Қазақтың шешендік сөздері
Өмірі мен қалыптасуы
Балтабай Әбдірахманұлы Адамбаев 1919 жылы Жамбыл облысының Сарысу ауданындағы Байқадам ауылында дүниеге келді. Мектеп-интернатта оқып, тәрбиеленді. 1990 жылы Алматы қаласында қайтыс болды.
1945–1947 жылдары Жамбыл облыстық тұтынушылар қоғамында қызмет атқарды. 1947 жылы Жамбыл қаласындағы Абай атындағы педагогикалық училищені, 1951 жылы Қазақ мемлекеттік университетін тәмамдады. Біраз жыл Жамбыл қаласындағы №38 қазақ орта мектебінде мұғалім болды.
Ғылымдағы негізгі орны
1957–1986 жылдары Қазақ КСР Ғылым академиясының М. О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтында кіші және аға ғылыми қызметкер болып еңбек етті. 1962 жылы филология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін қорғады.
Соғыс жылдарындағы қызметі
Ұлы Отан соғысына қатысқан. Соғыс жылдары Ташкентте Фрунзе атындағы әскери академияның тактика және атыс бойынша жоғары курсын лейтенант атағымен бітірді. Калинин майданында Төртінші гвардиялық атқыштар бригадасы құрамында рота командирі ретінде ұрыстарға қатысты.
Майдан тәжірибесі
Әскери тәртіп пен жауапкершілік оның кейінгі ғылыми және шығармашылық еңбегіндегі жинақылықты айқындады.
Марапат
I дәрежелі «Отан соғысы» орденімен марапатталды.
Зерттеу бағыты: шешендік өнер мен халық даналығы
Ғалым қазақ халқының бай ауыз әдебиетін жүйелі түрде зерттеді. Әсіресе халық даналығы ретінде қалыптасқан шешендік сөздер мен мақал-мәтелдердің тарихи даму жолын, табиғатын және көркемдік ерекшеліктерін талдауға ерекше мән берді.
Негізгі сұрақтары
- Шешендік сөздердің жанрлық табиғаты
- Тарихи-әлеуметтік негіздері
- Көркемдік-стильдік ерекшеліктері
Еңбектерінің өзегі
Шешендік мұраны тек мәтін ретінде емес, қоғамдық ойлау, құқықтық-этикалық ұстанымдар және тәрбиелік тәжірибе ретінде қарастыруы зерттеулерінің құндылығын арттырды.
Кітаптары мен құрастыру жұмыстары
Монографиялар мен зерттеулер
- «Шешендік сөздер» Монография, 1967
- «Шешендік» (Сырым сөздері негізінде) Монография, 1969
- «Халық даналығы» Мақал-мәтелдер, 1976
- «Қазақтың шешендік өнері» / «Қазақтың шешендік сөздері» Зерттеу, 1984
- «Казахское народное ораторское искусство» Орыс тіліндегі басылымдар: 1994, 1997
Поэзия жинақтары
- «Сырларым» — өлеңдер, 1959
- «Ақбөбек» — поэма мен өлеңдер, 1962
- «Аманат» — өлеңдер, 1972
- «Тұлпардың ізімен» — өлеңдер мен поэма, 1983
Проза және деректі әңгімелер
- «Мәди» — тарихи повесть, 1969
- «Жауынгер жолы» — повесть және әңгімелер, 1978
Жинақ құрастыруға қатысқан еңбектері
- «Қазақ ертегілері» 1962
- «Шешендік сөздер» 1967
- «Ел аузынан» 1985
Мұрасы
Балтабай Әбдірахманұлы Адамбаевтың еңбектері қазақ шешендік өнерін ғылыми тұрғыдан жүйелеуге, ауыз әдебиетінің тәрбиелік және көркемдік әлеуетін айқындауға қызмет етті. Ақындық, прозалық және зерттеушілік қыры қатар өрілген шығармашылық мұрасы қазақ руханиятындағы маңызды арналардың бірі болып қала береді.