Ольга Маховская, балалар психологы
Жаздық демалыстан кейін мектепке қайта бейімделу көбіне қиынға соғады. Әсіресе 1-сыныпқа баратын балалар үшін бұл кезең әлдеқайда күрделі: өмірдің жаңа қадамына аяқ басып, сыныптастарымен, парталастарымен және оқу тәртібімен танысуға тура келеді.
Төмендегі тәсілдер оқу жылын сабырмен бастап, баланың мектепке сенімді әрі жайлы бейімделуіне көмектеседі.
1) Баланы тек баға үшін оқуға үйретпеңіз
Көп ата-ана «мектепке барғанда тек бестікке оқуың керек» деп, байқамай-ақ баланың оқу мотивациясын бағаға байлап қояды. Ал қағаздағы баға — мектепке барудың мәнін толық түсіндіретін өлшем емес. Білімге қызығушылық пен танымға құмарлық әлдеқайда маңызды.
- Балаңызға оның қаншалықты көп нәрсені үйреніп жатқанын айтып отырыңыз.
- Күнделікті өмірден қызықты деректер айтыңыз, бірге жорамал жасап көріңіз.
- Әлем қалай құрылғаны туралы ойларын мұқият тыңдап, құрметпен қабылдаңыз.
- Оны мазалаған сұрақтардың жауабын мектеп пәндерінен табуға болатынын түсіндіріңіз.
Адам қателеспейінше, немесе қалаған нәтижеге жету үшін әрекетін өзгертпейінше, одан сабақ алмайды. Қателесе білетін адам көбірек үйренеді. Қателікті мойындамау — көп нәрсені білуге кедергі. Ал қателіктерге дұрыс қарау жетістікке жетуге көмектеседі.
2) «Жеңіл болады» деп күтпеңіз, бірақ қиындықты асқындырмаңыз
Оқуды алда талай қызық күткенімен, оқу үдерісі баладан көп күш талап етеді: өзін жинақтау, назарын ұстап тұру, тәртіпке бағыну, жаңа ортаға үйрену, бейтаныс балалармен қарым-қатынас құру. Бұлар — жаңа сөмкемен бірге «қоса берілетін» дағдылар емес.
Балаға бейімделуге уақыт қажет екенін қабылдаңыз. Күнделікті қысқа әрі тұрақты жаттығулар пайдалы: оқу, қию, жұмыс дәптеріндегі тапсырманы орындау сияқты әрекеттерді әдетке айналдырыңыз.
Ең тиімді тәсілдердің бірі — сіздің қасында болуыңыз: бала тапсырма орындап отырғанда, сіз де жанында өз жұмысыңызды істеңіз. Бала ересектің үлгісін көріп, тыныш жұмыс ырғағын тезірек меңгереді.
3) Мектепке бірге дайындалыңыз
Балаңызға қажетті заттарды өз қалауынша таңдауға мүмкіндік беріңіз: дәптер, қаламсауыт, сөмке. Сондай-ақ, күнделікті сабақ оқитын орнын өзі ұйымдастырып, жинақы ұстасын.
Дайындық үдерісіне қатыса отырып, бала «мектеп — өзіне қатысты маңызды іс» екенін тереңірек түсінеді.
Қарапайым ереже: алдымен сіз балаңызбен бірге әрекет етесіз, кейін ол мұны өз бетімен істей бастайды. Сіз сенім артып, ынталандырып, тек қажет кезде ғана көмектесесіз. Уақыт өте келе бала бәрін өзі атқарады, ал сіз оның дербестігін мақтан тұтасыз.
4) Өз ойын білдіруге мүмкіндік беріңіз
Бірсарынды оқу күндері, бірдей мектеп формасы, сыныпта «топтың бір бөлшегі» болу — бала үшін жаңа әрі күрделі тәртіп. Осындай кезде ұсақ-түйек, бірақ көңілге жылы «жеке белгі» қолдау бола алады: түрлі түсті қарындаштар, ерекше қаламсауыт, қызық өшіргіш, сүйікті кейіпкері бар дәптер.
