Барғандағы істеген емі әлгі
— Әлі есімде, — деп бастады Ермек сөзін, — бұрнағы жылы тісіме нан тиіп, кетік түсіп еді. Содан отыз тісім зар қақсап, күн бермей қойды. «Кәне, тамақ іше алсамшы» деп жүргенде, біреу «ыстық іш» дейді, біреу «суық іш» дейді — басымды даң-даң қылды.
Бәрінің айтқанын жасап үлгердім. «Бірінен болмаса, екіншісінің емі қонатын шығар» деп, ешбірін қалдырмадым. Тіпті тоя жейін деп жүріп, сарымсақты да үйіп жедім. Көбірек жеп қойсам керек, ішімді ауыртып, бәле қылды. Тістің емін іздеймін деп жүріп, екі ортада ішімді де ауыртып алғанымды көрдіңіз бе?
Кесеге ыстық су құйып, ішіне бір уыс қаратікен тұз салып, ұрттап та көрдім. Ауырғаны қояр емес: қақсағаны былай тұрсын, енді сыздап та кетті.
Бір емші «ашутас пен тотияйынды күйдіріп, ыстықтай тісіңе бас» деді. Оны да істеп бақтым. Аузым таттанып қалды, ал тісімнің ауруы қайтпады.
Айна алдындағы күтпеген көрініс
«Тісімнің жағдайы қалай екен?» деп айнаға қарадым. Әдетте тістеріңді бір жіпке тізіп қойсаң, өз тісіңді ажырату қиын ғой — бәрі ақ меруерт сияқты. Бірақ осы жолы менікі оп-оңай танылатын болып шықты: тісім сап-сары тат, еті көкпеңбек, насыбай ататындардың тісіндей сатал-сатал.
Әлекке түстім. Ауызымды ысқылап жудым, бәрібір көгергені кетпейді. «Қыздар “тісіңнің түрі жаман-ай” деп айтады-ау» деп іштей қапаланып та тұрдым. «Аузынан сасық иіс шығады» деп қоя ма деп, жақын жолдастарыма барып, лебімді аңдап көрдім — әйтеуір ол жағынан аман екенмін.
«Тазарту» деген атпен басталған азап
Тіс тазарту науқаны басталды. Ұнтақ пен пастаны үйіп қойып, жаңа шыққан щетканы қолға алдым да, тіс етімді сойғылай бердім. Бірақ баяғы көгерген бәле кетер емес.
Сол кезде құм жақтан көшіп келген Сырғауыл қарт келіп: «Сексеуілдің күлімен ыссаң, қазір-ақ жоқ болады» демесі бар ма.
Сексеуіл күлі: «ем» емес, күйік
Жалма-жан сексеуілді отқа салып жақтым. От сөніп, қоламта суыған соң, бір уыс күлді уыстап алдым. «Қолымды қоламтаға сұқпай несіне жиіркенейін, күл аузыма да барсын» деген күй ғой.
Сөйтіп шалқайып тұрып, көзімді бақырайтып, аузыма талқанша құйып алдым. Аузым тызылдап барады. «Жаңағы қайнасып қатқан ашутас пен тотияйынның таттанғанын тартып алып жатыр» деп ойлап, өзімді алдадым.
Сумен шайып едім, ауыз ішім ашып кетті. Тіліммен ұртымды, ернімді, таңдайымды байқасам, сексеуілдің күлі ауызымды ойып түсіріпті. Сөйтіп тамақ ішуден қалдым.
Бір күннен кейін ұртым мен таңдайымның терісі жетіліп, қабыршақтанып түсе бастады. «Ал, енді сексеуілдің күліне ер болсаң» дегізген жағдай. Ақырында, аяңдап дәрігерге бардым. Жамандық көрмегір жақсы жандар екен: тісімді тазалап, аузымды шегендеп берді. Сақайып кеттім. Екі жыл бойы тіс ауруы ойыма да кірмеді.
Емхана кезегі: бір тіс, жарым күн
Жақында бір азуым қайтадан зар қақсап ауырды. Құлақ-шекемді кеміріп жеп барады. Тамағымнан без шошып, жақ етім шодырайып ісіп шықты. Дәрігерге үйреніп қалған басым, өкпемді қолыма алып, емханаға жүгірдім. Осы Арық көшесіндегі емханаға жеттім.
