Меншікті капитал

МАЗМҰНЫ
Өндірісте экономикалық талдау
1.Экономикалық талдау тәсілдерімен өндіріс мазмұны......................................3
2. Кәсіпорынның кірісіне талдау жүргізу.............................................................6
3. Кәсіпорынның қаржы жағдайына талдау жүргізу..........................................10
Бухгалтерлік есеп
1. Шаруашылық субъектісінің есебін ұйымдастыру және бухгалтерлік жүйесі......................................................................................................................16
2. Материалдық емес активтер мен негізгі құрал-жабдықтарды
3.Тауар және қосалқы материалдар мен тауар жеткізушілермен есеп
4. Еңбекақы бойынша есеп айырысу...................................................................22
5. Өзіндік капитал мен қаржы нәтижесін есепке алу.........................................26
6. Қаржы есебін беру.............................................................................................28
Қаржы есебін талдау
1.Шаруашылық субъектісінің жағдайын талдау тәсілі мен мазмұны..............30
2. Шаруашылық субъектісінің қаржылық тұрақтылығына талдау жасау.......35
3.Іскерлік белсенділігі және шаруашылық субъектісінің тиімділігі мен ұтымды
4.Кәсіпкерлік тәуекелі және шаруашылық субъектісінің банкроттық талдауы...................................................................................................................40
Өндірісте экономикалық талдау
1.Экономикалық талдау тәсілдерімен өндіріс мазмұны
Баланс активтерінін құрамы мен құрылымының динамикасын талдау –
Қаржылық есептің маңызды элементі болып саналатын активтерді, талдау
Активтердің өсуі (артуы) кәсіпорынның болашақтағы дамуын көрсететін болғандықтан,
Отандық есептік-аналитикалық тәжірибеде өндірістік қорлар, дайын өнім және
Баланс мәліметтері бойынша активтердің құрамы мен олардың таратылуына
Кесте-1
Кәсіпорынның баланс активтерінің құрамы мен құрылуы
Активтер Сомасы, мың тг. Құрылымы, % Өзгеріс (+
Жыл басында Жыл соңында Жыл басында Жыл соңында
Ұзақ мерзімді активтер
Негізгі құралдар 147 795 210 260 40,03 58.44
Аяқталмаған өндіріс 45 300 17 280 12,27 4,80
Ұзақ мерзімді қаржылық салымдар 18 590 18 590
Алдағы кезең шығындары 395 655 0,11 0,18
Жиыны 212 080 246 785 57.44 68,60 +34
Қысқа мерзімді активтер
0,00 0,00 0 0,00
Тауарлы-материалдық қорлар 57 780 53 600 15,65 14,90
Дебиторлық борыш 91 595 47 525 24,81 13,21
Қысқа мерзімді қаржылық салымдар 0 670 0,00 0,19
Ақша қаражаттары 1 505 5 470 0,41 1,52
Басқа да қысқа мерзімді активтер 6 290 5
Жиыны 157 170 112 980 42,56 31,40 -44
Барлығы 369 250 359 765 100,00 100,00 -9
Кесте мәліметтерінен активтердің нақты құнын көрсететін баланс валютасы-ның
1-кесте мәліметтері көрсеткендей қаражаттарды ағымдағы және ұзақ мерзім-ді
Осы көрсеткіштен кейін баланс валютасындағы ағымдағы активтер үлесін
Талдау жүргізіп отырған кәсіпорындарда бұл коэффициенттің деңгейі жыл
Бұл қатынастың қолайлы және қауіпті көлемі, кәсіпорынның салалық
Талданып отырған кәсіпорында бұл көрсеткіш деңгейі жыл басында
Әрі қарай кәсіпорынның мүліктік жай-күйінде қандай сапалық өзгерістер
Кәсіпорын мүліктерінің жалпы құнындағы негізгі құралдардың нақты құны-ның
Біздің мысалымыз бойынша баланс валютасындағы негізгі құралдардың қал-дық
Әрі қарай ағымдағы активтердің құрамы мен құрылымын талдау
Кәсіпорынның материалдық айналым қаражаттары есепті жылы 7,23%-ға төмендеді
Есепті жылы дебиторлық борыш та әжептеуір азайған. Егер
Айта қеткен жөн, кәсіпорынның қаржы жағдайына дебиторлық борыштың
2. Кәсіпорынның кірісіне талдау жүргізу
Кәсіпорынның нарықтық экономика жағдайында қызмет етуінің экономика-лық пайдалылығы
Табыстылықтың абсолютті көрсеткіштерін талдау. Нарықтық экономика жағдайында кәсіпорынның
Табыстылықтың бірінші абсолютті көрсеткіші өнімді (жұмыс, қызмет) өткізуден
Қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижесі туралы есептің осы бабы бойын-ша
Табыс құрылымында ең үлкен үлес салмақты өнімдер мен
Өнім өткізуден түсетін табыс сомасына қоймадағы өтпеген бұйымдар
Кәсіпорында өнімді өткізуден түскен табыс жоспарланған тауар өндірісінен
Табыстылықтың екінші абсолютті көрсеткіші - жалпы табыс. Ол
Жалпы табысқа әсер ететін маңызды фактор өндірістік өзіндік
Көптеген кәсіпорындарда өзіндік құнды баптар бойынша талдаумен айналысатын,
Шаруашылық жүргізудің тұрақты экономикалық жағдайында жалпы табыстың өсуінің
Табыстылықтың келесі абсолютті көрсеткіші – таза табыс. Ол
Д = Д - Р
Мұндағы: Д - негізгі қызметтен алынған табыс;
Д - жалпы табыс;
Р - кезең шығындары.
