Ерте заманда бір ауылдың апта сайын бір тайыншасы зым - зия жоғала беріпті
Ерте заманда бір ауылда апта сайын бір тайынша зым-зия жоғалып отырады. Жұрт жабыла іздесе де, ешбір із-түз таппайды. Ешкім көрмеген, ешкім сезіктенбеген — бірде-бір дерек жоқ.
Ауылдың молдасы және «тәспиғы»
Сол ауылда басы қазандай, сәлдесі дағарадай Жақып деген молда болыпты. Ол күн сайын ұзақ намаз оқып, соңынан көзін жұмып алып, жарты құлаштай қара ала таспиғын тартып отырып:
Айналайын, таспиғым сенен,
Ешкім күмән қылмас менен.
Аптасында бір ғана,
Лә-или-һа-ал-ал-ла!
Оның Біләл атты зерек шәкірті осы сөздің мәнін ұғып қалады да, бір күні бәрін бұлжытпай әкесіне айтып береді.
Күдік және дәлел
Баланың әкесі ішінен: «Тегінде, молданың мынасында бір гәп бар-ау» деп, көп ойланады. Жұрт ауылдан көшіп кеткен соң, ол бес-алты адамды ертіп, шеттегі молда үйінің жұртын қарайды.
Төсектің астындағы ұра
Қараса, молданың өзі жататын төсектің астынан терең қазылған ұра шығады. Ұраның бетін ашқанда, ішінен бірнеше тайыншаның көгерген терісі мен саудыраған сүйегі табылады.
Ақсақалдардың дағдарысы
Ауыл ақсақалдары өз көздеріне өздері сенерін де, сенбесін де білмей, бір-біріне аңтарылып қалады да, кезек-кезек күйінеді:
-
— Ас-тағ-пи-рул-ла, енді не десек екен?!
-
— Басында сәлде, аузында алла!..
-
— Молдаңа да болайын, оның тәспиғына да болайын!
-
— Әне, сенің зерек балаң!
Қорытынды: сөзге еру ме, іске еру ме?
Салы суға кеткен ақсақалдар ауылына қайтып келіп, баяғыдан айтылатын тәмсілді еске алады:
Ескі сөздің сыры
«Бұрынғылар: “Молданың айтқанын істе, істегенін істеме” деуші еді — сонысы рас екен...»
Ұялу — өтелмеген әділдік
Ақыры олар ұрланған малдарын өндіріп алмақ түгілі, молдаға «мал ұрлапсың» деп айтудың өзінен ұялады. «Ең абзалы — енді құтырғаннан құтылғанымыз ғой» деп, оның уағыз айтып елді «жарылқауына» да, молда болып көзге түсуіне де жол бермеуді жөн көреді.