Жарылғап батыр (шамамен 1733 - өлген жылы белгісіз) - батыр, би, шешен
Жарылғап батыр туралы дерек
Жарылғап батыр (шамамен 1733 — қайтыс болған жылы белгісіз) — батыр, би, шешен. Ол жоңғар шапқыншылығына қарсы күрес кезеңінде елге тірек болған ерлердің бірі ретінде айтылады және халық жадында ерлігімен де, сөзге ұста болмысымен де сақталған.
Бұқар жыраудың бағасы
Бұқар жырау:
«Қарашорда — Сәңкібай, Алтекеде — Жидебай, Тобықтыда — Қараменде, Кернейде — Жарылғап»
деп, Жарылғап батырды жоңғарларға қарсы шайқастарда ту ұстаған ерлер қатарында мадақтайды.
Шыққан тегі және ерте кезеңі
Жарылғап батырдың әкесі Түйте XVIII ғасырдың басында ноғайлармен бірге Ресей отаршылдарына қарсы күрескені айтылады.
Жарылғап 16 жасында Қаз дауысты Қазыбек биден бата алып, жорыққа аттанған. Бұл оның ерлік жолын ерте бастағанын аңғартады.
Ерлік жолындағы елеулі оқиға
1748 жылы Қалба — Шаған шайқасында Кебін қалмақты жеңіп, ерлігімен көзге түскені көрсетіледі.
Бұл дерек оның соғыс жағдайындағы батылдығын әрі әскери дағдысын айқындайды.
Бөгембай батыр бірнеше шайқасты бірге өткерген үзеңгілес серігі Жарылғап батырмен құда болып, қызының бірін Жарылғаптың ұлына ұзатқан делінеді.
Бұл — сол дәуірдегі саяси-әлеуметтік байланыстардың да маңызды тетігі болған құдалықтың бір көрінісі.
Би, көсем және шешен
Жарылғап батыр ел билеген көсем, дауға түскен шешен ретінде де танылған. Ол Абылай ханмен, Қаз дауысты Қазыбек бимен және Бөгембай батырмен сөз қағыстырып, артында тағылымды шешендік сөздер қалдырғаны айтылады.
Деректерде оның Түркістанда жерленгені көрсетіледі.
Қазіргі кездегі ұлықтау
1993 жылы қазіргі Қарағанды облысы, Шет ауданында Жарылғап батырға арнап ас берілген. Сол жылы Ақшатау кентіндегі орталық алаңға батырдың есімі берілді.
Ескерту: Мәтіндегі жылдар мен оқиғалар берілген дерекке сүйеніп өңделді; кейбір мәліметтер (мысалы, қайтыс болған жылы) нақты көрсетілмеген.