Кезек күтіп, табаны күректей төрт сағат отырдым. Не қызметте жоқпын, не емделіп жатқаным жоқ — сарғайып, тапжылмай бір орында қалдым. Ақыры кезегім келіп, ішке кірдім. Төрт сағат күткенімді қайтейін: дәрігер қолындағы бізімен төрт түртті де, «Ертең келіңіз» деді.
Дүниеде тісім ауырады деп қызметтен сұранғаның қандай ұят. Кішкентай тіс үшін жарым күнің босқа кетеді. Ертеңіне қызметтен сұранып, тағы келдім. Тағы күттім. Дәрігер тағы кешегісін істеді де, тағы да «ертең келіңізді» қайталады.
— Қызметтен қалып жатпай-ақ, нақ осы уақытта келе қойсам қайтеді? — дедім мен.
— Ерте келіп, кезек алыңыз, — деді дәрігер Дәрменов. — Әйтпесе қарамаймын.
— Қарындас, телефонмен тізімге тіркелуге бола ма? — дедім тізімге алушы қыздарға.
— Жоқ, болмайды, — деп қысқа қайырды олар.
Емхана мен қызмет орнының арасы да жақын емес. Емханаға келіп тіркеліп, қызметке барып, қайта келуге бәрібір төрт сағат кетеді. Амал нешік — ертеңіне тағы қалдым.
Жас дәрігердің «алғашқы күні»
Креслоға отырғызды да, ұртыма толтыра, жауыр атты ерттегенде арқасына қоятын кепілдей мақтаны тыққылап жіберді. Аузым жабылмай қалды. Сөйтіп тісімді аралады-ау дерсіз — дәрігеріміздің жұмысқа алғаш кіріскен күні екен.
Нақ осыған менің тап болғанымды көрдіңіз бе? Аралаудың мәнісін толық білмейді: кейде сау тісімді де аралап жіберіп, тызылдатып жанымды жеп барады. Машинаны жүргізе алмай, кейде тоқтатып та қояды. Ара-арасында ернімді, езуімді шымшып алып, жанымды көзіме көрсетеді.
Айтуға ауыз бармайды. Ерін-ерінге тимесе, ауыздан сөз шықпайды. Ал ауызды жұмып қойсаң — ем қонбайды. Шыдамым таусылып, өліп барамын. Әсіресе айдаладағы ернімді шүрейлегені жаман болды.
Дәрменов бетпе-бет отырып алып, әлі шұқылап жатыр. Жақындап, сығалап-сығалап қояды. Бір кезде долбарлап, бірдеңені аузыма қойып берді де, тағы да: «Ертең келіңіз» деді. Қуанғанымнан екі езуім құлағыма жетті.
Ертеңіне бетімнен басып, зорға келдім. Жүрегім шайлығып қалыпты. Дәрігер жан-жағындағылардан «тіске қандай дәрі жағады?» деп сұрайды. Сөйтіп «он күнге шыдайды» деп шегендеп бергені — екі күннен кейін-ақ түсіп қалды.
Соңғы сабақ: өз бетіңмен ем іздеме
Бүгін қайта баруға тура келіп отыр. Тағы қанша күн жұмыстан қалатынымды кім білсін. Барамын деп ойласам жүрегім зырқ-зырқ етеді. Барғым келмей тайсақтаймын, дегенмен барамын ғой.
Өзім де тым сыпайыгершілік істеймін деп жүріп, жүйкем жұқарып кетсе керек: «он күндік шегеніңіз он сағатта түсіп қалды» деп айтып салдым. Дәрігер төмен қарап, қатесін мойындағандай болды: «Енді мықтап емдеймін, тісіңіздің өзі де…» — деді де, сөзін аяқтамай қалды.
Айтылмай қалған сол сөз қабырғама қатты батты. Маңдайымнан, мұрнымнан тер бұрқ етті. Аузымда күлдің, көмірдің, ашутастың, тотияйынның ізі қалып қойғанын біліп қойды ма деп қысылып отырмын.
Әйтеуір ақыры тісімді шегендеп берді — бұл жолы мықтап тастаған сияқты. Содан кейін ернім мен езуімді шымшып алған шымшуырды да тез ұмыттым. Бірақ бұл дүниеде тісің ауырмасын: ауырса, өздігіңнен емделме. «Тілеп алған аурудың емі табылмас» деген осы екен — оны жүрген жерімде айтып жүретін болдым.
1955