Кесте-2
Кәсіпорынның қызметінің нәтижесін сипаттайтын көрсеткіштер
Көрсеткіштер Жыл соңы жжжжжжжжылжыл Жыл басы Өзгеріс
Сатудан түскен түсім 377 085 364 805 +12
Өзіндік құн 376 690 356 350 +20 340
Жалпы табыс 395 8 455 -8 060
Таза табыс (шығын) -1 065 -2 025 +960
Сатудан түскен түсімнің алдыңғы жылмен салыстарғанда 3,4%-ға, яғни
Табыстылықтың салыстырмалы көрсеткіштерін талдау. Табыстылықтың салыстырмалы көрсеткіштеріне нарықтық
Барлық активтердің тиімділік деңгейі (авансталған, жиынтық капитал) мына
Д = Таза табыс / Барлық активтер
Жалпы активтердің табыстылық деңгейі жыл басында – -0,005
Осылайша жалпы активтердің табыстылық деңгейі (авансталған капитал) кәсіпорынның
Тәжірибеде ағымдағы активтердің табыстылығы деп аталатын көрсеткіш кеңінен
Д = Д / Т
Мұнда: Т - ағымдағы активтер.
Д - таза табыс.
Д - ағымдағы активтердің табыстылығы.
Ағымдағы активтердің табыстылық деңгейі жыл басында – -0,012
Акционерлік компания құқығында жұмыс істеуші кәсіпорын үшін салынған
Д = Д / С
Мұнда: Д - меншікті капиталдың табыстылығы;
Д - таза табыс;
С - меншікті капитал.
Ол экономикалық және қаржылық талдауда маңызды көрсеткіш болып
Дәл осы көрсеткіш биржада акционерлік компаниялардың акцияларына баға
Меншікті капиталдың табыстылық деңгейі жыл басында – -0,007
Тәжірибеде ұзақ мерзімді активтердің табыстылығы деп аталатын көрсеткіш
Д = Д / Т
Мұнда: Т - ұзақ мерзімді активтер;
Д - таза табыс;
Д - ұзақ мерзімді активтер табыстылығы.
Ұзақ мерзімді активтердің табыстылық деңгейі жыл басында –
Негізгі өндірістік қорлардың табыстылық деңгейі мына формула
Д = Д / З
Мұнда: Д - Өндірістік қорлардың табыстылығы;
Д - Таза табыс;
З - Өндірістік қорлар.
Өндірістік қорлардың табыстылық деңгейі жыл басында – -0,04
Сату көлемінің табыстылығы мына формула бойынша есептелінеді:
Д = Д / Д
Мұнда: Д - Сату көлемінің табыстылығы;
Д - Жалпы табыс;
Д - Өнімді (жұмыс, қызметті) өткізуден алынған табыс.
Сату көлемінің табыстылық деңгейі жыл басында – 0,023
Жоғарыда жүргізілген есептеулерден көріп отырғанымыздай кәсіпорын қызметі шығынды
Кәсіпорынның қаржы жағдайына талдау жүргізу
Кәсіпорын қаржылық жағдайы мен
Қаржылық тәуелсіздік (автономиялық) коэффициенті;
Қаржылық тәуелділік коэффициенті;
Қаржыландыру (төлем қабілеттілік) коэффиценті;
Қаржылық леверидж ( қаржылық тәуекел )
Қаржылық тұрақтылық коэффициенті;
Маневрлік коэффициенті.
