ХVІІІ-ғ. аяғында Индияда, XIX ғ. басында - Англияда пайда болған оқушылардың бір-бірін оқыту жүйесі, демек ересек оқушылар немесе үлгерімі жақсы оқушылар (мониторлар) мұғалімнің басшылығымен сабақ өткізеді
1
Мангейімдік жүйе
2
Белл-Ланкастрлық жүйе
3
Дальтон - жоспар
4
Д.Дьюи жүйесі
5
И.Гербарт жүйесі