AҚШ экономикасы дамыған ұлы держава
АҚШ экономикасының жалпы сипаттамасы
АҚШ — экономикасы жоғары дамыған, әлемдік деңгейде ықпалды ұлы держава. Елдің жалпы ішкі өнімі (ЖІӨ) жан басына шаққанда $36 200 шамасында.
Энергетика және пайдалы қазбалар
АҚШ мұнай, табиғи газ, тас көмір және өзге де ресурстарды өндіру бойынша әлемде алдыңғы орындардың бірін алады.
Жоғары технологиялы өндіріс
Автомобиль жасау және ғарыш техникасы секілді салаларда да әлемдік көшбасшылар қатарында.
Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығы
Өнеркәсіп салалары
Өнеркәсіптің бірқатар дәстүрлі бағыттары кеңінен дамыған:
- тігін өндірісі;
- тері өңдеу және аяқкиім өндірісі;
- тамақ және темекі өнеркәсібі;
- орман және қағаз өндірісі.
Ауыл шаруашылығы
Ауыл шаруашылығы жоғары деңгейде механикаландырылған. АҚШ әлемде жүгері, бидай, мақта және темекі өндіру мен жинау бойынша алдыңғы қатарда.
Негізгі ерекшелік: өнімділік пен технологиялық жарақтандырудың жоғары болуы.
Сыртқы сауда байланыстары
АҚШ экспорт және импорт бағыттары бойынша бірқатар елдермен тығыз экономикалық қарым-қатынаста.
Экспорт серіктестері
- Канада23%
- Мексика14%
- Жапония8%
- Ұлыбритания5%
- Германия4%
- Сондай-ақ: Франция және Нидерланд.
Импорт серіктестері
- Канада19%
- Мексика11%
- Жапония11%
- Қытай5%
- Германия5%
- Сондай-ақ: Ұлыбритания және Тайвань.
Экспорт пен импорт көлемі
- Экспорт
- $776 млрд
- Импорт
- $1 223 млрд
Федералдық бюджет: конституциялық негіз және эволюция
АҚШ-тың бюджеттік құрылымы елдің Негізгі заңы — Конституция талаптарына сәйкес қалыптастырылады. Конституция Конгреске бюджетті қалыптастыруға құқық беретін арнайы ереже қарастырады.
Конгрестің өкілеттігі
- салықтарды бекіту және алу;
- әкімшіліктің қаржылық жағдайын қадағалау және реттеу;
- екі палатаның да бюджет саясатын әзірлеуге жауапты болуы.
Түсім көздерінің өзгеруі
ХХ ғасырдың басына дейін федералдық бюджеттің негізгі түсімдері кеден баждары мен акциздерден құралды. Тек 1909 жылы табыс салығы тұрақты түрде енгізіліп, кейіннен федералдық бюджет құрылымындағы шешуші элементке айналды.
Бюджет процесінің негізгі кезеңдері
- 1 1921 жылға дейін.
- 2 1921 жылдан 1976 жылға дейін.
- 3 1976 жылдан бері.
1921 жылға дейінгі тәжірибе және 1921 жылғы реформа
1921 жылға дейін атқарушы биліктің барлық органдары өздерінің бюджеттік сұрауларын тікелей Конгреске жолдап отырды. Бұл кезеңде АҚШ-та бірыңғай федералдық бюджет болмады.
1921 жылы алғаш қабылданған «Есеп беру және бюджет туралы» жиынтық заң бюджет реформасының бағытын айқындап, Конгресс бюджетін алғаш рет Президенттің қарауына ұсыну тәжірибесін енгізді.
Мемлекеттік қаржы көрсеткіштері (мысал: 2002 қаржы жылы)
Кіріс
$1,828 трлн
Шығыс
$1,703 трлн
Нәтиже
Бұл мысалда кіріс көлемі шығыстан жоғары болып, бюджетте оң айырма қалыптасқан.