Шәкәрім Құдайбердіұлы Еңлік - Кебек поэмасы
Қазақ әдебиеті • 10-сынып
Шәкәрім Құдайбердіұлының «Еңлік–Кебек» поэмасы
Бұл материал аралас сабақ үлгісінде құрастырылған. Негізгі мақсат — поэманың мазмұны мен идеясын терең таныту, ақпаратты саралау мен жүйелі жұмыс дағдыларын қалыптастыру, сондай-ақ оқушылардың танымдық және шығармашылық қабілеттерін дамыту.
Сабақтың мақсаттары
Білімділік
Поэманың мазмұны мен идеясын таныту; ақпаратты талдау, салыстыру және жүйелеу дағдыларын қалыптастыру.
Тәрбиелік
Ақын шығармаларындағы тағылымды ойды үлгі етіп, оны өмірлік ұстанымға айналдыру; жан-жақты тұлға қалыптастыру.
Дамытушылық
Білім мен дағдыны бекіте отырып, ойлау, пікір айту және шығармашылық қабілеттерді дамыту; тақырыпты жан-жақты түсінуге мүмкіндік жасау.
Ұйымдастыру және ресурстар
Сабақ түрі
Аралас сабақ
Пәнаралық байланыс
- Қазақ тілі
- География
- Тарих
Көрнекіліктер
- Ақынның портреті
- Хронологиялық кесте
- Плакат, маркер
- Сабақ эпиграфы
- Интерактивті тақта
Эпиграф
Өткен істен адамзат бір үлгі алмақ...
Естілер көп жазады әңгімені,
Жазбайды ермек үшін әлденені.
Жирентіп жаманынан, жақсыны ұғып,
Алсын деп жазады ғой өнегені.
Сабақ барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
- «Шаттық шеңбері» арқылы амандасу, жағымды ахуал қалыптастыру.
- Сандар арқылы екі топқа бөліну.
2) Ой шақыру
Оқушылар сұрақтарға жауап беру арқылы сабақ тақырыбын өздері анықтайды.
- Қазақ әдебиетіндегі қандай ғашықтық жырларды білесіңдер?
- Шәкәрім Құдайбердіұлы қандай поэмалар жазды?
Қорытынды: бүгінгі тақырып — Ш. Құдайбердіұлының «Еңлік–Кебек» дастаны.
3) «Елшілікке бару» әдісі (10 минут)
Екі топ тақырып бөліктерін өзара бөлісіп алады. Әр топтан бір оқушы қарсы топқа барып, оқығанын түсіндіреді және талқылайды.
4) «Екі жұлдыз, бір тілек»
Топтар бір-бірінің жұмысына екі ұнаған тұсын (екі жұлдыз) және бір ұсынысын (бір тілек) айтады.
Мұғалім сөзі: автор және поэма туралы деректер
Шәкәрім Құдайбердіұлы (1858–1931) — XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы қазақ әдебиетіндегі Абайдан кейінгі ірі ақындардың бірі.
«Еңлік–Кебек» поэмасы 1912 жылы жазылып, Семейдегі «Жәрдем» баспасынан жарық көрген. Оқиға Шыңғыстау өңірінде болған.
- Тақырыбы
- Ескілік, рушылдық пен әділетсіздік жайлаған қоғам құрбаны болған екі жастың махаббат драмасы.
- Идеясы
- Қоғамдағы әділетсіздікке, озбырлыққа қарсылық.
- Жанры
- Эпикалық ғашықтық дастан (поэма).
- Негізгі кейіпкерлер
- Еңлік пен Кебек.
- Өлең құрылысы
- 11 буынды, қара өлең үлгісінде.
- Поэтикалық тілі
- Суреттеу, монолог, диалог, мінездеу, портрет, теңеу, эпитет, метафора.
«Зерделейік, ойлайық, айтайық»: талқылау сұрақтары
I. Поэманың көтерген мәселесі
- Махаббат
- Тарих
- Әлеуметтік өмір шындығы
- Өз ойым
II. Еңлік пен Кебектің қашуға мәжбүр болуы
- Екі ел арасындағы дау-дамай
- Әлеуметтік теңсіздік
- Жер дауы
- Өз ойым
III. Екеуінің өліміне кім (не) кінәлі?
- Кеңгірбай
- Заман
- Салт-дәстүр
- Өз ойым
Оқушылар пікірі
Ақихат Ерен
Менің ойымша, екі жастың өліміне ру басылары кінәлі. Себебі олар Еңлік пен Кебектің жалындаған махаббатына қарсы болып, келісім бермеді. Ру басылары бұл әрекетті қылмыс, қателік деп бағалап, ризашылық танытпады. Егер келісім бергенде, екі жас бақытты ғұмыр кешіп, жас сәбидің өлімі де болмас еді.
Қызайбеков Нұржан
Менің пікірімше, бұл жағдайға екі жас та жауапты. Олар ата-анасының келісімінсіз шамамен алты айдай кездесіп, кейін тауға қашып кетеді, тіпті балалы да болады. Ризалық алмай жасалған шешімнің зардабын сәби тартты. Әр адам ата-анасының үмітін ақтап, батасын алуға ұмтылуы керек деп ойлаймын.
Дидар
Меніңше, екі жастың өліміне ру басылары кінәлі. Себебі олар сүйген жандарды қоспай, қарсы шықты. Бұл дұрыс емес. Шын сүйгендерге ақ батасын беріп, келісімін көрсету керек еді. Еңлік пен Кебек ауыр үкімге ұшырағанымен, нағыз махаббаттың қандай екенін танып үлгерді.
Қорытынды сұрақтар
- Автор шешімімен келісесің бе? Неліктен?
- Егер сен автордың орнында болсаң, шығарманы қалай аяқтар едің?
Оқыту стратегиялары
Кубизм
Тақырыпты жан-жақты қамтуға мүмкіндік береді.
Суреттеңіз
- Еңлік пен Кебек бейнесін поэмадан тауып, автор суреттеуін талдаңыз.
- Бейнелі сөздер мен мақал-мәтелдерді анықтаңыз.
Венн диаграммасы
«Еңлік–Кебек» пен «Қалқаман–Мамыр» поэмаларын салыстырып, ұқсастығы мен айырмашылығын табыңыз.
- Поэманың шығу тарихы: оқиға қашан және қай өңірде болған? Қандай себеппен/ақыл-кеңеспен жазылған?
- Поэмада кездесетін жер атаулары мен тарихи тұлғаларды анықтаңыз.
Салыстыру нысандары (үлгі)
Бағалау және кері байланыс
Өзін-өзі бағалау
Смайлик арқылы бағалау:
- Қызыл — 3
- Сары — 4
- Жасыл — 5
Кері байланыс
Кері байланыс парағы арқылы сабақ туралы пікір, ұсыныс және қиындықтарды белгілеу.
Үй тапсырмасы
Эссе: «Жырдан алған әсерім»
Поэма туралы әсеріңізді жазыңыз: авторға немесе ұнаған кейіпкерге қатысты ой-пікіріңізді дәлелмен жеткізіңіз.
Дереккөз санаты: KZ портал — «Қазақша рефераттар жинағы».