардың салмағын көтере алмай тұрған кәрі қарағай құлап, Мэйсонды иығынан жанши басып, астына ала құлатты.
Мэйлмют Кид талай бәле мен ажалға кезіккен, бірақ бұл жолы да кідірмеді: Руфьке әмір беріп, өзі дереу ұмтылды. Руфь те талып құламады, босқа жыламады: ағаштың астына сырық өткізіп, салмағын жеңілдетіп демеді, ал Кид балтамен шапқылады.
Үмітсіз диагноз және түннің салмағы
Мэйсонды қар үстіне шығарып алған соң-ақ бәрі белгілі болды: оң қолының ортан жілігі сынған, жұлыны үзілген, екі аяғы жансыз. Іші де сау емес сияқты. Тек анда-санда ыңырсыған дыбыс қана тірі екенін сездіреді.
Ешқандай үміт жоқ. Қолдан келер дауа да жоқ. Үскірік аязда адам қар үстінде ұзақ жатпауы керек: олар қайысты қиып, аң терісіне орап, бұтақтан төсеніш жасап, үстіне жатқызды. От жақты. Қалқа жасап, оттың қызуын төмен тебетін тәсілді де қолданды.
Мэйсон сандырақтап, қиялында Батыс Теннесиге, Тұманды Заңғар Тауларына барып, балалық шағын қайта кешкендей болды. Руфьке бұл — тек күбір. Ал Кид әр сөзін түсінді, әр дыбысты мұңмен тыңдады.
Өлер алдындағы аманат
Таңертең Мэйсон тілге келді. Мэйлмют Кид еңкейіп, сыбырын тыңдады. Ол өткенді есіне алды: Тананада ұшырасқандарын, сең жүрген көктемді, Руфьтің қиын шақта сүйеніш болғанын, оқ жауған судан жүзіп келіп екеуін құтқарғанын, ашаршылықтағы жанкешті сапарын айтты.
Аманаттың өзегі
Ол Кидтен бір нәрсені анық өтінді: Руфьті тайпасына қайтара салма. Ол қайтадан бұрынғы тіршілікке сыя алмайды. «Қамқор бол», — деді. «Тезірек Штаттарға жөнелт. Егер ел-жұртын сағынса, қайтуына көмектес».
Бала туралы да айтты: «Ол мұнда қалмасын. Оқыт». Терілерін сатса, бес мыңдай ақша түсерін, Компаниядан тағы алашағы барын жеткізді. «Бұл жақ ақ адамға мекен болмайды», — деді.
Ең ауыр өтініш
Мэйсон бір күн ғана күтуге рұқсат берді. Бірақ соңында: «Бір ғана оқ. Мылтықтың құлағын бір-ақ рет бас», — деп талап қылды. «Ұмытпа. Тағы бір сөз: мен жалғыз жатып өлмеймін», — деді.
Соңғы сөздерінің бірінде ол сыбырлап кешірім сұрады: «Ғафу ет... Кармен үшін». Руфь егіле жылап, ерін оңаша қалдырды. Кид паркасын киіп, шаңғысына тұрып, мылтығын асынып, орманға кіріп жоқ болды.
Аш иттің көтерілісі
Кид бұлан кездестіре гөр деп қанша жалбарынса да, жолы болмады. Қас қарайғанда қайтып келе жатып, иттердің шабаланған даусын, Руфьтің байбаламын естіп, жүрісін жиілетті. Аш иттер иесіне бағынбай, азыққа ауыз салған екен.
Руфь балтамен иттерді қуып жүр. Кид мылтықтың дүмімен ұрып, араша түсті. Адам мен айуан аяусыз арпалысты. Ақыры соққы жеген иттер оттан аулаққа ығысып, жарасын жалап, жұлдыздарға мұң шаққандай кезек-кезек ұлыды.
Қақталған балықтың қалдығын иттер түгел жеп қойды. Енді алда қалған екі жүз мильден астам жолға бес қадақтай ғана ұн қалды.
Кид балта тиіп басы жарылған бір итті сойып, жылы күйі етін мүшелеп, сенімді жерге тықты. Терісі мен ішек-қарынын иттерге тастады. Таң ата иттер тағы дүрлікті: ақыры бәрі жиылып, әрең жүрген Карменге ауыз салды. Шыбыртқыдан да қаймықпады. Карменнен қылтанақ қалмады.
Соңғы тілекті орындау
Мэйсон әлі ессіз: Теннесидегі жастық шағын сандырақтап, қызу сөзге келіп жатқандай. Сол күбірді тыңдай жүре Кид іске кірісті: қалың жас қарағайдың ішіне кіріп, асығыс, бірақ есеппен қимылдады.
Екі жас қарағайды бұғы терісінен тілген қайыспен жерге иіп байлады. Иттерін шыбыртқымен сабалап жүріп жекті. Мэйсонды ораған теріден өзге терінің бәрін буып, шанасына тиеп алды.
Үнсіз келісім
Кид Мэйсонды қайыспен айналдыра мықтап шандып, қайыстың екі ұшын жаңағы екі қарағайдың басына бекітті. Енді пышақ сол иілген ағаштарды ұстап тұрған қайысты қиып жіберсе ғана, байлаулы адам бейнесін екі ағаш әуеге көтеріп әкетеді.
Руфь бәрін үнсіз қабылдады. Тайпасындағы өзге әйелдердей ол да бұл дүниеде әмір жүретін жан — ер адам деп біліп, оның сөзін екі етпеуге жастайынан үйренген еді.