Мазмұны
І Кіріспе...................................................................................................................3
І тарау. Шаруашылық жүргізуші субъектілер қаржысының
жұмыс істеу негіздері.
1.1. Шаруашылық жүргізуші субъектілер қаржысының жұмыс
істеу негіздері.......................................................................................4
1.2 Шаруашылық жүргізуші субъектілер қаржысының
бақылау функциясы................................................................................6
ІІ тарау. Шаруашылық жүргізуші субъектілердің сыныптамасы
2.1 Шаруашылық жүргізудің ұйымдық-құқықтық нысаны................ .....9
2.2 Негізгі ұйымдық-құқықтық нысандарының шаруашылық
жүргізуші субъектілері қаржысының ерекшеліктері.......................15
ІІІ тарау. Шаруашылық жүргізуші субъектілердің каржысын
басқару................................................................................................24
Қорытынды..........................................................................................................26
Пайдаланылған әдебиеттер...............................................................................27
Кіріспе
Шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржысы — бірыңғай қаржы жүйесінің
Шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржысы қаржы жүйесінің сферасы ретінде
Шаруашылық жүргізуші субъектілер каржысының болуы, жалпы мемлекеттің қаржысы
Шаруашылық жүргізуші субъектілер қаржысы ақша нысанында ұлғаймалы ұдайы
І тарау. Шаруашылық жүргізуші субъектілер қаржысының жұмыс
1.1 Шаруашылық жүргізуші субъектілер қаржысының негіздері
Даму ұлттық шаруашылықты басқару жүйесінің маңызды экономикалық инструмент
Шаруашылық жүргізуші субъектілер қаржысы өзіне қоғамдық пайдалы қызметтің
Ұлттық шаруашылықтың әрбір саласы қаржысының бұл саланың техникалық-экономикалық
Шаруашылық жүргізуші субъектілер қаржысының бөлгіштік функциясының ерекшелігі қаражаттардың
1.2 Шаруашылық жүргізуші субъектілер қаржысының бақылау функциясы
Кәсіпорын экономикасында маңызды рөл атқарады: есепсіз және бақылаусыз
Шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржысы сферасындағы сан алуан қатынастар
басқа әр түрлі кәсіпорындармен және ұйымдармен (олар: өнім
өзінің еңбек ұжымымен (бұл қатынастар еңбекке ақы төлеуді,
мемлекетпен - бюджетке салықтар төлеу, бюджеттен қаржыландыру кезінде,
банктермен (қаржы қатынастарының бұл тобы банк несиелерін алу,
сақтық органдарымен - мүлікті, қызметкерлерді, коммерциялық және коммерциялық
жоғары ұйымдармен – ішкі салалық қайта бөлу шегінде
құрылтайшылармен (бұл қатынастар құрылтайшылардың жарғылық капиталды қалыптастыру үшін
Шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржысына, бір жағынан, жалпы қаржылардың
1) қаржы қатынастарының көпқырлылығы, олардың нысандары мен мақсатты
оларды қалыптастырумен, көбейтумен және қайта бөлумен байланысты қатынастардың
3) жоғары белсенділік, шаруашылық қызметінің барлық жағына әсер
4) шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржысы бүкіл қаржы жүйесінің
Сөйтіп, шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржысы деп өнім (жұмыс,
ІІ. Шаруашылық жүргізуші субъектілердің сыныптамасы.
2.1 Шаруашылық жүргізудің ұйымдық-құқықтық нысаны
Шаруашылық жүргізуші субъектілердің құрамына материалдық өндірістің барлық кәсіпорындары
Шаруашылық жүргізуші субъектілер — кәсіпорындар мен ұйымдар (фирмалар,
Межелеудің ең жалпы белгісі кәсіпорындар мен ұйымдарды қызмет
Қоғамдық өндірістің екі сферасының аталған қағидалы айырмашылықтары бұл
Шаруашылық жүргізуші субъектілер сыныптамасы
Сыныптаманың басқа белгісі шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржылық қызметінің
Коммерциялық және коммерциялық емес қызмет болып межелену Қазақстан
Өз қызметінің негізгі мақсаты ретінде пайда келтіруді көздейтін
Коммерциялық ұйым болып табылатын заңи тұлға мемлекеттік кәсіпорын,
Коммерциялық емес ұйым болып табылатын заңи тұлға мекеме,
Сыныптаудың бұл белгісіне қатысты қаржыны ұйымдастыру қызметті қамтамасыз
Коммерциялық қызметтің мақсаты табыс алу болып табылады. Коммерциялық
Өндірістік емес сфера мекемелерінің едәуір бөлігі: мемлекеттік басқару,
Шаруашылық жүргізуші субъектілерді сыныптаудың маңызды белгісі меншіктің белгілі
Мемлекеттік меншік республикалық және коммуналдық меншік болып ажыратылады.
