Жамал Қаршисол заманда Орталық Азия мен Жетісуда болған оқиғаларды жете біліп, оны хатқа толық түсірген ғұлама ғалым
Жамал Қарши: Жетісудан шыққан тарихшы, ғалым және шежіреші
Жамал Қарши — Қазақстанның Жетісу аймағында туып-өскен тарихшы, жазушы, ғалым. Шын аты — Абдул-Фазал ибн Мұхаммед. Ол 1230 жылы Алмалықта дүниеге келіп, 1315 жылы қайтыс болған.
Тегі мен ортасы
Әкесі Мұхаммед Баласағұн қаласында туған. Кейін Алмалыққа келіп, есейген соң Шағатай ханға қызмет еткен.
Білім жолы
Алмалық пен Қашқарда білім алып, араб және парсы әдебиетін терең меңгерген.
Мұрасының сипаты
Орталық Азия мен Жетісудағы оқиғаларды жүйелі түрде хатқа түсіріп, тарихты нақты дерекпен сөйлеткен.
Көргені мен естігенін ұштастырған дерекшіл ғалым
Жамал Қарши өз заманының оқиғаларын көзбен көріп, ал өзінен бұрынғы дәуірлер туралы мәліметті көрген-білгені мол қариялардан естіп жинаған. Сондықтан оның жазбалары түсінікті, нақты әрі айқын баяндалады.
Мұхаммед Хайдар Дулатидің бағасы
Жетісудан шыққан тағы бір ғалым — Мұхаммед Хайдар Дулати (Жамал Қаршидан шамамен үш ғасыр кейін өмір сүрген) оның еңбегін жоғары бағалап, өзін Жамал Қаршидың ұлы шәкірті санағаны айтылады.
Негізгі еңбегі: «Мұлхақат ас-Сурах»
Жамал Қаршидың еңбегі араб тілінде жазылып, «Мұлхақат ас-Сурах» («ас-Сурахқа қосымша») деп аталған. Бұл туындыда XIII–XIV ғасырларда өзекті болған мәселелер көтеріліп, географияны, тарихты, мәдениетті және сол кезең адамдарының өмірін тануда құнды деректер беріледі.
Құндылығы
Қалалар тарихы, саяси өмір, шаруашылық және мәдени орта туралы жүйелі сипаттама береді.
Дәуірлер көрінісі
Оғыз–Қарахан кезеңі мен Шыңғыс хан дәуірінің алғашқы кезеңі туралы деректер айқын суреттеледі.
Қалалар шежіресі: Орта Азия мен Қазақстанның урбанистік келбеті
Жамал Қаршидың еңбегінде Орта Азия мен Қазақстандағы қалалар, олардың шығу тарихы, құрылысы, мәдениеті, шаруашылығы және саяси тіршілігі кеңінен сипатталады. Әсіресе Сыр, Талас, Жетісу бойындағы ірі қалалар туралы мәліметтері құнды.
Аталатын ірі қалалар
Қорытынды
Жамал Қарши — Қазақстанның ежелгі тарихын, саяси-мәдени тұрмысын жүйелі түрде баяндай отырып, өлкенің тарихи географиясына елеулі үлес қосқан ғалым. Оның еңбектері XIII–XIV ғасырлардағы Жетісу мен Сыр бойының тарихи келбетін тануда маңызды дереккөз болып қала береді.
Санат: KZ портал — Қазақша рефераттар жинағы