Қазақша рефераттар

Ертеде қалың тоғай ішіндегі үлкен бір үңгірде үш аю тұрыпты

Үш аюдың үңгірдегі өмірі

Ертеде қалың тоғайдың ішіндегі үлкен үңгірде үш аю өмір сүріпті. Олар түнде тоғайды аралап, күн ысығанда үңгірге кіріп демалады екен. Сол үшеуінің ішіндегі ең ірісі әрі ең мықтысы — ақ төс аю болыпты. Ол қазандай тасты допша домалатып ойнайтын көрінеді.

Күшіне мастану

Ақ төс аю өзінің күшіне мақтанып, әлсіз аңдарға тыныштық бермей жүріпті. Оның ойынша, қорқытып-үркіту — «сыйлатудың» бір жолы еді.

Түлкі мен қасқырға көрсеткен зорлық

Түлкіні қорлау

Бір күні ақ төс аю түлкіні құйрығынан ұстап алып, жұлқылайды. Екі аю оған: «Түлкі бізге тиіскен жоқ қой, қоя бер» деп ескертеді. Бірақ ақ төс аю тыңдамай: «Мені сыйлаймын десе, жіберемін» деп, құйрығын бұрай түседі.

Құйрығы қатты ауырған түлкі қыңсылап: «Аю аға, босатыңыз, сыйлап жүрейін» деп жалынуға мәжбүр болады. Ақ төс аю болса мұны «құрмет» деп қабылдап, масаттанып қалады.

Қасқырды қорлау

Тағы бірде ол қасқырды ұстап алып, аяғын мытып, құлағынан жұлқылап, босатпай әбден титықтатады. Екі аю тағы да: «Қасқыр да бізге тиіскен жоқ қой» деп тоқтатпақ болады.

Ақ төс аю гүрілдеп: «Мені сыйлаймын десе, босатамын» дейді. Жаны қиналған қасқыр амалсыз: «Аю аға, сыйлап жүрейін» деп жалбарынады. Ақ төс аю мұны тағы да жеңіс көріп, қоқиланыпты.

Екі аюдың ескертуі

Серіктері оған: түлкі мен қасқыр енді сені сыйламайды, қайта жек көреді, өйткені сен оларды күшпен жәбірледің, дейді. Бірақ ақ төс аю бәрібір «сыйлайды» деп қасарысып, ақыры екі серігінен бөлініп кетеді.

Жалғыздықтың салдары

Ақ төс аю тоғайды ұзақ аралап жүреді. Бір кезде ол бұрын өзі жәбірлеген қасқырға тап болады. Қасқыр жалғыз емес екен — бір топ ұяластарын ертіп келіпті.

Қасқырлардың кегі

Қасқыр: «Сен маған жазықсыз азап көрсеткенсің, енді бәріміз жабылып сені талаймыз» дейді. Көп қасқырдан зәресі ұшқан ақ төс аю жуан ағашқа өрмелеп шығып, әрең аман қалады. Қасқырлар біраз уақыт күтіп, кейін кетіп қалады.

Аю жерге түсіп, айналасына жалтақтап келе жатса, жолынан өзі жәбірлеген түлкі шығады. Түлкі сыр бермей: «Аю аға, неден қорқып келесіз?» деп сұрайды. Ақ төс аю ентігіп, көп қасқырдан қашып келе жатқанын айтады.

Түлкінің айласы

Түлкі дереу: «Онда жылдам бері қарай жүріңіз, жаңа мына жақтан қасқырлар көрініп еді» деп, «жол көрсетеді». Түлкі нұсқаған жаққа тұра жүгірген ақ төс аю күмп етіп батпаққа түсіп кетеді.

Түлкі қасына келіп сықылықтап күліп: «Сен ана жолы маған жазықсыз жәбір көрсеткен едің, сол үшін сазайыңды тартқызғым келді» деп, бұрылып кетеді.

Үңгірге оралу және соңғы сабақ

Батпаққа белшесінен батқан ақ төс аю әбден әуреге түсіп, өліп-талып жүріп әрең шығады. Шаршап-шалдығып, сүмірейіп үңгіріне қайтып келеді.

Серіктерінің сөзі

Екі серігі одан не болғанын сұрайды. Ақ төс аю қасқырлардың қоршағанын, ағашқа шығып құтылғанын, ал түлкінің алдап батпаққа батырғанын мұңайып баяндайды.

Сонда екі аю: «Күшіңе сеніп, әлсіздерді күшпен сыйлатам деген ойың дұрыс емес екенін енді түсінген шығарсың» деп түйіндейді.

Оқиғадан шығатын қорытынды

  • 1
    Құрмет мәжбүрлеуден тумайды. Қорқынышқа сүйенген «сыйластық» алғашқы мүмкіндік туған сәтте-ақ күйрейді.
  • 2
    Әділетсіздік — жау жинайды. Кеше қорланғандар ертең күш біріктіріп, кек қайтаруы мүмкін.
  • 3
    Күштің жанында ақыл да керек. Өзгені кемсіту — өзіңді қауіпке тігу.