Көкенай батырдың ауыр шартына амалсыз көнген Әнет баба
Әнет баба (1628–1723): ел бірлігі мен әділдік жолындағы би
Әнет баба (1628–1723) — “Жеті жарғыны” құрастыруға қатысқан атақты жеті бидің бірі. Руы — Тобықты. Жас кезінде Бұхар-Шарифта үйсін Сарышуаш жыраумен бірге медресе тәмамдап, ислам қағидалары мен шариғат ережелерін терең меңгерген. Әділдігімен де, діндарлығымен де елге танылған.
“Қалқаман—Мамыр” дауы: ауыр үкімнің ішіндегі адамгершілік
“Қалқаман—Мамыр” дауы кезінде Әнет баба бірін-бірі сүйген екі жасты жазадан босатуды ұсынған билік айтады. Алайда Мәмбетбай руының басшысы Көкенай батыр бұл шешімге көнбей, Мамырды атып өлтіріп, енді “тентегіңді сен де өлтір” деген ауыр шарт қояды.
Әнет бабаның тоқтамы
Амалсыз жағдайда Әнет баба: “Қалқаман жүйрік атпен шауып өтсін, Көкенай сонда атсын” деген шешімге келеді. Осылайша Қалқаман бұл жазадан аман құтылады.
1723 жыл: “Ақтабан шұбырынды” кезіндегі тағдыр
1723 жылы көктемде жоңғар шапқыншылығы басталып, ел “Ақтабан шұбырындыға” ұшырағанда Әнет баба жұртта қалады. Кейін Көкенай бастаған батырлар ұлы бидің сүйегін тауып, жерлейді.
Әулеті туралы мәлімет
Әнет бабаның Жаубасар, Есболат, Шақа есімді ұлдары болған. Бұлардан бұрын ержеткен бес ұлы қалмақтармен соғыста қаза табады. Бәйбішесінен туған бес баласы да “Ақтабан шұбырынды” жылдарында қалмақ оғынан мерт болғаны айтылады, олардан ұрпақ қалғаны белгісіз.
Бәйбіше баласы Байболаттың Балуан және Бақай деген екі баласы бесікте қалған екен: Балуаннан тұқым тарамаған, ал Бақайдың балалары өсіп-өнген. Әнет бабаның өзге әйелдерінен Жаубасар, Есболат, Шақа атты ұрпақ жалғасқан.
Қазаққа ортақ қадір
Әнет баба тек Тобықтыға ғана емес, исі қазаққа қадірлі қария саналған. Дәстүрлі деректерде оның қазақтың әйгілі төбе билері — Төле, Қазыбек, Әйтекеге, сондай-ақ “көмекей әулие” атанған Бұқар жырауға бата бергені айтылады.
Санат: KZ портал — Қазақша рефераттар жинағы