Қазақстан Республикасы халықтарының тілдер мерекесі
Тілге тағзым: Қазақстан халықтарының тілдері күніне арналған салтанатты бағдарлама
Бұл мәтін — Қазақстан Республикасы халықтарының тілдері күніне арналған салтанатты жиынның жүргізілу сценарийі. Негізгі ой — ана тілін ардақтау, мемлекеттік тілдің мәртебесін нығайту, көпұлтты қоғамдағы тіл бірлігін дәріптеу.
Негізгі екпін:
- Ана тілі — ұлттың рухани өзегі, мәдени жады.
- Қазақ тілі — мемлекеттік тіл, елді біріктіретін ортақ құндылық.
- Тілді құрметтеу — өзге тілдер мен мәдениеттерді де қадірлеуге бастайды.
Кіріспе: жүргізушілердің құттықтауы
І жүргізуші
Қайырлы күн! Ана тілін ардақ тұтар тіл жанашырлары!
ІІ жүргізуші
Армысыздар, өрлі де асқақ рухты тәуелсіз елдің жас ұландары! Қазақстан Республикасы халықтарының тілдер күніне арналған салтанатты жиынды ашық деп жариялаймыз!
Әнұран
Өлеңмен өрілген ой
І жүргізуші
Қайта туды қазағымның ай-күні,
Күннен-күнге асар ма екен айбыны?
Жетпіс жылда өтті талай кешуден,
Қатар көріп шаттық, табыс, қайғыны.
ІІ жүргізуші
Қазақпын мен, қазақтың бөлшегімін,
Қажеті не басқаның өлшемінің?
Қазақ деген жалғыз ұлт мен боламын,
Енді міне, жетеді көпке үнім.
Негізгі тұжырымдар: тілдің орны мен мәртебесі
Ана тілінің мәні
Ана тілі — әр адамның өз ұлтының жан дүниесі мен мәдениетінен ғасырлар бойы жиналған рухани қордан нәр алатын кіндік тамыры.
Мемлекеттік тіл
Біздің ана тіліміз — қазақ тілі. Ол тек отбасы мен ошақ қасының ғана тілі емес, мемлекеттік тіл.
Ортақ мереке
22 қыркүйек — Қазақстан Республикасы халықтарының тілдер мерекесі. Бұл — барша елге ортақ, жалпы халықтық мереке, барлық ұлт өкілдеріне көрсетілген құрмет.
Бүгінде Қазақстан Республикасының «Тіл туралы» Заңына 20 жыл толғаны атап өтіледі.
Жыр шумақтары
Ерлік, елдік, бірлік, қайрат, бақ — ардың,
Жауыз тағдыр жойды бәрін не бардың.
Алтын күннен бағасыз бір белгі боп,
Нұрлы жұлдыз, бабам тілі, сен қалдың.
Дәстүр мен аманат: терме және сахналық көрініс
Бағдарламада Нұртуғанның термесі орындалып, термені айтушы Абыз кейпінде тілді аманат етеді.
Терме
«Толғауы тоқсан қызыл тіл,
Сөйлеймін десең, өзің біл...»
Сахналық көрініс: тілдің үні
Көріністе ана тілінің өткені мен бүгіні, түрлі ықпалдардан әлсіреу қаупі, сондай-ақ оны қорғаған тұлғалардың өнегелі сөзі беріледі.
І оқушы (сахна сыртынан)
Мен заманымда қандай едім? Мен ақын, шешен, ділмар бабаларыңның бұлбұлдай сайраған тілі едім. Мөлдір судай таза едім. Жырға соққан толқындай екпінді едім. Мен наркескендей өткір едім.
Енді қандаймын? Кірленіп барамын, былғанып барамын. Жасыдым, мұқалдым. Мен не көрмедім? Маған араб пен парсыны қосты. Бертін келе шүлдірлетіп ноғайды, былдырлатып орысты араластырды. Бір күндерде мені мүлде жоқ қылғысы келгендер де болды.
Өліде үшбақы болғыр Абайға өкпем жоқ. Тіріде маған ара түсушілер аз болды. Мен жылы сөзді осы күнгі Ахмет деген кісіден ғана естідім.
Төле би
Жасыма! Уа, халқым! Көсіле шабар жерің бар!
Тау көтерген елің бар, қол бастайтын ерің бар.
Атадан қалған сара жолың бар — сөз қадірін біліңдер!
ІІ оқушы (сахна сыртынан)
Төңкеріске дейін көрмегенім қалған жоқ. Төңкеріс болмаса, бейшара қазақ менен айырылатын да шығар деп едім. Төңкеріс болды. Қазақтың көзі ашылды. Қазақтың көзі ашылған соң, менің де күнім туды ғой деп қуанушы едім.
Молдалардың, тілмаштардың қолжаулығы болудан құтылдым ғой деп ойлаушы едім. Оның үстіне «Қазақ тілі — мемлекеттік тіл болсын» деген заң шықты. Төбем көкке төрт елі жетпеді. Бірақ не керегі бар — босқа қуанған екенмін...
