Айдын Айымбетов қазақстандық журналистерге Көңіл - күйім жақсы
Айдын Айымбетов: Қазақстанның үшінші ғарышкері
Айдын Ақанұлы Айымбетов — қазақ ғарышкері, Қазақстан Республикасының азаматы, ғарышқа ұшқан әлемнің 545-ші ғарышкері. Ол — Қазақстанның Халық Батыры және Қазақстан Әуе қорғанысы күштерінің (ӘӘК) полковнигі.
Туған жылы мен жері
1972 жыл, 27 шілде — Талдықорған
Алматы облысы, Талдықорған қаласында дүниеге келген.
Ғарыштық миссия
Союз ТМА-16М / Союз ТМА-18М
Халықаралық ғарыш станциясына ұшу және оралу.
Мәртебесі
Халық Батыры, ӘӘК полковнигі
Мемлекеттік наградалар мен әскери атаққа ие.
Білім мен әскери қызмет жолы
Алғашқы қадамдар
- 1989 жылы Талдықорған қаласындағы №20 орта мектепті алтын медальмен тәмамдады.
- П. С. Кутахов атындағы Армавир жоғары әскери авиация училищесіне түсіп, 1993 жылы бітірді.
- Командалық-тактикалық жойғыш авиация мамандығы бойынша оқып, ұшқыш-инженер біліктілігін алды.
Әуе күштеріндегі тәжірибе
1993 жылдың мамырынан бастап ҚР Әскери-әуе күштері қатарында әртүрлі қызметтер атқарды. Ғарышкерлер қатарына қосылмай тұрып, Талдықорған маңындағы әуе базасында әуе желісінің командирі болды.
Ұшу тәжірибесі
470 сағат
Әуеде өткізген уақыты
Парашютпен секіру
360 рет
Жаттығу мен даярлық көрсеткіші
Ғарышкерлер құрамына қабылдануы
1993 жылы ғарышкерлер қатарына қабылдау жөнінде өтініш білдірді.
2002 жылдың 9 қарашасында ҚР ғарышкерлерінің қатарына қосылып, 2003 жылы медициналық тексеруден өтіп, даярлық жаттығуларына кірісті.
2009 жылдың 15 желтоқсанында мемлекеттік ант қабылдап, «Қазғарыш» басшысының кеңесшісі болды. Кейін агенттікте бөлім басшысы, департамент басшысы сияқты лауазымдарды атқарды.
2014 жылы ҚР ӘӘК полковнигі атағы берілді.
Байқоңырдан ұшқан тарихи сапар
Ұшу және түйісу
Қазақстанның үшінші ғарышкері Айдын Айымбетов Байқоңыр ғарыш айлағынан 2 қыркүйек күні «Союз ТМА-16М» кемесімен ғарышқа аттанды. 4 қыркүйекте кеме Халықаралық ғарыш станциясына (ХҒС) автоматты режимде сәтті түйісті.
Сапар барысында ол өз әсерлерін әлеуметтік желіде бөлісіп, фото және бейнематериалдар жариялап отырды.
Сапар ұзақтығы
Мерзімі
10 күн
2–12 қыркүйек аралығы.
Ғылыми жұмыстар мен бақылаулар
Эксперименттер
Он күндік миссия барысында бірқатар физикалық-ғарыштық эксперименттер орындады.
Экологиялық мониторинг
Арал және Каспий теңіздерінің экологиясына мониторинг жүргізіп, шаңды дауыл құбылыстарын зерттеді.
Салмақсыздықтағы тәжірибе
Сонымен қатар салмақсыздықта қазақтың ұлттық тағамдарын — ірімшік пен құртты — дегустациялады.
«Салмақсыздықта болу — қайталанбас сезім. Арманым орындалды. Жер орбитасында жұмыс істеп жатырмын. ХҒС құрамы швейцар сағаттары секілді тығыз кестемен жұмыс істейді екен. Мен де сол ырғаққа үйреніп келемін. Жерге оралғаннан кейін “Қазғарыш” агенттігінде жұмысымды жалғастырамын».
Жерге оралу және қарсы алу
Қону және медициналық бақылау
«Союз ТМА-16М» ғарыш кемесінің жерге қонушы аппараты миссияны сәтті аяқтап, экипаж капсуладан аман-есен шықты. Дәрігерлердің айтуынша, үшеуінің де қан қысымы қалыпты болды.
Одан кейін ғарышкерлерге шай мен апорт алмасы ұсынылды. Айдын Айымбетов қазақстандық журналистерге: «Көңіл-күйім жақсы. Жоспарланған эксперименттердің бәрін орындадым. Қайта ұшуға да дайынмын», — деп жауап берді.
Ғарышкерді туыстары мен мамандар қарсы алды. Екі сағаттық медициналық тексеруден кейін ол өзге ғарышкерлер секілді Қарағандыға емес, бірден Астанаға — Мемлекет басшысымен кездесуге ұшып кетті.
Астана әуежайындағы кездесу
Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Айдын Айымбетовті және «Союз ТМА-16М» экипажының мүшелері Геннадий Падалканы (Роскосмос), сондай-ақ тұңғыш даниялық астронавт Андреас Могенсенді Астана әуежайында қарсы алды.
«Біз ғарышкерлердің сапардан аман-есен оралуын ел болып тіледік. Бұл біз үшін үлкен тарихи оқиға. Қазақ жері 60-жылдардан бастап ғарышқа жол тартатын мекенге айналды. Сапардың сәтті өткеніне қуаныштымыз».
— Н. Назарбаев
Президент әлемдегі 200-ден астам мемлекеттің барлығы ғарышкерлерін ұшыруға мүмкіндік ала бермейтінін атап өтті. Сондай мүмкіндігі бар елдердің қатарында Қазақстанның да барын айтты. Ғарыш саласындағы ғылыми-зерттеу мен технологиялық даму ел үшін стратегиялық маңызға ие екенін, Ресей Федерациясымен ынтымақтастықты жалғастыра беретінін жеткізді.
Маңызы
Айдын Айымбетовтің сапары — Қазақстан тарихында мәңгі қалатын айтулы оқиғалардың бірі. Бұл жетістік еліміздің ғарыштық өнімдерді тұтынушы мемлекет деңгейінен ғарыш кеңістігін зерттеуге белсене қатысатын елге айналуына серпін берді.