Меншіктің аталған нысандарының ішінде шаруашылықты жүргізудің ұйымдық-құқықтық нысандарының
1. Мемлекеттік меншікке негізделген мемлекеттік кәсіпорындар, соның ішінде:
коммуналдық меншіктегі кәсіпорындар — тиісті аумақтың халқының әлеуметтік-экономикалық
2. Заңи тұлғалардың жеке меншігіне негізделген кәсіпорындар,
3. Қоғамдық бірлестіктердің меншігіне негізделген кәсіпорындар.
4. Құрылтайшылардың, соның ішінде шетелдік заңды тұлғалар мен
5. Азаматтардың меншігіне негізделген жеке меншікті кәсіпорындар.
6. Меншіктің жоғарыда келтірілген әр түрлі нысандарының
Меншіктің барлық нысандарының теңдігі мен меншік субъектілерінің құқығын
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексімен анықталған, ол шаруашылық жүргізуші
Кәсіпорындардың ұйымдық-құқықтық нысандары мен олардың мөлшерін ажырата білген
Жалпы меншіктің әр түрлі нысандары кәсіпорындарының қаржысы ортақ
Бұл ең алдымен жарғылық капиталды қалыптастыру көздеріне, табысты
Шаруашылық жүргізудің ұйымдық-құқықтық нысаны жарғылық капиталды жасаудың процесіндегі
Кәсіпорындардың ұйымдық-құқықтық нысандарын жіктеудің критерийлері мыналар болып табылады:
Экономиканы реформалау, нарықтық қатынастардың дамуы мемлекеттік, жекеше немесе
Кәсіпорындардың, ұйымдардың, мекемелердің әр түрлі сыныптамалық сипаттамаларының сан
2.2 Негізгі ұйымдық-құқықтық нысандарының шаруашылық жүргізуші субъектілері
Кәсіпорын экономиканың негізгі буыны ретінде меншік нысандары мен
Кәсіпорындарды ұйымдық-құқықтық нысандары бойынша межелеу олардың қаржысын ұйымдастырудағы
Меншік нысандарына қарай шаруашылық жүргізуші субъектілердің қорларын қалыптастырудың
Кәсіпорындар мен ұйымдардың мүлкін жалға бергенде айрықшалықты төлем
Өндірістің бастапқы қорларының қалыптасуына сәйкес шаруашылық қызметтің мынадай
Үлестік жарна негізінде жұмыс істейтін кәсіпорындардың -шаруашылық серіктестіктерінің,
Қазақстан Республикасы Президентінің "Шаруашылық серіктестіктері туралы" заң күші
1) толық серіктестік;
2) сенім серіктестігі;
3) жауапкершілігі шектеулі серіктестік;
4) қосымша жауапкершілігі бар серіктестік;
5) акционерлік қоғам.
Толық серіктестіктің пайдасы мен залалдары қатысушылар арасында, егер
Акционерлік қоғамдар туралы Қазақстан Республикасының заңына сәйкес өзінің
Қаржы қатынастарының акционерлік қоғамға сәйкес белгілі бір ерекшеліктері
Акционерлік қоғамның баланстық таза табысы заңнамамен қарастырылған тәртіппен
Меншіктің акционерлік нысаны экономикалық жағынан дамыған елдерде тиімді
Экономикада едәуір орынды мемлекеттік сектор алады. Бұл секторда
1) шаруашылық жүргізу құқығына негізделген кәсіпорындар; бұл құқық
2) жедел басқару құқығына негізделген (қазыналық кәсіпорын) кәсіпорындар.
Мемлекеттік меншіктің түріне қарай кәсіпорындар: 1) республика меншігіндегі
2) коммуналдық меншіктегі кәсіпорындар — коммуналдық мемлекеттік кәсіпорындар
Басқа мемлекеттік кәсіпорын құрған мемлекеттік кәсіпорын еншілес мемлекеттік
Мемлекеттік кәсіпорын үшін мемлекеттің тапсырмасын орындау міндетті болып
1) мемлекеттің қорғаныс қабілетін материалдық жағынан қамтамасыз ету
2) экономиканың жеке меншік секторы қамтыған немесе
3) мемлекеттік монополияға жатқызылған немесе мемлекеттің функциясы болып
Меншік иесі кәсіпорынды құру, оның қызметінің предметі мен
Меншік иесіне аударуға жататын таза табыстың үлесі уәкілді
Мемлекеттік кәсіпорындардың мүлкін негізгі құрал-жабдықтар мен айналым қаражаттары,
Шаруашылық жүргізу құқығындағы мемлекеттік кәсіпорын қызметтің сан алуан
Кәсіпорын өндіретін тауарлардың (атқарылатын жұмыстардың көрсетілетін қызметтердің) бағалары
Мемлекеттік тапсырысты орындау есебіне кәсіпорын өндіретін және өткізетін
Кәсіпорын мемлекеттік тапсырыстан тыс өндіретін және өткізетін тауарлардың
Кәсіпорын өз қызметінен алған меншікті табыстар есебінен ұсталады.