Қазыбек би
Налыма! Біз қазақ деген мал баққан елміз. Бірақ ешкімге соқтықпай, жай жатқан елміз. Елімізден құт-береке қашпасын деп, жеріміздің шетін жау баспасын деп, найзаға үкі таққан елміз.
Ешбір дұшпан басынбаған елміз. Басымыздан сөзді асырмаған елміз!
ІІІ оқушы (сахна сыртынан)
Кеңес өкіметі тұсында теңдік алып жатқан шақта, менің бұтымды — бұт, санымды — сан қылып, кім көрінген созғылай бастады. Өзгені қайтемін, отаршылдық саясатын қолданбас-ау дейтін білім кеңесінің өзі де мені аямады.
Әйтеке би
Тамыры суда тұрса да, уақыты жеткенде қурамайтын құрақ жоқ.
Тек жақсыдан өлмейтін сөз қалады.
Көркем оқылым
8-сынып оқушысы қазақ тілі туралы өлең оқиды.
«Туған тілім…»: айрықша бөлімі
І жүргізуші: Туған тілім! Тас бұлақтың тұнығы да — сенде!
ІІ жүргізуші: Туған тілім! Ана сүтінің жұғымы да — сенде!
І жүргізуші: Туған тілім! Райхан гүлдің жұпары да — сенде!
ІІ жүргізуші: Туған тілім! Мәжнүн ғашықтың іңкәрі де — сенде!
І жүргізуші: Туған тілім! Қыран құстың жанары да — сенде!
Пауза
Көпұлтты елдегі мемлекеттік тілдің рөлі
Қажеттілік
Қазақстан — көпұлтты мемлекет. Осындай қоғам үшін мемлекеттік тілдің орны айрықша.
Бірлік құралы
Мемлекеттік тіл — көпұлтты елдің барлық халқын саяси-мәдени бірлікке ұйыстыратын басты құрал.
Қазақ тілін терең меңгеру арқылы біз өнер мен білімнің, мәдениет пен ғылымның биігіне ұмтыламыз; халқымыздың өткенін зерделеп, оны әлемге таныта аламыз. Өз тілімізді құрметтеу — басқа тілдерді де үйреніп, өзге мәдениеттерді қадірлеуге бастайды.
Қолдау мен үлес
Елімізде қазақ тілінің мәртебесін көтеріп, мемлекеттік тілді қастерлеуге атсалысып жүрген өзге ұлт өкілдері аз емес.
Қонақ сөзі және шығармашылық нөмірлер
Құттықтау сөз
Еремина Любовь Феодоровнаға сөз беріледі.
Көркем нөмірлер
- Орыс және ағылшын тілдерінде өлең оқылады.
- «Құс жолы» әні орындалады.
Ұстаным: бірлік, намыс, мұра
І жүргізуші: Біз — ежелден ер деген даңқы шыққан халықпыз!
ІІ жүргізуші: Біз — ел бірлігі жолында әрқашан намысын бермеген халықтың ұланымыз!
І жүргізуші: Біз — алтын күн бедерленген көк байрақты әлем биіктерінде желбіреткен бейбітшіл елдің азаматымыз!
ІІ жүргізуші: Біз — кең байтақ жерінде бірлігі жарасқан алуан ұлт пен ұлыстан тұратын біртұтас халықпыз!
І жүргізуші: Біз — атадан мұра болып қалған қасиетті тілімізді қадірлей білетін ұрпақпыз!
ІІ жүргізуші: Ана тілі — біздің ар-ожданымыз, адамгершілігіміздің айнасы. Адам ана тілімен бақытты, ана тілімен асқақ.
Қорытынды сөз
Бұл жанды тіл — менің азат тілім,
Жадымда талмай самғар қанат тілім.
Жыры — қуат, сөзі — ана уызындай,
Жасай бер, ана тілім — қазақ тілім!
Шараларға қатысу
Тіл мерекесі аясында ұйымдастырылған іс-шараларға белсенді атсалысып, қатысуларыңыз сұралады. Жиын жоспарымен таныстыру жүргізіледі.
Ән: «Атамекен»
І жүргізуші: Ана тіліміздің мәртебесі асқақтай берсін!
ІІ жүргізуші: Ана тіліміз тек биіктерден көрініп, өркендей берсін!
Екеуі бірге: Салтанатты жиынды жабық деп жариялаймыз.
Тақырыптық санаттар (анықтамалық)
Материалдар мерекелік күндерге қарай топтастырылған: Жаңа жыл, Отан қорғаушылар күні, Алғыс айту күні, 8 наурыз, Наурыз, Күлкі күні, Ғарыш күні, Махаббат күні, Қазақстан халықтарының бірлігі күні, Көктем және еңбек мерекесі, Жеңіс күні, Соңғы қоңырау, Балалар күні, Рәміздер күні, Астана күні, Конституция күні, Білім күні, Отбасы күні, Тіл мерекесі, Қарттар күні, Ұстаздар күні, Рухани келісім күні, Республика күні, Қаржыгерлер күні, Тұңғыш Президент күні, Тәуелсіздік күні, Рамазан (Ораза айт), Құрбан айт.