Бұл коэффициенттердің экономикалық мазмұны
Кесте - 3
Кәсіпорынның 2008 жылғы қаржылық тұрақтылық
Көрсеткіш Есептеу жолы Мәні
Жыл басы Жыл соңы
Қаржылық
тәуелсіздік (автономиялық) коэффициенті Меншікті капитал
Жиынтық капитал Жиынтық капталдағы
Қаржылық тәуелділік коэффициенті Заемдық капитал
Жиынтық капитал Жиынтық капиталдағы
Қаржыландыру (төлем қабілеттілік) коэффиценті
Меншікті капитал
Заемдық капитал Заемдық капиталдың
Қаржылық леверидж (қаржылық тәуекел) коэффициенті
Заемдық капитал
Меншікті капитал Меншікті капиталдың бірлігіне
Қаржылық тұрақтылық коэффициенті
Меншікті капитал + ұзақ мерзімді несие
Жиынтық капитал Жиынтық капиталдағы меншікті
Маневрлік коэффициенті Меншікті айналыс капиталы
Меншікті капитал Меншікті капитал-дың қай
>0,5
Қорытынды: Егер меншікті капитал арту қарқынының заемдық капитал
Жыл басындағы жиынтық капиталдағы меншікті капитал үлесі 0,84
Ал қаржылық тәуекел коффициентінде (меншікті капиталдың бірлігіне
Кесте 4.
Кәсіпорынның 2008 жылғы қаржылық тұрақтылық
Көрсеткіш Есептеу жолы Мәні
Жыл басы Жыл соңы
Қаржылық
тәуелсіздік (автономиялық) коэффициенті Меншікті капитал
Жиынтық капитал Жиынтық капталдағы
Қаржылық тәуелділік коэффициенті Заемдық капитал
Жиынтық капитал Жиынтық капиталдағы
Қаржыландыру (төлем қабілеттілік) коэффиценті
Меншікті капитал
Заемдық капитал Заемдық капиталдың
Қаржылық леверидж (қаржылық тәуекел) коэффициенті
Заемдық капитал
Меншікті капитал Меншікті капиталдың бірлігіне
Қаржылық тұрақтылық коэффициенті
Меншікті капитал + ұзақ мерзімді несие
Жиынтық капитал Жиынтық капиталдағы меншікті
Маневрлік коэффициенті Меншікті айналыс капиталы
Меншікті капитал Меншікті капитал-дың қай
>0,5
Қорытынды: Меншікті капиталдың 1 бірлігіне келетін заемдық капиталдың
Заемдық капиталдың 1 теңгесіне
Жыл басындағы жиынтық капиталдағы меншікті капитал үлесі 0,73
Төлем қабілеттілік коэффицентінде (заемдық капиталдың
Кәсіпорынның алдағы уақыттағы қызметтерін бағдарлама құрып іске асырылады.
2005-2007 жылы кәсіпорын өз өндірісін дамыту
Өнімдерді өндіру бойынша есеп-айырысу жүргізеді – жалпы жинақ,
Енді төменде орналасқан диаграмаға қараңыз. Меншікті капиталдың құрылымындағы
Біз төмендегі кестеде орналасқан кәсіпорынның 2003-2008 жылдардағы
5 кесте
№ Бөлімінің атауы 01.01.2004 жыл 01.01.2005
жыл 01.01.2006
жыл 01.01.2007 жыл 01.01.2008 жыл
1. Табыстар, барлығы 39 701,0 223 224 206
2. Шығын-
дар, барлығы 36 077,0 209 405,0 164 832,0
3. Таза табыс 3 624,0 13 819,0 33077
4. Ағымдық қызметтінің рентабельділігі 10,0 6,6 20,1
Бұл кестеден қарастырылған кезеңдегі табыстардың өсуімен қатар, кәсіпорынның
Кәсіпорын шығындары табыстар сияқты өсуде, бұл кез келген
Таза табыс 32,9 есе немесе 329% өскен. Бұл
Бұл жайлы 2003-2007 жылдардағы кәсіпорынның ағымдық міндеттеменің
Кәсіпорынның табыс көлемінің өсу динамикасы
Кәсіпорынның заңды рәсімделуі, бизнес-жоспардың экономикалық негіздемесі, қатысушының қаржы
Кәсіпорынның қызметтерін ұлғайтуға байланысты және қаржы ресурстарды қосымша
6 кесте
Кәсіпорынның 2005-2008 жылдар аралығындағы қаражаттардың негізгі көрсеткіштердің болжамы
№ Бөлімінің атауы 2005 жыл 2006 жыл 2007
1. Барлық табыс, мың тенге 342 948 605
2. Барлық шығын, мың тенге 264 308 331
