Аға ұстаздарымыз деп білетін Ахметтер бастаған буын өкілдерінің көзін көрген латын тілі біздің қазақта қонақ болып кеткен тіл
Уақыт талабы және ұлттық жаңғыру
Қазақстанның әлемдік кеңістікте орнығып, тәуелсіз ел ретінде танылғанына ширек ғасырға жуықтады. Осы сындарлы жылдар ішінде қуаныш та, қиындық та аз болған жоқ. Алты ғасырға жуық тарихы бар қазақ көшін уақыт алға жылжытып, қоғамды жаңа талаптарға бейімдеді. Өзгерістерге бой үйреттік, жаңашылдыққа бет бұрдық. Түрлі жобалар мен стратегиялар нәтижесінде ел ішінде жаһандану мен жаңару үрдісі айқын көріне бастады.
Ерекше назардағы бастама
Ел игілігі үшін қолға алынған маңызды жобалардың бірі — «Рухани жаңғыру» аясындағы латын әліпбиіне көшу бастамасы. Бұл мәселе Үкімет деңгейінде талқыланып, кезең-кезеңімен іске асуы жоспарланды.
Жоспар және мақсат
Жобаның бастапқы жоспарында 2017 жылдың соңына дейін бірыңғай стандарт нұсқасын әзірлеу міндеті қойылды. Соның негізінде оқу бағдарламаларын латын графикасына кезеңдеп көшіру, мектептер мен өзге білім беру ұйымдарында жаңа жазуды жетілдіру келесі жылдардың нақты мақсаты ретінде айқындалды.
Әлемдік тәжірибе: латынның орны қандай?
Бұл мәселеге көзқарас білдірмес бұрын, латын графикасының бүгінгі әлемдегі орнына және оның әртүрлі мемлекеттердегі тәжірибесіне қысқаша тоқталған жөн. Еуропа елдерін айтпағанда, түркітілдес туыстарымыздың басым бөлігі латын қарпін қолданады.
Өңір
Өзбекстан
Географиялық тұрғыда жақын көрші ел ретінде латын графикасына көшудің тәжірибесін жинақтады.
Каспий маңы
Әзірбайжан
Қоғамдық және білім беру кеңістігінде латын қарпі орнықты қолданысқа енді.
Тәжірибе
Түркия
Тәуелсіздік пен жаңғыру кезеңінде латын графикасын ұлттық даму құралы ретінде таңдады.
Бұл елдерде тіл мәдениеті төмендеді деу қиын: керісінше, сауаттылық пен тілдік қолданыс жүйелене түскені байқалады. Елеулі өкінішке ұрынған немесе орны толмас қиындыққа тап болған халықты көріп отырған жоқпыз. Демек, негізгі мәселе — жаңа талапқа сай ең тиімді нәтижеге ұмтылу.
«Эволюциялық даму» ұстанымы
Елбасымыздың «Болашаққа бағдар: Рухани жаңғыру» мақаласындағы «революциялық емес, эволюциялық даму» қағидасы бұл бастаманың табиғатын нақтылайды. Меніңше, латын әліпбиіне көшу де — қоғамның бір сәттік өзгерісі емес, сатылап жүзеге асатын даму үдерісі.
Латын жазуы қазаққа бөтен емес
Ең бастысы, латын әріптері исі қазаққа мүлде таныс емес деуге келмейді. Ахмет Байтұрсынұлы бастаған ағартушылық дәстүрін жалғаған буын өкілдері үшін латын графикасы — қазақ тарихында «қонақ» болып, тәжірибеден өткен жазу. Бұған қоса, бүгінгі қолданыстағы әліпбиді қалыптастырған мамандардың бір бөлігі латын әрпімен сауат ашқанын ескерсек, бұл қадамның сабақтастығы бар.
Латынға көшуді «адасушылық» деп қабылдау — көбіне өзгерістен қашу, жалқаулыққа жол беру. Заман мен уақыт талабына сай жаңармай, ілгері басу қиын.
Қорытынды
Тарихтың небір ауыр сынағынан өткен қазақ халқы бүгін тәуелсіз ел ретінде жаңа міндеттерге бет алып отыр. Сондықтан кезекті сыннан да сүрінбей өтетініне сенемін. Ең маңыздысы — шешімді байыппен қабылдап, кезең-кезеңімен іске асыру, ал қоғам болып ортақ мақсатқа жұмылу.
Сара Макуова
Ахмет Байтұрсынұлы атындағы гимназия, 11-сынып оқушысы