Ерекше ұнататын құралдары баланың тапсырмаға ықыласын арттырып, мектептегі қиындықтарды жеңуге көмектеседі. Кей балалар қиялын іске қосып, оқуды ойынға айналдырғанда тіпті тез бейімделеді.
Бір бала былай деп ойлап тапқан: «Есеп шығарғанда сандарды сарбаздар деп елестетемін. Ал мен — қолбасшымын. Жауап — жаулап алуым керек қамал. Қиындық туса, “әскерімді” қайта жинап, жаңа жоспар құрып, қайта шабуылдаймын. Жаттайтын өлең жолдары — аэропландар. Қатесіз жаттасам, 3 км биіктікті бағындырамын. Ал жазу жазғанда — жүргізушімін: әріптер мен сөздер — жүріп өткен жол».
5) Сабақ оқитын орынды ыңғайлаңыз
Үйде балаға ыңғайлы үстел мен орындық, қолжетімді кітап сөресі, қажет заттарын қоятын шкаф немесе жәшік болғаны дұрыс. Оқу орны жарық әрі жинақы болғаны маңызды.
- Қабырғаны әдемі постерлермен әрлеңіз (шамадан тыс көп қылмай).
- Мектеп құралдарын бірге таңдаңыз, реттеп орналастырыңыз.
- Сүйікті кітаптарын көзге оңай түсетін жерге қойыңыз.
- Ол жерде тек сабақ емес, сүйікті ісімен де айналыса алатындай жағдай жасаңыз.
6) Балаңызды мектеппен алдын ала таныстырыңыз
Қазір көптеген балалар мектепке дейін арнайы дайындық курстарына барады. Бірақ ондай мүмкіндік болмаса да, баланы мектепке алдын ала апарып көріңіз: дәліздерді аралаңыз, киім ілгіш бөлмесі мен асханасын көрсетіңіз, сыныптарды қарап шығыңыз, партада отырып көріңіздер. Таныс кеңістік қорқынышты азайтады.
Алдағы өзгерістерге қуана білуді де ұмытпаңыз: балаңыздың есейіп, өз бетімен әрекет ететін тұлға ретінде қалыптасуы — маңызды әрі әдемі кезең.
Ерекше орындарда ұлдар мен қыздардың бағдар алу стратегиясындағы айырмашылық айқынырақ көрінеді. Ұл балалар жиі шыдамсыздау келеді және әлемнің кеңдігін сезінумен өмір сүреді: белгісіздік олар үшін қатерден гөрі жұмылдыруға түрткі болуы мүмкін. Қыз балалар айналасында болып жатқан нәрселерді жақсырақ есте сақтайды, бірақ жадында көбіне «қалай әсер алғаны» — субъективті суреттер сақталады.
7) Балаңызға көмекші де, дос та болыңыз
Дайындық кезінде балаңыздың жұмысын бағалаушыға айналмаңыз: бағаны мұғалім қояды. Сізге маңыздысы — қолдау көрсету. Балаңызбен бірге болыңыз, алда не болатынын бірге талқылаңыз, қорқынышын сейілтіңіз, қажет жерінде көмектесіңіз.
Өз тәжірибеңізді бөлісіңіз: сіздің де бір кездері мектеп оқушысы болғаныңызды, алаңдаған кездеріңізді айтыңыз. Ең бастысы — қандай жағдай болса да қол ұшын беруге дайын екеніңізді сездіріңіз.
Мамандар кеңесіне құлақ асыңыз, бірақ балаңыздың нақты не қажет ететінін сіз одан да жақсы білетініңізді ұмытпаңыз. Кейде ең күшті қолдау — тұрақты назар мен жылы қарым-қатынас.
Дереккөз
mel.fm