Қайрат Рысқұлбеков ескерткіші
Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков (1966–1988)
Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков (13 наурыз 1966, Мойынқұм ауданы, Бірлік ауылы – 21 мамыр 1988, Семей қаласы) — 1986 жылғы Желтоқсан көтерілісінің қаһарманы, қазақ жастарының еркіндік пен әділдік жолындағы күресінің символына айналған тұлға.
Тарих • Қоғам • Естелік
Өмірбаяны
1973–1981 жылдары Шу ауданы, Төле би ауылында орналасқан Сәду Шәкіров атындағы мектеп-интернатта оқып, сегіз жылдық білім алды.
1981–1983 жылдары Бірлік ауылындағы бұрынғы Киров атындағы орта мектепте оқып, он жылдықты тәмамдады. Әскер қатарына шақырылғанға дейін әкесі Ноғайбайға көмекші малшы болып, Көктерек тауарлы-сүт фермасында еңбек етті.
Әскери қызметі
1984–1986 жылдары Амур өлкесінің Белогор қаласында әскери міндетін абыроймен атқарды. Әскери-саяси қызметтердің үздігі ретінде бірнеше мақтау қағазымен марапатталып, әскери бөлімше командирлері ата-анасына алғыс хат жолдаған.
1986 жылдың мамыр айында әскери борышын өтеп, ауылына оралды. Тамыз айында әскери бөлімшенің жолдамасымен Алматыдағы Сәулет-құрылыс институтына келіп, сынақтан сүрінбей өтіп, оқуға түсті.
Сол жылдың 16–18 желтоқсанында болған қазақ жастарының отаршылдық және әміршілдік жүйеге қарсы көтерілісіне белсене қатысты. Алайда көтеріліс қатыгездікпен жаншылғаннан кейін, 1987 жылдың қаңтарында ішкі істер органы қызметкерлері оны Алматыда болған бір төбелеске қатысты деген желеумен ұстап әкетеді. Рысқұлбеков сол кезде Мойынқұм ауданының орталығында тұратын нағашысы М. Асанбаевтың үйінде демалып жатқан.
Тергеу және сот үкімі
Кейін жұртшылыққа мәлім болғандай, тергеушілер түрлі айла-шарғылар арқылы Қайрат Рысқұлбековті С. Савицкийдің өліміне кінәлі етіп шығаруға тырысқан. Қазақ КСР-і Жоғарғы Сотының қылмыстық істер жөніндегі коллегиясының төрағасы Е. Грабарниктің 1987 жылғы 16 маусымдағы үкімімен оған ең жоғары жаза — өлім жазасы (ату) кесілді.
Зиялы қауым өкілдері СОКП Бас хатшысы М. Горбачев пен КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының төрағасы А. Громыкоға Рысқұлбековтің жазасын жеңілдету туралы өтініштер жолдады. Кейінірек өлім жазасы 20 жылға бас бостандығынан айыру жазасымен алмастырылды.
Алайда ол Шу мен Қарағанды теміржол бекеттері арқылы белгісіз себептермен Семей түрмесіне жеткізіліп, құпия жағдайда өміріне қастандық жасалғаны айтылады. Қайрат Рысқұлбеков 1988 жылы 21 мамырда Семей қаласында қаза тапты.
Маңызды түйін: Қайрат Рысқұлбековтің тағдыры — Желтоқсан оқиғасының қасіреті мен сол кезеңдегі әділетсіздіктің айқын көрінісі ретінде тарихта қалды.
Жетістіктері
Желтоқсан көтерілісінің ең ауыр құрбандарының бірі саналатын Қайрат Рысқұлбеков еліміз тәуелсіздік алғаннан кейін толықтай ақталды. Қазақстан Жоғарғы Соты Пленумының 1992 жылғы 21 ақпандағы шешімімен оған қатысты айыптаулардың күші жойылды.
Марапат және құрмет
- «Халық Қаһарманы» атағы берілді.
- Тараз қаласында Қайрат Рысқұлбеков есімі берілген демалыс паркі бар.
- Аталған жерде Қайрат Рысқұлбековке ескерткіш орнатылған.
Ескерту: Бастапқы мәтіндегі «санат» және порталға қатысты жолдар анықтамалық сипатта болғандықтан, бұл нұсқада негізгі мазмұнға кедергі келтірмес үшін алынып тасталды.
Оқырманға ой салатын сұрақ
Қайрат Рысқұлбековтің өмір жолы мен ақталуы бүгінгі қоғам үшін әділ сот, азаматтық еркіндік және тарихи жадтың маңызы туралы нені аңғартады?