КЕНЕБАЙ Жұмаш Айтжұманұлы (Жұмаш Көкбөрі) - Халықаралық ЮНЕСКО сыйлығының иегері
Кенебай Жұмаш Айтжұманұлы (Жұмаш Көкбөрі)
Кенебай Жұмаш Айтжұманұлы (әдеби лақап аты — Жұмаш Көкбөрі) — Халықаралық ЮНЕСКО сыйлығының иегері, ақын, публицист, тележурналист әрі қоғам қайраткері. Оның саналы ғұмыры ұлт мүддесін қорғау, ұлттық құндылықтарды дәріптеу және мемлекеттік тіл мәртебесін нығайту жолындағы табанды еңбегімен айшықталады.
Басты қырлары
- ЮНЕСКО сыйлығының иегері
- Өлеңмен жазылған тарихи роман авторы
- Телебағдарламалар авторы және жүргізушісі
- Тәуелсіз басылымдарда жетекші редакторлық қызметтер
Негізгі тақырыптары
- Ұлттық рух, тарихи жады
- Тәуелсіз ой және азаматтық ұстаным
- Мемлекеттік тілдің мәртебесі
- Түркі дүниесінің ортақ тұлғалары
Шығармашылық мұрасы
Жұмаш Кенебай — өлеңмен жазылған «Аягөз» тарихи романының, «Аққу-жүрек», «Бастау», «Қарлығаш» және басқа да жыр жинақтарының авторы.
«Зобалаң» дастаны және Желтоқсан тақырыбы
1986 жылғы әйгілі Желтоқсан көтерілісі туралы елімізде тұңғыш жазылған шығармалардың бірі — «Зобалаң» дастаны. Бұл туынды 1990 жылы Алманияның Мүнхен қаласындағы Азаттық радиосынан бір сағаттық радиоинсценировка ретінде эфирге беріліп, кейін Хасен Оралтай жетекшілік еткен жылдары жыл сайын қайта таратылып тұрғаны айтылады.
Тележурналистика және авторлық жобалар
Ол — белгілі тележурналист. Түркітілдес халықтарға ортақ ұлы тұлғаларды танытқан, әрқайсысы 30 минуттан тұратын «Түрік даналары» атты қырыққа жуық телебағдарламаның авторы. Сонымен қатар Алаш арыстарының бүгінгі ұрпақтары жайлы «Тұлпардың тұяғы», «Дара тұлғалар», «Абай тойынан кейінгі ойлар» сияқты тізбекті жобаларды дайындап, жүргізген.
1992–1999 жылдары Қазақстан және Алатау телеарналарында бас редактор қызметін де атқарған.
Қоғамдық-саяси қызметі және баспасөз
Жұмаш Кенебай — тәуелсіз баспасөз бен қоғамдық бастамалардың белсенді ұйымдастырушысы. Ол 500-ге жуық саяси және ұлттық құндылықтар жөніндегі мақалалар мен кітаптардың авторы, қарымды журналист әрі публицист.
- 1 Oрталық Азия (Стокгольмде шығатын саяси журнал) бас редакторының Кіндік Азия бойынша орынбасары (1995–1997).
- 2 Еліміздегі тұңғыш саяси тәуелсіз басылым «Азат» газетінде бас редактордың орынбасары (1990–1991).
- 3 Тәуелсіз саяси басылым «Алашорда» газетінің бас редакторы (1991–1994).
- 4 «Жас Түркістан» журналы редакция алқасының мүшесі; Алматы қалалық Қазақ тілі қоғамы басқармасының мүшесі.
- 5 Саяси тәуелсіз «Жұма-таймс» газетінің құрылтайшы-шығарушысы.
Ескерту: «Орталық Азия» журналының құрылтайшыларының бірі ретінде өзбек халқының ақыны әрі саяси күрескер Мұхаммед Салықтың аты аталады.
Өмір жолы: туған жері, білім, еңбек
Туған жері
1950 жылы 5 маусымда Шығыс Түркістанның Тарбағатай аймағы, Шәуешек өңірі, Шағантоғай ауданына қарасты Қарабура деген жерде дүниеге келген.
