Оқушы тұлғасы мен ұжымның арасындағы қарым-қатынастың үш үлгісі:
1
Мұғалім мен ұжым
тең құқылы қарым-қатынаста,
мұғалім өзіне ұжымды бағындырады, ұжым
мұғалімге бағынбайды.
2
Мадақтау, жазалау, жарыс.
3
Тәрбиелеу, оқыту, білім беру.
4
Жеке тұлға ұжымға
бағынады, жеке тұлға мен ұжым тиімді
қарым-қатынаста болады, жеке тұлға өзіне
ұжымды бағындырады.
5
Өзара сыйластық, өзара
көмек, өзара тексеру.