Дүние жүзі қазақтары ассоциациясының төрағасы

Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев (6 шілде 1940 жыл, Алматы облысы, Қарасай ауданы, Шамалған ауылы) — Қазақстанның мемлекет қайраткері, ғалым, Қазақстан Республикасының тұңғыш президенті.

Отбасы және балалық шағы

Нұрсұлтан Назарбаев 1940 жылы 6 шілдеде Алматы облысының Қарасай ауданына қарасты Шамалған ауылында Әбіш пен Әлжанның отбасында дүниеге келген.

Білімі

• 1960 — Днепродзержинск техникалық училищесін бітірді.

• 1967 — Қарағанды металлургия комбинатына қарасты жоғары техникалық оқу орнын аяқтады.

• 1976 — КОКП Орталық комитетіне қарасты Жоғары партия мектебін бітірді.

Еңбек және мемлекеттік қызмет кезеңдері

Еңбек жолын 1960 жылы Теміртау қаласындағы Қарағанды металлургия комбинатында қатардағы жұмысшы ретінде бастап, домна пешінің аға газдаушысына дейін көтерілді.

1. 1960–1969 — Қарағанды металлургия зауытында жұмыс істеді.

2. 1969–1973 — Теміртау қаласында партия-комсомол жұмыстарында жауапты қызметтер атқарды.

3. 1973–1977 — Қарметкомбинат парткомының хатшысы.

4. 1977–1979 — Қарағанды облыстық партия комитетінің хатшысы, кейін 2-ші хатшысы.

5. 1979–1984 — Қазақстан КП Орталық комитетінің хатшысы.

6. 1984–1989 — Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің төрағасы.

7. 1989–1991 — Қазақстан КП ОК бірінші хатшысы; 1990 (ақпан–сәуір) — Қазақ КСР Жоғары Кеңесінің төрағасы.

8. 1990 (сәуірінен) — Қазақ КСР президенті.

9. 1991 (1 желтоқсан) — Қазақстан Республикасы Президентінің тұңғыш жалпыхалықтық сайлауында 98,7% дауыспен жеңіске жетті.

10. 1995 (29 сәуір) — референдум нәтижесінде өкілеттігі 2000 жылға дейін ұзартылды.

11. 1999 (10 қаңтар) — 79,78% дауыспен қайта сайланды.

12. 2005 (4 желтоқсан) — 91,5% дауыспен қайта сайланды.

Нұрсұлтан Назарбаев есімін әртүрлі нысандарға беру туралы ұсыныстар қазақстандық қоғамда жиі талқыланып келеді. Алайда ол барлық ұсыныстарды бірдей қолдаған жоқ.

Өз есімін білім және ғылыммен байланыстыруды дұрыс санаған ол өз атындағы университет пен зияткерлік мектептердің ашылуына келісім берді. Аталған білім беру орталықтарының жұмысы Назарбаев қоры мен Назарбаев орталығының үйлестіруімен жүзеге асырылады.

Жаңа тәуелсіз мемлекет — Қазақстан Республикасының (1991 жылғы 16 желтоқсан) дамуы, ұлттық қауіпсіздік жүйесінің қалыптасуы, мемлекеттік басқару мен билік тармақтарының өзара әрекет ету тетіктерінің орнығуы Назарбаев есімімен тығыз байланысты деп сипатталады.

Назарбаев басшылығымен конституциялық құрылыс үдерісі жүргізіліп, 1995 жылғы тамызда бүкілхалықтық референдум арқылы елдің Негізгі заңы қабылданды. Демократиялық институттарды құру, азаматтық қоғам құндылықтарын конституциялық нормаларға айналдыру (сөз және баспасөз бостандығы, сайлау және сайлану құқығы, партиялар мен қоғамдық бірлестіктер құру, дін бостандығы) — мәтінде ерекше аталады.

Экономикада кеңестік өкімшіл-жоспарлы жүйе күйрегеннен кейінгі дағдарыс жағдайында ауқымды қайта құру шаралары әзірленіп, іске асырылғаны айтылады. Президенттік республика үлгісі экономикалық саясат пен демократиялық өзгерістерді жүргізуге мүмкіндік берген фактор ретінде көрсетіледі.

Негізгі бағыттар (мәтін бойынша)

• 1992 жылдың басы: Қазақстанның егемен мемлекет ретінде қалыптасуы мен даму стратегиясы әзірленіп, ішкі және сыртқы саясаттың бағыт-бағдары айқындалды.

• 1997 жылға қарай: макроэкономикалық тұрақтылыққа қол жеткізу, инфляцияны тежеу, өнеркәсіпті жандандыру, қаржы-бюджет және салық жүйесін құру, жекешелендіру, жинақтаушы зейнетақы жүйесін енгізу, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығын реформалау.

• «Қазақстан-2030» стратегиясы: мемлекеттік дамудың басым бағыттарын белгілеу; 2006 жылғы Жолдауда бәсекеге қабілетті елу елдің қатарына кіру мақсаты көрсетілді.

• Инвестициялық ахуал және әлеуметтік бағдарламалар: инвестиция тарту, халықаралық қаржы институттарымен ынтымақтастық, ауылды дамыту, кедейлікпен күрес, тұрғын үй құрылысын қолдау.

• Индустриялық-инновациялық бағыт: даму стратегиясын әзірлеу, инвестициялық және инновациялық қорлар құру.

• Халықаралық бастамалар: Семей ядролық полигонын жабу, ядролық қарудан бас тарту, өңірлік және жаһандық қауіпсіздік, ТМД, ОАО, Кеден одағы, ШЫҰ, Еуразия одағы секілді құрылымдар, сондай-ақ АӨСШК бастамасы.

• Өркениетаралық диалог: мәдениеттер мен діндер арасындағы сұхбатқа назар; 2003 және 2006 жылдары Астанада әлемдік және дәстүрлі діндер көшбасшыларының съездері өткен.

• 1993 — экономика ғылымдарының докторы.

• 1995 — ҚР ҰҒА академигі (сондай-ақ бірқатар ғылыми ұйымдар мен шетел оқу орындарының академигі ретінде аталады).

• Қазақстан халқы Ассамблеясының төрағасы.

• Қазақстан Қарулы Күштерінің Жоғары Бас Қолбасшысы.

• Дүниежүзілік қазақтар қауымдастығының төрағасы.

• «Нұр Отан» халықтық-демократиялық партиясының төрағасы (мәтін бойынша).

• Орталық Азия мемлекеттері Достық қорының құрметті төрағасы.

• ЕҚЫҰ-нің бас төрағасы (мәтінде осылай көрсетілген).

• Бірнеше жыл Халықаралық Аралды құтқару қорын басқарған.

• Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің және М. В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің құрметті профессоры (мәтін бойынша).

• Әртүрлі халықаралық және ұлттық марапаттармен, соның ішінде ерекше үлгідегі «Алтын Қыран» орденімен марапатталғаны айтылады.