Содан бері қасқырлар

Ертеде Халық деген кедей өмір сүріпті. Мал дегенде он шақты ешкісі, жалғыз аты және алтын қауырсынды қоразы болыпты. Ол кезде қораз шақырмайды екен, ешкі де бақырмайды екен.

Бір күні ақсиған тісі бар, адам шошырлық кейпі бар бір аң келіп, кедейдің екі ешкісін алып кетеді. Халық кемпірі мен баласына күйіне айтыпты:

— Өзі барып тұрған қаскүнем екен, қырып та кетті.

Сонда бала:

— Ол бізге қас. Ешкілерді қырды. Демек, ол — қасқыр, — депті.

Содан бастап бұл аң «қасқыр» атанған екен.

Қасқырлар кедейдің малын қыруын қоймайды. Кеш қарайғанда, тіпті қамаулы тұрған ешкіні қораға түсіп алып кететін болады. Ондайда ешкінің бар бітіретіні — сақалы шошаңдап бақыратыны ғана екен.

Ал қораз болса алтын қанатын қағып-қағып жіберіп: «Ку, ка-ре, ку!» — деп айғайға басады.

Айтуларынша, қораздың бұл айғайы: «Қасқырлар келді, қуа гөр» деп, Халық атайға хабар бергені екен.

Сол түннен, сол күннен бастап қораз шақыратын болыпты, ешкі де бақыратын болыпты.

Халық атай күнде үйіне қайтқанда, өрістен қасқырлар жемей тастап кеткен ешкінің құйыршықтарын бір етек қып жинап әкеліп жүріпті.

Бір күні кедейдің үйіне сақалы беліне түскен бір ақсақал келіпті. Ол баланы көзінен өткізіп алып былай дейді:

Сөйтіп ақсақал кедейдің баласына бір кітап береді. Сол күннен бастап бала кітаптан көз алмайды. Оның бар ойы — жауыз қасқырды өлтіретін дәрі жасап шығару.

Ақыры бала бірнеше шөп пен тамырды қайнатып, дәрі жасайды. Оны апарып, құйыршық болып қалған жемтікке сеуіп қояды. Ешкілерді үйге қамайды.

Үш күндік торуыл

• Бірінші күні қасқырлар келіп, үйді ториды — ешкі көрінбейді.
• Екінші күні тағы келеді — ешкі шықпайды.
• Үшінші күні ырылдап келіп, үйдің іргесін қаза бастайды. Бірақ үйге кіруге батпайды.

Ешкіден күдер үзген соң, жауыздар жемтікке жиналады. Қомағайлау біреуі келген бетінде арс етіп жемтікті қауып өтеді де: «У-у-у...» — деп, мұрнынан шаншыла құлап түседі.

Қалғандары басы ауған жаққа қаша жөнеледі. Содан бері қасқырлар «У-у-у!..» — деп ұлитын болыпты.