ХVІІІ-ғ. аяғында Индияда, XIX ғ. басында - Англияда пайда болған оқушылардың бір-бірін оқыту жүйесі, демек ересек оқушылар немесе үлгерімі жақсы оқушылар (мониторлар) мұғалімнің басшылығымен сабақ өткізеді

1 Мангейімдік жүйе
2 Белл-Ланкастрлық жүйе
3 Дальтон - жоспар
4 Д.Дьюи жүйесі
5 И.Гербарт жүйесі