Тоқал терек түбінде
Барлыбай Бәсентиінұлы туралы
Барлыбай Бәсентиінұлы — Абылай хан дәуірінде өмір сүрген батыр. Бәсентиіннің нақты қай атасынан тарайтыны туралы дерек өте аз, бұл мәселе тарихи деректерде толық сақталмаған.
Жырдағы дерек
Шоқан Уәлиханов жазып алған «Абылай туралы жырдың» нұсқасында Барлыбайдың хан алдындағы сөз саптауы мен мінезі айқын көрінеді:
Үзінді
...Тоқал терек түбінде
Айналып кеңес құрды хан.
Бәсентиінұлы Барлыбай
Омыраулап сөйледі,
Кісі ырқына көнбейді:
— Сен көк бөрідей желдің, хан,
Тоқал терек түбінде
Аттанып кеңес құрдың, хан.
Иманды қолға түстік,
«Кел қайталық», — дейді хан.[1]
Мағынасы мен акцент
Үзіндіде Барлыбайдың қайсарлығы, өз пікірін ашық айтуы және хан кеңесіндегі орны байқалады. Сөйлеу мәнеріндегі өткірлік оның «кісі ырқына көнбейтін» мінезін айқындайды.
Шежірелік дерек
Шежірелік мәлімет бойынша Арғынның Момын деген тоқалынан Ақсопы, Қарасопы, Сарысопы тарайды. Бәсентиін Қарасопыдан тарайды.
Ақсопы
Момын тоқалынан тарайтын тармақтың бірі.
Қарасопы
Бәсентиін осы тармақтан тарайды.
Сарысопы
Момын тоқалынан тарайтын тармақтың бірі.
Қоныстануы және ұраны
Бәсентиіндер Павлодар уезі аумағында қоныстанған. Рудың ұраны — «Барлыбай», бұл атау ру жадында әрі батыр есімімен, әрі ұрандық белгі ретінде сақталған.
Ескерту
[1] Дерек үзіндісі — Шоқан Уәлиханов жазып алған «Абылай туралы жыр» нұсқасынан келтірілген.