Қазақстанда Қазақ тілі - мемлекеттік тіл
Ана тілі — ұлттың жаны
Ана тілінің қадір-қасиетін терең түсінген халқымыз оны ұлт рухының өзегі, сарқылмас қазынасы деп бағалайды. Өйткені тіл — халықтың жаны, сәні, тұтастай кескін-келбеті, ұлттық болмысы. Адамды мұратқа жеткізетін де — ана тілі мен ата дәстүрі.
Біздің қасиетті мұрамыз — Қазақ тілі. Тіл — жеке бір адамның ойлап тапқан туындысы емес; ол — барша ұлтқа ортақ, халықпен бірге жасайтын киелі ұғым.
Тіл — атадан балаға мирас болып қалатын баға жетпес мұра. Ол — елдің іргетасы. Ұлттың қуаты да тілінде. Тілдің адам өмірі үшін мәні айрықша: ол — өлшеусіз қазына, өрісі кең әлем, асыл ойдың бұлағы, құдірет, тәуелсіздіктің тұғыры.
Сөздің салмағы
Тіл құдіреті ерекше: бітпесті бітіретін, жетпесті жеткізетін, үзілгенді жалғайтын қуаты бар. Бір ауыз сөз адамды опық жегізіп, өмір бойы өзегін өртесе, орынды айтылған бір ауыз сөз жадта жатталып, бақытқа жетелей алады.
Тіл — байланыс
Ұрпақ пен дәуірді жалғайтын алтын көпір — тіл. Ол халықтың тәжірибесін, дүниетанымын, мінезін сақтайды.
Тіл — жауапкершілік
Тілді құрметтеу тек сезім емес — күнделікті іс: дұрыс сөйлеу, орфоэпияны сақтау, сөз мәдениетін көтеру.
Тарихтың ауыр сәттеріндегі ең үлкен байлық
Қазақ халқының басынан талай нәубет пен зұлмат, қайғылы кезеңдер өткені тарихтан белгілі. Сондай ауыр сәттерде, сын сағаттарда атамекенінен ауып, босқан елдің өзімен бірге алып жүрген ең асыл байлығы — ана сүтімен бойға дарыған ана тілі болды.
Халқымыздың ана тілге деген мейірімі мен махаббатын білдіретін сөздер, нақылдар, қанатты ойлар аз емес. Ғасырлар өтсе де ұрпақ жадында сақталған мұндай тұжырымдар тілдің қадірін арттыра түседі.
Даналық дәстүрі және бүгінгі ой
«Тәрбие басы — тіл» деген мағынасы терең қанатты сөз XI ғасырдың ұлы ойшылдарының бірі Ахмет Иүгінеки есімімен байланысты. Бұл — үзілмей келе жатқан даналық дәстүрінің айғағы.
Ана тіліміздің айрықша қасиетін дәл танып, ұтқыр ойға айналдырған зиялыларымыз да бар. Мемлекеттік тілдің тағдыры мен болашағы елдік деңгейде үнемі назарда болуы заңды. «Қазақстанның болашағы — қазақ тілінде», «Ана тілі — бәріміздің анамыз, өйткені ол — ұлтымыздың анасы» деген ойлар да осыны аңғартады.
Сондай-ақ, 2005 жылғы жолдауда мемлекеттік тілді дамыту — барша қазақстандықтарды біріктіретін негізгі факторлардың бірі екені айтылып, қазақ тілінің елді ұйыстыратын күшке айналуы көзделген.
Бүгінгі түйткіл: қолданылу аясының тарылуы
Қай қоғамда да тіл мәселесі өзекті. Қазақстанда қазақ тілі — мемлекеттік тіл. Соған қарамастан, бүгін кей ортада қазақша сөйлеу өрісі тарылып, қоғамдық кеңістікте орысша сөйлесу дағдысы басым түсіп жатады. Тіпті кейбір басшылардың өзі орыс тілінде сөйлеп, қазақша сөйлегеннің өзінде шұбарлап жіберетіні де байқалады. Бұл — ең үлкен кемшіліктердің бірі.
Жастар және тіл құнарлылығы
Қазір көп жастар ана тілін толық меңгермей өсіп келеді. Ауылда тіл табиғи ортада сақталғанымен, қалалық жерде тілдің құнарлылығы жиі сұйылып, сөздік қордың жұтаңдауы сезіледі.
Қазіргінің баласы,
Көп білем деп көкиді.
Әкесінің жазғанын
Аудармадан оқиды.
Тіл — ұлттың ділі
«Ұлттың тілі — ұлттың ділі». Қай ұлт, қай ұлыс болмасын ең басты байлығы — ана тілі. Тілін жоғалтқан халықтың дербес мемлекет болып, өзге елдермен терезесі тең тұра алмайтынын тарих талай дәлелдеді. Сондықтан тәуелсіздігіміз нығайған бүгінгі кезеңде ана тілімізді тіршілігіміздің түп қазығына айналдыру — әрбір ұлтжанды азаматтың басты міндеті.
Ең тиімді жол
- Отбасында ана тілінде тұрақты сөйлесу.
- Айналадағы дүниені балаға қазақша таныту, түсіндіру.
- Қуаныш пен ренішті, жұбату мен демеуді сол тілде бөлісу.
Осындай күнделікті әрекет ана тілінің қадір-қасиетін арттыра түсетіні сөзсіз.
Өз тілің — өзге тілге тірек
Көрінесің көзге шыққан сүйелдей,
Сұрақтар да шаншу болып тиер кей.
Құтылмайсың барлық тілді білсең де,
Өз тіліңнің көмегіне сүйенбей...
Ана тілінде ата-баба сыры бар,
Аудармадан түпнұсқадай кім ұғар.
Өсе келе құстың тілін білсең де,
Ана тілсіз оның қандай құны бар.
Бұл жолдар өз тіліңнің өзге тілді үйренуге тірек екенін айқын аңғартады. Ана тілін терең меңгеру — ойлау мәдениетін, сөз талғамын, рухани тұтастықты қалыптастырады.
Қорытынды: мәңгі жасайтын байлық
Тілден асқан байлық жоқ. Тон-торқа, мал-мүлік, алтын-күміс — түпкілікті қазына емес: күндердің күнінде сарқылады, тозады. Ал халықпен бірге мәңгі жасайтын байлық — тіл. Оны ұмытпайық.
Бейнематериал
Ана тілінің қадірі мен қоғамдағы орны туралы ойды толықтыратын бейнематериал.