Атамекенге көшу
Төрт сыныптық білім алғаннан кейін, 1962 жылы ата-анасымен бірге атамекені Семей облысы Аягөз ауданының Ақшатау ауылына қоныс аударып, оқуын жалғастырған.
Мәтіндегі дерекке сай, оның атасы Садық Кенебайұлы 1932 жылы Семейдегі Алашорда үкіметіне белсене ат салысқан. Шәкәрім Құдайбердіұлының (туған жиені) қазаға ұшырауынан кейінгі саяси қуғын-сүргінге байланысты ел ауып, «арғы бетке» өткендігі айтылады.
Ақшатау орта мектебін 1968 жылы бітіріп, сол мектептің тұңғыш түлектерінің бірі болған. Еңбек жолын Ақшатау кеңшарында әкесі Айтжұман Садықұлына аға шопанның көмекшісі болып бастап, кейін Аягөз аудандық мәдениет бөлімінде автоклуб меңгерушісі, сондай-ақ Аягөз аудандық «Алға» газетінде тілші (1968–1970) қызметтерін атқарған.
1970–1972 жылдары Ресейдің Свердлов облысында әскери қызметте болып келгеннен кейін, әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің (бұрынғы С.М. Киров атындағы) Журналистика факультетіне түсіп, оны тәмамдаған.
Әр жылдары республикалық «Қайнар» басылымында, Білім қоғамының редакциясында, «Жалын» баспасында, сондай-ақ Қазақ радиосы мен телевизиясында редактордан бас редакторлыққа дейінгі қызметтерді атқарған.
Мемлекеттік қызмет және университеттегі дәрістер
1991–1994 жылдары марқұм мемлекет және қоғам қайраткері Заманбек Нұрқаділов басшылық еткен кезеңде Алматы қалалық атқару комитетінде, кейін Алматы қалалық әкімшілігінде қоғамдық-саяси ұйымдармен жұмыс істеу бөлімінде жауапты қызмет атқарған.
2000–2003 жылдары Алматы қалалық ақпарат және қоғамдық келісім басқармасында мемлекеттік қызметте болған.
1994–1998 жылдары әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың журналистика факультетінде, марқұм профессор Марат Барманқұлов жетекшілік еткен телевизия кафедрасында студенттерге журналистика шеберлігін арттыру бағытында дәрістер оқыған.
Ғылыми қызығушылық пен оқыту тәжірибесі
Университеттің тележурналистері мен жас зерттеушілері әр жылдары оның шығармашылығы мен тележурналистикалық шеберлігі туралы диссертациялық жұмыстар қорғағаны айтылады. Сондай-ақ оның өлеңдері мектеп бағдарламаларында және жоғары оқу орындарының кейбір оқулықтарында оқытылып келе жатқаны көрсетіледі.
Тіл саясаты мен азаматтық ұстаным
Ол мемлекеттік тілдің мәртебесі үшін күресте және ұлттық құндылықтарды қорғауда бүгінге дейін белсенді позиция ұстанып келеді. 1991–1994 жылдары Алматыға қоныс аударған қазақ жастарына баспана мәселесін шешуге көмектесуге қатысқаны, ал 2000–2003 жылдары Тіл туралы заң талаптарының орындалуына байланысты қалада тіркелген бірқатар электронды БАҚ-тың құқықтық жауапкершілігін күшейтуге ықпал еткені айтылады.
Қазіргі қызметтері
Бүгінде ол белгілі саясаткер Ғалымжан Жақиянов төрағалық ететін Азаматтық қоғам қоғамдық қоры жанындағы «Таным» пікірсайыс клубын, tanym.tv сайтын және осы аттас интернет-радионы басқарып, өзге де қоғамдық-саяси және шығармашылық жұмыстармен айналысып келеді.
Отбасы
Ж.А. Кенебай — отбасылы. Жұбайы Шолпан Әбдікәрімқызы Алматы қалалық Ардагерлер үйінде жауапты қызмет атқарады. Балалары: Болатқазы Жұмашұлы — жоғары білімді заңгер, Еркебұлан Жұмашұлы — тележурналист, Арайлым Жұмашқызы — Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университетін бітірген инженер.
Немерелері
Толғанай, Томирис, Атилла, Руслан, Зере (соңғылары — жиен немерелері) сияқты немерелердің атасы.