Ханның баласы мұнараны тұрғызып болған соң, Темір мырза ханға келіп
Теңіз жағасындағы хандық
Қадым заманда, жайқын теңіздің жағасында бір қуатты ханның уалаяты болыпты. Бұл елді Темір мырза атты ұлы хан билеген екен. Атағы күндей күркіреп, даңқы алысқа жайылып тұрғанымен, ол мейірімді, рақымды жан болмаған деседі.
Хан қазынасында сан түрлі асыл тас, ою-өрнегі көз тұндырған ыдыстар, дүние-мүлік мол болыпты. Ел-жұрт оның байлығына таң қалып, сәлем беруге ағылып келетін көрінеді.
Ханның ең қымбат қазынасы
Алайда Темір ханның бар қазынасынан да қымбат бір дүниесі болыпты. Ол — Зайра атты қызы екен.
Сұлулық туралы аңыз
Зайраның сұлулығына тең келер жан болмапты: шашына желдің самалы тимеген, қара көздеріне күннің сәулесі түспеген деп суреттеледі.
Табиғатпен тілдескендей
Ол кешкісін бағының ішін аралап, гүлдің жұпарымен тыныстағанда, гүлдер иіліп сәлем бергендей көрінетін екен.
Неше түрлі бекзат жігіттер оның нәркес көзін бір көргенде-ақ есінен танып, жанын пида етуге дайын болар еді. Бірақ ханша ешкімге көңіл аудармапты. Тіпті ешбір жан оның маңайына жақындап, «Сені сүйемін» деп айтуға да батпайтын көрінеді.
Зайраның өзі де тұрмыс құру туралы ойламай, ата-анасының қолында жүргенін бақыт санапты. Мұндай ой Темір ханның да қаперіне кірмеген екен.
Жыл сайынғы той және күтпеген көзқарас
Уақыт өтіп, жыл сайын Зайраның туған күніне орай үлкен той жасалатын дәстүр қалыптасыпты. Сол күні халық жиналып, хан мен ханшаның дәурені баянды болсын деп тілек айтады екен.
Той думаны
- Ат шаптырып, бәйге ұйымдастырған.
- Балуандар күресіп, жігіттер өнер көрсеткен.
- Хан мен ханша тамашаны өздері көріп отырған.
Сыйлықтың мәні
Кімде-кім ерлік көрсетсе, «Батырға» деп жазылған тостағанды ханшаның өзі табыстайды екен. Сол сәтте елдің назары ең мықты өнер көрсеткен бір жігітке ауыпты.
Қара жігіттің бейнесі
Ол — сымбатты да сұлу, қара арғымақ мінген, асыл қаруын жарқылдатып асынған жас батыр екен.
Бәйгеде алдына жан салмай, нысана көздеуде де, найзаласуда да бәрінен асып түсіпті. Қанша тосқауыл болса да, аты мүдірмей секірген деседі.
Зайраның көзі сол жігітке түсіп, жанары бір сәтке де айырылмапты. Жүрегінде ғашықтық оты тұтанған екен. Батыр сыйлығын алуға жақындағанда, ханша алтын тостағанды ұсынған сәтте буыны босап, қолындағы ыдысты түсіріп ала жаздапты.
Есімі жоқ батыр — ел есіндегі аңыз
Тамаша аяқталған соң жұрт: «Бұл батыр кім?» — деп сұрасыпты. Бірақ оның кім екенін де, қайда кеткенін де ешкім айта алмапты. Содан ел оны Қара жігіт деп атап кетеді.
Зайраның ішкі күйі
Қара жігіт жоғалып кетсе де, ханшаның көңілінен кетпепті. Жүрегі оттай жанып, күндіз ойынан, түнде түсінен шықпайтын халге жеткен екен. Күн өткен сайын ғашықтығы күшейіп, сағынышы тереңдей беріпті.
Қалыңдық тағдыры және кейінге шегерілген неке
Бір күні хан сарайына жаушы келіп, Зайраны өзге ханның баласына айттырады. Темір хан қызына: «Даяр бол, сені ұзатамын», — дейді.
Ал Зайра Қара жігітті ұмытпаған еді. «Ғашығым келіп алар» деген үмітін үзбей, тұрмысқа шығуға құлқы болмайды.
Шарт
Неке күнін созу үшін ханша: «Егер мені алғысы келсе, теңіздің жағасына биік мұнара тұрғызсын», — деп хабар жібереді.
Ханның баласы бұл шартқа көнеді де, жылдар бойы еңбектеніп, мұнараны салдырады.
Мұнара дайын болған соң, ханның баласы Темір ханнан қызын беруді талап етеді. Ел жиналып, той қамы жасалады. Жастар теңіз жағасына сауық құрып барады.
Мұнара басындағы соңғы сөз
Сол сәтте Зайра мұнараның басына шығып: «Менің сүйген ғашығым — Қара жігіт. Қош-аман бол!» — деп, күлімсірей тұрып, теңізге күмп етіп секіріп кеткен екен дейді.
Бұл хикая — байлық пен даңққа бағынбайтын махаббат, ал үміттің өзі кейде тағдырмен тайталасқа айналатыны туралы аңыз.