Ревматикалық артриттердің ерекшеліктері
Ревматизм туралы жалпы мәлімет
Ревматизм — созылмалы, инфекциялық-аллергиялық ауру. Ол көбіне 7–15 жас аралығындағы балаларда кездеседі. Ауру адамзатқа ертеден белгілі: Гиппократ жазбаларында ревматизмнің белгілері мен емдеу тәсілдері туралы деректер келтірілген.
Негізгі себеп
Инфекциялық фактор: А тобының гемолитикалық стрептокогы.
Қашан басталады
Көбіне баспадан немесе созылмалы тонзиллиттің асқынуынан 10–12 күн өткен соң.
Нені зақымдайды
Организмдегі дәнекер тінін, соның ішінде жүрек пен буындарды.
Клиникалық көрінісі
Ауру көбіне баланың жалпы жағдайының біртіндеп нашарлауынан басталады. Ревматизм кезінде жүрек, буындар және орталық жүйке жүйесі жиі зақымданады.
Жүрек зақымдануы (эндокардит, миокардит)
- Жүректің шаншып ауыруы.
- Жүрек көлемінің ұлғаюы, жүрек соғысының жиілеуі.
- Аускультация кезінде шу естілуі.
- Жылдам жүргенде немесе баспалдақпен көтерілгенде тез шаршау.
Маңызды: эндокардиттің салдарынан жүректің жүре пайда болған ақаулары дамуы мүмкін, әсіресе митральды және аортальды ақаулар.
Буын зақымдануы
Ревматизм кезінде буындар екі түрде зақымданады: ревматикалық артрит және артралгия.
Ревматикалық артрит
- Қабынудың айқын белгілері: ісіну, қызару, ауырсыну, қозғалыстың шектелуі, жергілікті температураның жоғарылауы.
- Көбіне ірі буындар қабынады (шынтақ, иық, тізе және т.б.).
- Процесс бір буыннан екіншісіне «көшіп» отырады.
- Қабыну басылғаннан кейін буын қызметі әдетте толық қалпына келеді.
Ревматикалық артралгия
Буын қатты қақсап ауырады, бірақ айқын ісіну немесе сыртқы өзгерістер болмайды.
Орталық жүйке жүйесінің зақымдануы (кіші хорея)
Ревматизм кезінде орталық жүйке жүйесі жиі зақымданып, энцефалит түріндегі жағдай дамуы мүмкін. Бұл көрініс кіші хорея деп аталады. Ауру әдетте баяу басталады.
Мінез-құлық және дағдылар
- Мазасыздық, жылаңқылық, тез ренжігіштік.
- Жазуының нашарлауы.
- Жүрісінің өзгеруі.
- Тамақ ішкенде төгіп-шашу, түймесін сала алмау.
Неврологиялық негіз
- Кейбір бұлшықеттердің еріксіз қысқаруы — гиперкинездер.
- Қимылды толық бақылаудың қиындауы.
- Бұлшықет тонусының төмендеуі — гипотония.
Аурудың кезеңдері
1) Белсенді кезең
Ревматизмнің клиникалық белгілері айқын көрінетін кезең. Бұл кезең ревматизмнің ұстамасы (атакасы) деп аталады.
2) Белсенсіз кезең
Ремиссия кезеңі. Бұл уақытта да толық сауығу әрдайым бола бермейді: организмде стрептококк сақталуы мүмкін.
Диагностика
Клиникалық тәсіл
- Анамнезді мұқият жинау.
- Негізгі клиникалық симптомдарды анықтау.
Аспаптық зерттеулер
- ЭКГ.
- ФКГ.
- УЗИ.
Лаборатория
- Қан мен несептің жалпы талдауы.
- Қанның биохимиялық талдауы (ревмопробалар).
Емдеу: ұзақ кезеңді тәсіл
1-кезең: стационар
Арнайы ревматологиялық бөлімшеде емдеу. Негізгі мақсат — ауру ұстамасын тоқтату.
2-кезең: санаторий
Жергілікті ревматологиялық санаторийлерде емдеу. Мақсат — толық ремиссияға жеткізу.
3-кезең: емхана
Ревматолог пен педиатрдың диспансерлік бақылауы және екіншілік алдын алу.
Стационарлық режим және тамақтану
- Емдеу ұзақтығы: шамамен 1,5–2 ай.
- Алғашқы 2–3 апта төсек режимі, кейін біртіндеп кеңейтіледі.
- Тамақтану жасына сай. Ісіну немесе жүрек-қантамыр жүйесі жеткіліксіздігі болса, тұз бен сұйықтық шектеледі.
Дәрілік ем
Антибактериалдық терапия
- Пенициллин: жасына сай дозада 2 апта.
- Кейін бициллин: айына 1 рет, 1 жыл бойы.
Бициллин — қанда ұзақ сақталатын пенициллин түрі.
Қабынуға қарсы және гипосенсибилизациялаушы ем
Салицил қышқылы препараттары: аспирин, сондай-ақ кей жағдайларда анальгин, амидопирин — 3–4 апта.
Қосымша дәрілер
- Витаминдік терапия.
- Антигистаминдер: супрастин, тавегил, пипольфен және т.б.
- Өте ауыр жағдайда — гормондық препараттар.
Жүрек пен жүйке жүйесін қолдау
- Жүрек гликозидтері: строфантин, коргликон.
- Миокард жұмысын жақсартатын дәрілер: ККБ, АТФ, рибоксин.
- Кіші хорея кезінде: бром препараттары, люминал, седуксен.
Физиотерапия және оңалту
- Артрит кезінде: парафин, озокерит.
- Жағдайы жақсарған сайын: емдік дене шынықтыру.
Профилактика
Біріншілік профилактика
Мақсаты — ревматизмнің алдын алу. Ол үшін:
- Құнарлы, теңгерімді тамақтану.
- Жасына сай шынықтыру, күн тәртібін сақтау.
- Созылмалы аурулары бар балаларды диспансерлік есепке алып, жүйелі емдеу.
- Баспамен жиі ауыратын, созылмалы тонзиллиті және тіс кариесі бар балаларды сауықтыру.
Екіншілік профилактика
Мақсаты — ревматизмі бар балаларды диспансерлік есепке алып, аурудың қайталануынан (ұстамадан) сақтау.
Жылына 2 рет бақылау
- Қанның жалпы және биохимиялық талдауы.
- Несептің жалпы талдауы.
- Стоматолог және ЛОР-дәрігер тексеруі.
- ЭКГ, ФКГ.
- Емхана ревматологының тексеруі.
Рецидивке қарсы ем
Көбіне күз және көктем айларында тағайындалады: аспирин, аскорутин, поливитаминдер (шамамен 10 күн) және бициллин егу.