3. Корпоративтік табыс салығын төленген кезде қалған таза
мың тенге 78 639 191 798 279 882
4. Жарғылық капитал, мың тенге 6 290 000
5. Меншікті капитал, мың тенге 3 368 639
6. Ағымдық қызметтердің рентабельділігі, % 29,8 57,9 65,9
7. Меншікті капиталдың рентабельділігі, % 1,3 1,3 1,2
2007-2009 жылдарға арналған кәсіпорынның инвестициялық даму бағдарламасының
Бухгалтерлік есеп
1. Шаруашылық субъектісінің есебін ұйымдастыру және бухгалтерлік жүйесі
Біз практика өтіп отырған серіктестіктің өз алдына бухгалтериясы
Серіктестіктегі есеп бөлімінің ұйымдастырылу құрылымы:
Бас бухгалтер
Еңбек ақы төлеу бөлімі
Материалдық ресурстар есебі бөлімі
Өндірістік шығындар есебі бөлімі
Дайын өнімдер мен оны сату бөлімі
Есеп айырысу операцияларының бөлімі
Жинақтау есебі бөлімі
Басқалай операциялар бөлімі
Серіктестіктің ішкі өндірістік қаржылық есебі Компанияның жинақтық бухгалтерлік
Қазақстан Республикасының «Салықтар мен бюджетке төленетін міндетті төлемдер
Бухгалтерлік есепке қатысты мағлұматтар коммерциялық құпия ретінде жасырын
Есептік-бухгалтерлік құжаттар Мемлекеттік комитеттер мен министерліктер іс-әрекеті нәтижесінде
Төмендегі кестеде жалпы Компаниядағы сақталу мерзімі бойынша құжаттар
Кесте-7 Сақталу мерзімі бойынша құжаттар
№
п/п
Құжаттар аты
Сақталу мерзімі
1 Компания филиалдарының қаржылық есеп беруі және олардың
А Жылдық тұрақты
Б Кварталдық 5 жыл
2 Берілетін, жекелеген, ликвидациялық баланстар және олардың қосымшалары,
3 Алғашқы құжаттар және олардың қосымшалары, жасалу факті
5 жыл
4 Жеке есеп шоттар
А Жұмысшылар мен қызметкерлер 75 жыл
Б Зейнетақы мен мемлекеттік көмек алушылар 75
5 Есептеу (есептеу-төлемдік) ведомосттер 5 жыл
6 Электронды түгендеу карточкалары 15 жыл
7 Ақша мен тауарлы-материалдық қорлар алуға сенімхаттар (оның
8 Кепілдік хаттары 5 жыл
9 Көмекші бақылау кітаптары, журналдар, картотекалар, кассалық кітаптар,
10 Депонирленген еңбек жалақысы кітабы, атқарушы парақтарды тіркеу
11 Шоттарды, кассалық ордерлерді, сенімхаттарды, төлем тапсырмаларын
12 Кредиттерді жұмсау жайлы мағлұматтар:
А Жылдық тұрақты
Б Кварталдық 5 жыл
13 Қорлар есебі, жалақы есебі және олардың бөлінуін
5 жыл
14 Түгендеу туралы құжаттар (түгендеу комиссиялары отырыстарының хаттамалары,
5 жыл
15 Жәрдем ақша, зейнетақы, мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру бойынша
75 жыл
16 Атқарушы парақтар (көшірмелері) 75 жыл
17 Кредитке алынған тауарлар жайлы міндеттемелер бойынша тапсырмалар,
5 жыл
18 Оқуға берілетін демалыс төлемі, салықтар жеңілдігі және
19 Дебиторлық берешек, жетіспеушілік, жұмсап қою, ұрлану жайлы
20 Негізгі құралдарды бағалау жөніндегі құжаттар (хаттамалар, акттар,
21 Негізгі құралдардың тозуын бағалау мен анықтау актылары,
Алғашқы құжаттар Қазақстан Республикасы Қаржы Министрлігінің 19.03.2004 жылы
Меншікті капиталдың есебі
Меншікті капиталдың көлемі бухгалтерлік баланста көрсетілген активтер мен
ҚР-ның «Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есеп беру туралы»
Меншікті капиталдың ерекшелігі – ол шаруашылық жүргізуші субъектінің
30 «Қаржылық есеп беруді ұсыну» БЕС-де меншікті капиталға
Жарғылық капитал кәсіпорын мүлкіне оны құрған кездегі қатысушылардың
Кәсіпорынның бухгатерлік есебінде жарғы капиталына ықпал ететін операциялар
Кесте 8.
