Қазақша рефераттар

Парламент.

Парламент: мәні және өкілеттігі

Парламент (ағылшынша parliament, французша parler — «сөйлеу») — халықтың тікелей немесе жанама түрде сайлаған өкілдері арқылы әрекет ететін жоғары өкілді орган. Халық өз өкілдіктерін алқалы мекемеге біріктірілген депутаттарға береді, ал депутаттар сол өкілетті халық атынан жүзеге асырады. Осыған байланысты Парламенттің басты қызметі — заң шығарушылық.

Құрылымы

Парламент тұрақты негізде жұмыс істейтін екі палатадан тұрады: Сенат және Мәжіліс.

Жұмыс форматы

Сессиялар палаталардың бірлескен және бөлек отырыстары түрінде өтеді.

Сенат

Құрамы және қалыптастыру тәртібі

  • Әр облыстан, республикалық маңызы бар қаладан және Қазақстан Республикасының астанасынан екі адамнан сайланады.
  • Депутаттар облыстық, республикалық маңызы бар қалалық және астаналық өкілді органдар депутаттарының бірлескен отырысында сайланады.
  • Сенаттың 7 депутатын Президент Сенаттың өкілеттік мерзіміне тағайындайды.

Өкілеттік мерзімі

6 жыл

Депутат болу талаптары

  • ҚР азаматы болуы және азаматтық өтілі кемінде 5 жыл болуы.
  • Жасы 30-ға толған болуы.
  • Жоғары білімі болуы.
  • Еңбек өтілі кемінде 5 жыл болуы.
  • Тиісті өңір аумағында кемінде 3 жыл тұрақты тұруы.

Мәжіліс

Құрамы және сайлануы

Мәжіліс 77 депутаттан тұрады:

  • 67 депутат әкімшілік-аумақтық бөлініс ескеріліп, шамамен сайлаушылар саны тең бірмандатты аумақтық сайлау округтері бойынша сайланады.
  • 10 депутат партиялық тізімдер негізінде сайланады.

Өкілеттік мерзімі

5 жыл

Парламенттің негізгі қызметтері

Конституциялық өкілеттік

Президенттің ұсынысы бойынша Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізеді, конституциялық заңдар қабылдайды және оларға өзгерістер мен толықтырулар енгізеді.

Бюджет және бақылау

Республикалық бюджетті бекітеді, сондай-ақ Үкіметтің және республикалық бюджеттің атқарылуын бақылайды.

Мемлекеттік қауіпсіздік

Соғыс және бітім мәселелерін шешуге қатысады.

Басқару, сессия және комитеттер

Палаталар төрағалары

Палаталарды мемлекеттік тілді еркін меңгерген депутаттар арасынан, әр палата депутаттарының жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайланатын төрағалар басқарады. Сенат Төрағасы лауазымына кандидатураны Президент ұсынады, ал Мәжіліс Төрағасына кандидатураны палата депутаттары ұсынады.

Сессия тәртібі

  • Кезекті сессиялар жылына бір рет өткізіледі: қыркүйектің бірінші жұмыс күнінен маусымның соңғы жұмыс күніне дейін.
  • Бірлескен және бөлек отырыстар әр палата депутаттарының жалпы санының кемінде 2/3-і қатысқан жағдайда өтеді.

Комитеттер мен комиссиялар

Палаталар әр палатада саны 7-ден аспайтын тұрақты комитеттер құрады. Комитеттер мен комиссиялар өз құзыреті шегінде қаулылар шығарады.

Заң жобасының өту тәртібі

  1. 1 Мәжілісте қаралған және депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен мақұлданған заң жобасы Сенатқа жіберіледі.
  2. 2 Сенат заң жобасын 60 күннің ішінде қарайды.
  3. 3 Сенат депутаттары көпшілік дауыспен енгізген өзгерістер мен толықтыруларды Мәжіліске жібереді.
  4. 4 Егер Мәжіліс ұсынылған өзгерістер мен толықтырулармен көпшілік дауыспен келіссе, заң қабылданады.

Бұл мәтін Қазақстан Республикасы Парламентінің құрылымы, өкілеттігі және заң шығару үдерісінің негізгі кезеңдерін жинақтап сипаттайды.