Үлкен қызы үлкен шақарға білім алуға кеткен емен
Ерте заманда үлкен шаһарда Сүндет деген тату отбасы өмір сүріпті. Үй ішінде ата-анасы мен төрт бала — екі ұл, екі қыз — бір-біріне сүйеніш болып, берекелі ғұмыр кешкен екен.
Ата-анасы қарапайым, адал, шыншыл жандар болыпты: ешкімнің ала жібін аттамай, маңайына мейірім мен әділдік дарытқан. Олар балаларына да осы ұстанымды — білімге құштарлықты, еңбексүйгіштікті, адамдықты — өмірлік бағдар етіп сіңіріп өсірген.
Отбасының мінезі мен өнері
Үлкен қыз
Білім алуға үлкен шаһарға оқуға кетеді. Үйдегілер оны сағынып, келген сайын кең дастарқан жайып, қуанышпен қарсы алады.
Үлкен ұл
Ізденімпаз, білімге ынталы, достарының арасында беделді әрі озық болады.
Кіші ұл
Қолөнерге жақын: түрлі бұйымдар құрастырып, ұшқыр қиялын іске асырады.
Кенже қыз
Еркелеу, тәп-тәтті болып өседі. Өнерге бейім, достарының арасында күй шерткенді ұнатады.
Сайраған құс, гүл жайнаған бақ
Бұл отбасының үлкен бағы бар екен. Бақ ішінде сан алуан құстар сайрап, түрлі әсем гүлдер құлпырып өседі. Үйдің берекесі мен бақтың сәні бір-бірін толықтырып, тыныш тірліктің белгісіндей көрінеді.
Қараңғы түкпірдегі зұлым ой
Алайда сол шаһардың қараңғы, суық бір түкпірінде мыстан тұрады екен. Қызғанышы басым, зұлым ниетті ол үнемі адамдарға қастық ойлап жүріпті. Көзге түскен жақсылықтың бәрін көре алмай, біреудің қуанышын бұзуға құмар болады.
Саяның алдануы
Жазғы демалыс кезінде серуендеп жүрген үлкен қыз Саямен танысады. Мыстан Саяны өз достарымен таныстыратынын айтып, әрі оның күмбірлеген күйін тыңдағысы келетінін жеткізеді.
Сая өнерін көрсеткісі келіп, мыстанның сөзіне сеніп, ілесіп кетеді. Ұзақ жол жүрген соң ғана ол өзінің арбауға түскенін аңғарып, қашып шығудың амалын іздей бастайды.
Қанатқа байланған үміт
Сол сәтте Саяның көзі терезе алдында отырған көгершінге түседі. Ол мыстанға білдіртпей хат жазып, көгершіннің қанатына байлайды. Көгершін хатты үлкен ағасына жеткізеді.
Құтқару сапары: білім мен шеберлік сыналған жол
Үлкен ағасы болған жайды ата-анасына айтып, Саяны аман алып қайтатындарын жеткізеді. Сөйтіп олар ұшқыр кілемге мініп, жолға шығады.
Жұмбақтар мен есептер
Жолда кезіккен түрлі жұмбақтардың жауабын, қиын есептердің шешімін үлкен ағасы табады.
Алтын мен гауһардың сынағы
Мыстан оларды тайдыру үшін жолға алтын мен гауһар тас шашады. Бірақ олар қызықпай, мақсатынан айнымайды.
Көлден өту
Алдарынан үлкен көл шыққанда, қолы шебер кіші ағасы дереу ағаштан қайық жасап, екеуі көлден аман өтеді.
Қанша кедергі жасаса да, мыстанның айласы іске аспайды. Жеңілгенін мойындаған ол Саяны босатады.
Аман оралу және тәлімнің жеңісі
Үш бауыр ұшқыр кілемге мініп, үйлеріне қайтады. Ата-анасы оларды уайымдап күтіп отырған екен. Балаларының аман-есен келгенін көріп, қатты қуанады.
Балалар бастан кешкендерін баяндап береді. Сонда ата-анасы балаларының ақылдылығына, білімділігіне, шеберлігіне риза болып, өздері берген тәлім-тәрбиенің зая кетпегенін ұғынады. Сүндет отбасы содан кейін де тату-тәтті, бақытты, уайымсыз ғұмыр сүрген екен.