Ералы батыр

Ералы батыр халықтың тілегін орындаған соң, Қоңыр төбеттің салдырған темір үйін сыртынан от қойып өртеді. Екі ағасын босатып, шешесін алып шықты. Әкесінің екі көзін қайтарып әкеліп, бәрін көшіріп келді. Үйге жеткенде әкесі екі көзінен қанды жас ағып, зарлап отыр екен.

Баласы, келіні, бәйбішесі келген соң, әкесінің көзін орнына салып берді. Содан кейін ат аяғы жететін жерден ел шақырып, отыз күн ойын, қырық күн той жасатты.

Тойдан біраз күн өткен соң, Ералы батыр: «Маған бұл жерде тұру жоқ, дүние кезуім керек», – деді. Әкесі мен туыстары қанша жалынса да, бойына біткен қайрат тоқтатпады.

Ералы шынымен аттанбақ болғанда әкесі: «Не қаласаң, соны ал. Мал-мүлкімнің бәрін аламын десең де өзің біл», – деді. Ералы: «Маған ақ боз атыңды, ақ киіміңді, ақ сауытыңды бер. Жер жүзіне ие болар алпыс амалың болса, соны үйрет. Басқа ештеңе керек емес», – деп жауап қайтарды.

Әкесі сисе күміс, тышса алтын болатын, бір аттағанда алты айшылық жерді аттайтын ақ боз атты ерттеп, ақ киім мен ақ сауытын беріп, Ералыны сапарға шығарып салды.

Жол үстінде ол баяғы өзіне қастық еткен туыстарын іздеп келеді. Барса, әрқайсысы түсінде не көрсе, соны кәсіп етіп күнелтіп жүр екен. Ералы олардың үйіне түседі. Туыстары танымай, құрметтеп кіргізіп, мамық төсеп, кешке бір бағлан сойып сыйлайды.

Түнде Ералы: «Атым алтын-күміс тезек тастайтын еді, кім әкеліп береді?» – дегенде, үй иесі: «Өзім әкелемін», – деді. Бірақ ертеңіне бір қоржын жылқы тезегін және бір леген несеп әкеліп, «Міне, атыңыздың сыққаны-сыққаны осы» деп мазақ қылады.

Бұған ыза болған Ералы оның сақалынан ұстап, бар алтын-күмісін тартып алып, еш сыр ашпастан кетіп қалады.

Ералы Айханның шаһарына келсе, ел-жұрт жиналып, Күнханмен соғыспақ болып, азық-түлік, қару-жарақ дайындап, батырларын сайлап жатыр екен.

Ералы алпыс амалдың күшімен ақ боз атты қотыр тайға айналдырып, өзі шоқпыт-шоқпыт киінген тазша бала кейпіне енді. Қол қозғалғанда ол да ілесті. Жұрт «мына жаман тазша текке тамаққа ортақ болды» деп қамшымен ұрып та жібереді, бірақ ол мойымайды.

Қырық күншілік жерге жеткенде азық таусылып, аттар арып, ел дағдарып қалады: алға жүруге айла табылмайды.

Ералы қайта ұшып келіп, Айхан тоқтаған жерге жетеді де, тазша бала болып жүре береді. Айхан: «Кімде қандай ақыл бар, қалай жетеміз?» – деп сұрайды. Көп ақыл айтылады, бірақ ешбірі жол ашпайды.

Сонда Ералы: «Менің әкем қасиетті кісі еді: “Тұрған жеріңдегі талды ‘Айханның қолы емес, Күнханның қолы’ деп шапсаң, су шығады, соны ішсең күш береді” деуші еді», – дейді.

Хан бұйрық береді. Талды шапқанда су атқылап, адам да, ат та ішіп, күш-қуат жинайды.

Есін жиған Айхан: «Сауыт-сайманым үйде ұмыт қалыпты. Ертеңге дейін кім әкелсе, соған жалғыз қызымды беремін», – дейді. Бірақ ешкім шықпайды.

Ел ұйқыға кіргенде, Ералы сағым болып ұшып келіп, ханның ай мен күндей сұлу қызына ақ боз ат мінген, ақ киімді қалпында жолығып, бар шындығын айтады. Қыздың көзінше бірнеше кейіпке енеді: аю, қасқыр, келіншек, айдаһар, ақыры қайтадан арық тай мінген тазша балаға айналады.

Ералы: «Сауытты осы түнде әкеліп, ешкімге білдірмей қасына тастаймын. Ертең көп талас туады. Әкең соғыстан қайтқанда әскерді тізіп өткізеді. Сол кезде мен тазша болып өтемін, сен менің етегімнен ұста», – дейді.

Қыз уәде береді. Ералы сауытты жеткізіп, қайта келіп ұйықтап жата береді.

Таңертең бәрі Ералы айтқандай болады. Айхан жолға шығып, бірнеше күннен соң Күнханның шаһарына келіп соғыс ашады. Күнханды жеңіп, елі-жұртын шауып қайтады.

Сол кезде Ералы қотыр інген мен қотыр тайлақты қатар алып жүреді. Жұрт «мыны не қылады?» деп қамшымен тартып та кетеді, бірақ ол бәріне көнеді. Бір жерге келгенде інгенді тастап, тайлақты алып жүреді. Тайлақтың енесінен айырылған боздауы дүниені жылатқандай болады.

Айхан өз шаһарына келген соң үлкен той жасап, әскерін тізіп өткізеді. Қызына: «Сауытты әкелген кім болса, соның етегінен ұста», – дейді. Әдемі, маңғаз, атақты батырлардың бәрі өтеді — қыз ешкімге қол салмайды.

«Кім қалды?» – десе, «тазша қалды» дейді. Тазша өткенде қыз оның етегінен ұстайды. Ел шулап, хан намыстанып, қайта өткізеді — қыз тағы да ұстайды. Сонда хан екі сөзге келмей, қызын Ералыға береді. Бірақ той жасамайды: әрқайсына жеке үй салып беріп, өзі қайғыға батады.

Ералы тайлақ кейпінде жүрген Күнханның қызына тіл қатып, бәрін баян етеді: «Қайғыға берілме. Екі ханды татуластырып, әкеңді баяғы қалпына қайта түсіремін. Маған аян берілген», – дейді. Қыз да келісімін береді. Бірақ ел көзіне Ералы әлі де тайлақ болып жүре береді.

Бір күні Айханның малшысы Ералы мен қыз жатқан үйге қарап, шымылдық ішінің жарқырап, нұрланып тұрғанын көреді. Ханға жеткізген соң, бәйбіше барып көріп, қараңғы үйді жарық қылған нұрлы Ералыны байқайды.

Хан Ералыны шақырып: «Балам, сенде қандай қасиет бар?» – дейді. Ералы: «Бір тілегімді берсеңіз, сырымды ашайын», – дейді. Хан: «Қандай тілегің болса да орындаймын», – деп серт береді.

Ералы: «Күнханнан шауып келген мал-мүлік пен ел-жұртты өзіне қайтарып, Күнханмен татуласыңыз. Сол ханның бір сұлу қызын маған алып беріңіз», – дейді. Хан бәрін қабыл алып, Күнханмен бітім жасайды. Қызын ұзатып, Күнханның қызын да Ералыға қосып береді. Бұл жолы отыз күн ойын, қырық күн той жасалады.

Ералы батыр екі ханның қызын алып, алтыннан үй салдырады. Екі ханның қызынан алтын айдарлы балалар дүниеге келеді. Ай жағына алтыннан, күн жағына күмістен діңгек орнатып, осы дүниеде рақатпен өмір сүріп өтеді.