№
Операциялар мазмұны Шоттар корреспонденциясы
Дебет Кредит
1 Тағайындаушы құжаттарға сай жарғылық капитал өлшемін бейнелеу
2 Жарғылық капитал артуына байланысты тағайындаушы құжатқа өзгеріс
Кесте 9. Төленбеген капиталға қатысты өткізбелер:
№
Операциялар мазмұны Шоттар корреспонденциясы
Дебет Кредит
1 Акция төлеу, салым салу, жарна төлеу
1.1 Материалды емес активтермен 2730 5110
1.2 негізгі құралдармен 2410 5110
1.3 Тауарлық-материалдық қормен 1310
1320
1330
1350 5110
1.4 ақшалай 1010
1030 5110
Кесте 10. Бөлінбеген табысқа қатысты өткізбелер:
№
Операциялар мазмұны Шоттар корреспонденциясы
Дебет Кредит
1 Есеп беріп отырған жылғы таза табыс бейнеленуі
2 Жыл есебіндегі залалды резервтік капитал есебінен жою
5460 5510
5520
3 Есептен шығару бойынша қайта бағалау сомасын бөлінбеген
3.1 Негізгі құралдар бойынша 5420 5510
3.2 Материалды емес активтер бойынша 5430 5510
4 Негізгі құралдарды қайта бағалау сомасын бөлінбеген табысқа
Ақша қозғалысы жайлы есеп сетіктестікте тікелей әдіспен жасалады.
Жалпы серіктестіктің 2006 жылдың 31 желтоқсанындағы жағдайы бойынша
Кассадағы ақша – 92,9 тенге болды.
2006 жылы барлық түскен ақша -
-негізгі іс-әрекеттен - 110394,8 мың тенге;
- негізгі емес іс-әрекеттен – 1597,1 мың тенге,
- Атқарушы дирекциядан 958660,3 мың тенге ақшалай қаржы
Серіктестіктегі ақша қаражаттары белгілі тәртіппен құжатталып отырады.
Мекемеде ақша қаражатын есепке алу В – 1
В-1 нысаны бойынша ведомость ақша қаражатының кіші бөлімі
Кассадағы қолма-қол ақшаны есепке алу бойынша ведомоске жазба
Ақша қаражатын қабылдау және беру, кіріс және шығыс
Банкте есеп айырысу шоты және басқа шоттар бойынша
«Күні» деген ведомостің бағаны есепті кезең ішінде түскен
«Операцияның мазмұны» бағаны касса және банктік шот бойынша
Есепті кезеңнің соңында ведомосте есепті кезеңнің соңындағы сальдо
Материалдық емес активтер мен негізгі құрал-жабдықтарды есепке алу
Кәсіпорынның негізгі құралдарды пайдалану мақсатына және
Келтірілген негізгі құралдардың әрқайсысының құрамына енетіндер:
жер — субъект меншігіне сатып алған жердің көлемі
Негізгі құралдардың есебі 12-ші "Негізгі құралдар" бөлімшесінің мынадай
Сонымен бірге, 1260-шы "Аяқталмаған кұрылыс" шотында аяқталмаған күрделі
Негізгі құралдардың бухгалтерлік есебі: негізгі құралдардың келіп түсуін,
Тауар және қосалқы материалдар мен тауар жеткізушілермен есеп
Банктер мен басқа кредиторлар үшін
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын сипаттаушы негізгі көрсеткіштерінің бірі
Меншікті айнымалы капитал = ағымдық актив – ағымдық
ТМҚ-ң меншікті айн. капиталдың қамтамасыз етілуіне байланысты.
1) Қаржылық жағдайдың абсолютті тұрақтылығы. Бұнда меншікті айнымалы
М>ТМҚ
2) Қаржылық жағдайдың қалыпты тұрақтылығы
М+Ұзақ мерзімді міндеттеме>ТМҚ
3) Қаржылық жағдайдың тұрақсыздығы
М+ Ұзақ мерзімді міндеттеме+ Қысқа мерзімді міндеттеме>ТМҚ
4) Кризистік қаржылық жағдай. Бұнда кәсіпорын алдыңғы
Қаржылық жағдайдың абсолютті тұрақтылығы
2006 жыл бойынша 12271,32 мың тг.>11877,54 мың тг.
2007 жыл бойынша 7479,94 мың тг.< 14787,92 мың
Қаржылық жағдайдың қалыпты тұрақтылығы
2006 жыл бойынша 12271,32+0 мың тг. >11877,54
2007 жыл бойынша 7479,94+ 0 тг мың тг.