Қазақша рефераттар

Алаш Орда мүшелері

Ахмет Бірімжанов: заңгер, депутат, Алашорда мүшесі

Ахмет Бірімжанов — Алашорда үкіметінің мүшесі, Ресейдің I–II Мемлекеттік Думаларының депутаты, кәсіби заңгер. Ол 1871 жылғы 7 желтоқсанда Торғай уезі, Тосын болысының №1 ауылында дүниеге келген.

Туған жері
Торғай уезі, Тосын болысы, №1 ауыл
Мамандық
Заңгер, мемлекеттік қайраткер

Шыққан тегі мен отбасы

Бірімжановтың арғы аталары — Арғын-Шақшақ Қошқарұлы Жәнібек батыр және Шеген би. Әкесі — Қорғанбек, ал анасы — Қыпшақ Наурызбай бидің қызы Ханша.

Туыстық байланыс: Ахметтің арғы әжелерінің бірі — Шеген бидің қызы Айман; Айман — Ыбырай Алтынсариннің анасы ретінде де белгілі.

Білім жолы

  • Орынбор ерлер гимназиясы (1891)

    Күміс медальмен бітірген.

  • Қазан университеті, заң факультеті (1895)

    Алтын медальмен тәмамдаған.

Қызметі және Думадағы жұмысы

Жоғары оқу орнын бітіргеннен кейін Орынбор округтік сотында кандидат болып қызмет атқарды. Кейін Торғай уезінде бітімші сот болып істеді. 1906–1907 жылдары Торғай облысы қазақтарының атынан Ресейдің I–II Мемлекеттік Думаларына қатарынан екі рет депутат болып сайланды.

Дума мінберіндегі негізгі бастамалары

  • 1906 жылғы 2 шілде: Дума отырысында сөз сөйлеп, аграрлық комиссия құрамына қазақ депутаттарын енгізуді ұсынды.

  • Депутат А. Қалменевпен бірге қазақ жеріндегі қоныс аударушыларды жерге орналастыру комиссияларының заңсыздықтары туралы жоғары үкімет билігіне депутаттық сұрау салды.

  • II Думада әскери-далалық соттарды жою жөніндегі заң жобасын әзірлеу комиссиясының құрамына кірді.

  • Тағы 53 депутатпен бірлесіп, Министрлер Кеңесіне 1906 жылғы 4 маусымдағы қазақ даласында қоныс аударушылар учаскелері мен орман ішіндегі саяжайлардың заңсыз орналасуы туралы сұрау жолдады.

Түйін: Ішкі Ресейден қоныстанушылардың жаппай ағылуына байланысты жер және қоныс мәселесі шиеленісіп, қазақ халқының тағдырына тікелей әсер етті. Бірімжанов пен қазақ зиялылары осы түйінді мәселені Дума арқылы жұмсартуға әрі әділетті шешімдерге ықпал етуге ұмтылды.

Алайда Дума таратылып, бастамалар толық нәтижеге жетпеді. Депутат ретінде Ахмет Бірімжановқа қазақ өлкесінде қызмет істеуге рұқсат берілмей, 1917 жылға дейін Бузулук қаласында сот тергеушісі болып жұмыс істеді.

1917 жыл және Алаш қозғалысындағы рөлі

Ақпан төңкерісінен кейін ол алдымен Уақытша үкіметтің Торғай уезіндегі комиссары, кейін Қостанай уезіндегі комиссары қызметтерін атқарды. Осы кезеңде елде күшейген қоғамдық-саяси үдерістерге белсене араласып, Алаш қозғалысы жұмыстарына қатыса бастады.

Сиездерге қатысуы

  • 1917 жылғы 2–8 сәуір: Орынбордағы Торғай облысы қазақтарының сиезі
  • 1917 жылғы 20–25 тамыз: Ақтөбедегі Торғай облысы қазақтарының сиезі
  • Торғай облыстық біріккен мұжық-қазақ сиезі

Маңызды шешімдер

  • Ақтөбе сиезінде жаңа сот жүйесінің жобасын әзірлеу жөніндегі комиссияға кірді.
  • Шілдедегі Жалпықазақ сиезінде Торғай облысынан Құрылтай жиналысына депутаттыққа ұсынылды.
  • Желтоқсанда Торғай облысынан Алашорда үкіметінің мүшелігіне өтті.

Кеңес дәуіріндегі қызметі және өмірінің соңы

Кеңес өкіметі тұсында заң мекемелерінде жауапты қызметтер атқарды. Қазақ АКСР-і Заң комиссариатының алқа мүшесі болды. Өмірінің соңына дейін Қазақстанның Жоғарғы сотының мүшесі қызметін атқарған.

Қайтыс болуы

Ахмет Бірімжанов 1927 жылғы 5 қаңтарда Ленинград қаласында қайтыс болды. Ақтық сапарға Әлихан Бөкейханов, Ә. Сейдалин, Ленинградта оқып жүрген қазақ студенттері — Мұхтар Әуезов, Ә. Марғұлан, ұлы Батырбек және татар зиялылары шығарып салған.