Шара Жолтабардың қасында

Бір күні олар ел жаққа көшпек болып, жақынынан түйе сұрап алып, Жолтабарды жүктің үстіне отырғызады. Өздері жаяу жүріп, таң бозынан жолға түседі. Баланың ұйқысы келіп, Жолтабар жүк үстінде қалғып кетеді.

Шағылды өңір ойлы-қырлы, жарқабақты болады. Қариялардың қарны ашып, ішер ас таппай, түйені жүгімен отқа қойып, желкек теруге кетеді. Сол сәтте сары інген жарқабақтағы май қаңбақты жеуге ұмтылғанда, Жолтабар жүктен тайып түсіп кетеді.

Күн көтерілген сайын жел де күшейеді. Бағытсыз кеткен баланы қуғандай, бұлтты түріп, еспе жел үдей соғады. Ал кемпір мен шал кеш батқанша баладан айырылғандарын сезбей, соңынан із кескенде ғана із шағылға сіңіп, адасып қалады.

Күндер бойы сенделіп жүріп, аштықтан да, қайғыдан да әбден титықтаған екі қария жол үстінде жан тапсырады. Сары інген жүгін арқалап, босып жүре береді; кейін иесі тауып алған да шығар.

Ал Жолтабар болса, он шақты күндей жол жүріп, шағыл мен қоңырды, былқыл мен қоқтыны кезіп өтеді. Ауылдың қарасын көрсе қонып, құдығын көрсе түс ауа су ішіп, күн көреді: біреуі берсе—бір үзім нәпақа, бермесе—суына қанағат.

Ақыры иесіз далада жалғыз үйге кезігеді. Бір жұтым су үшін амалсыз кірсе, үй ішінде жоғалған апасы Қадиша және күңгірт көзді, ұзын тұмсықты, қу жақты жалмауыз кемпір отыр екен.

Біраз күн өтеді. Жолтабар апасымен оңаша сөйлесе алмайды. Бір күні жалмауыз сыртқа шығып бара жатып: «Бір айдан соң келемін. Қарсыма бір қойдың етін пісіріп қой» дейді.

Кемпір кетісімен Қадиша: «Оның “бір айда” дегені—“кешке” дегені. Ас әзір болмаса, сені жеп қояды» деп ескертеді. Екеуі сарайдың кілтімен кіріп, асығын әзірлейді. Жүректерінде қуаныш та, қорқыныш та қатар тұрып, оқтын-оқтын жылап алады.

Жалмауыз кешке келіп, асын ішіп, риза болады. Ертеңіне тағы жолға жиналып: «Жеті күнде келемін. Бір жылқының етін асып қой» деп кілтін беріп кетеді.

Жалмауыздың өлгенін сезген отардағы ала бие кек қуып жетеді. Қадиша үрейленеді, бірақ Жолтабар сабырға шақырып, айла ойлайды: бие ауыз үйге киліккенде, төбеде тығылып жатып, үстіне қарғып мінбек болады.

Күнбатыстан қара бұлттай төнген ала бие борандай шаңдатып келеді. Ауыз үйге киліккен сәтте Жолтабар үстіне ырғып мініп алады. Бие тулап, аунап, тістемек болады, бірақ Жолтабар шоқтықтан айырылмай, темірдей қадалады.

Ақыры бие қалжырап: «Енді сен маған қожа бол. Мен саған бағындым» дейді. Сөйтіп ала бие Жолтабардың атына айналады.

Қоштасарда ала бие: «Мына он бес тал қылымды ал. Қажет болсам, бір талын отқа күйдірсең, дереу жетемін» деп, белгі береді де, өз жөніне кетеді.

Бірнеше күннен соң Жолтабар бәйшешек атқан бақшаға келеді де, алма ағашының көлеңкесіне жата кетеді. Оның маңдайында бір тал алтын шаш бар еді. Қатты қалжырап, күннің шыққанын да, батқанын да білмей ұйықтап қалады.

Бұл—ел билеген ханның бағы екен. Ханның үш қызы бар: үлкені Сара, ортаншысы Қаным, кішісі Шара. Үшеуінің ішінде ең сұлуы, ең көркемі—Шара.

Қыздар бақшаны аралап жүріп, ұйықтап жатқан жігітті көреді. Шара алтын шашты байқап, оның жанында біраз отырады да, жүрегімен: «Күйеуге тисем, осыған тиемін. Ерекше жаратылыс иесі» деп тоқтайды.

Хан жарлық шашып, елдің жігіттерін жинап, қыздарын теңіне қоспақ болады. Екі қыз екі төренің баласына тиеді. Ал Шара үнсіз қалады: көңілі бақтағы бейтаныс жігітте еді.

Шара ақыры бақшаға қайта барып, Жолтабарды алып келіп, өз еркімен соған тиеді. Жолтабар жарлы күйде, ешкіммен тілдеспей жүреді. Ел оны “Білмес” деп атап кетеді.

Бұл хабарды естіген хан намыстанып, Шараны көрмеймін деп ант етеді. Жас жұбайларға еншіге бір бұзаулы сиыр мен жыртық қараша үй ғана тиеді. Шара сынға да, сөзге де қалады, бірақ тағдырын таңдағанына берік тұрады.

Бір елде үлкен той болады. Хан күйеулерімен бармаққа бекінеді. Шара Білмеске қотыр тайды алып береді. Білмес тағы да қыр астына түсіп, ала биені шақырып, жаңа киім киіп, тойға батыр кейпінде жетеді.

Жолда ол өзектен асқан хандардың алдын орап өтеді. Тойда ат шапқанда ала бие бірінші бәйгені алады. Ханның көзі осы бейтаныс «батырға» түсіп, құрметтеп шақырады. Білмес уәде беріп қайтады.

Сол түні Шараға Білмес кенет саудырап сөйлеп, бар шындығын айта бастайды. Шараның жүрегі тулап, қуаныштан не істерін білмейді. Білмес: «Ертең ханның тойына сен де бар. Екі апаңнан жоғары отыр. Сонда мен өз жайымды хан алдында шешемін» дейді.