Кәсіпорын иесіне аударылуға тиіс табыстың (пайданың) үлесі жыл
Жедел басқару құқығындағы мемлекеттік мүлікке ие кәсіпорын қазыналық
Қазыналық кәсіпорындар заңнамада белгіленген тәртіппен:
1) төтенше және авариялық жағдайларда кен-құтқару және
2) заңнамада қаржыландырудың арнайы тәртібі белгіленген мемлекеттік автомобиль
3) пошта байланысы мен телекоммуникация, жалпыреспубликалық және халықаралық
4) топографиялық-геодезиялық және картографиялық жұмыстар жүргізу;
5) денсаулық сақтау, табиғатты қорғау, білім беру, әлеуметтік
Қазыналық кәсіпорынның сметадан тыс алған табыстары тиісті бюджетке
Еншілес кәсіпорын — өз мүлкінің есебінен басқа мемлекеттік
Еншілес кәсіпорындар негізгі кәсіпорынды, соның ішінде монополияға қарсы
Кәсіпкерлік қызметті жүргізудің тиімді ұйымдық-құқықтық нысандарының бірі шетелдік
Экономиканың кооперативтік секторы бірыңғай ұлттық шаруашылық кешені буындарының
Қазіргі кезде кооперация жүйесінде кооперативтердің екі негізгі тұрпаты
"Өндірістік кооператив туралы" заңда өндірістік кооператив азаматтардың бірлескен
Өндірістік кооператив коммерциялық ұйым және заңи тұлға болып
Өндірістік кооператив мүлкін жарғы салымдары, оның қызметінен алынған
Кооператив жыл сайынғы пайдасынан аударымдар жасаудың есебінен резервтік
Өндірістік кооперативтің пайдасы жыл қорытындысы бойынша анықталады. Салықтар
Тұтыну кооперативі сауда-саттық және тұрмыстық қызмет көрсету арқылы
Қазақстан Республикасының заңына сәйкес селолық тұтыну кооперативі мүшелік
Заңи тұлға да селолық тұүтыну кооперативіне мүше бола
Селолық тұтыну кооперативтері коммерциялық емес ұйымдар болып табылады
Селолық тұтыну кооперативтері сауда, дайындау, өткізу, өңдеу, қызмет
Пәтерлер иелерінің тұтыну кооперативтері — ПИК өзгеше ұйымдық-құқықтық
ІІІ. Шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржысын басқару
Бұл буынның қаржысын басқаруды министрліктердің, ведомстволардың, концерндердің, ассоциациялардың,
Қоғамдық ұйымдардың қаржысын осы ұйымдардың қаржы бөлімдері мен
Министрліктер мен басқа жоғарғы органдардың қаржы басқармаларының аппараты
Қаржы жүйесінің бұл буынында нарық жағдайында басқару қаржы
Кәсіпорындарда қаржы менеджментінің объектілері мыналар болып табылады: жылжымайтын
Қаржы менеджменті уәждемелерге — адамдардың немесе ұжымдардың қажеттіліктері
Шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржы бөлімдері (службалары) кредит және
Шаруашылық серіктестіктерінде қаржыны басқаруда басқа функциялармен қатар, жоғарғы
Шаруашылық жүргізуші субъектісінің қаржысын басқару
Қорытынды
Қаржы бөлімінің құрылымы әдетте болжамды-талдамалық, есеп-қисап, шағым, оперативтік
Қаржы-өтім бөлімдері бюджетпен, банктермен, жоғарғы ұйымдармен есеп айырысу
Шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржы службаларының маңызды міндеттері мыналар
өндірістік капитал мен күрделі жұмсалымды тиімді пайдалануға жәрдемдесу;
Қаржыны оперативті басқаруға банк мекемелері қатысады. Екінші деңгей
П а й д а л а н
1 Ақша Несие Банк. Оқулық
2 Қаржы. Ілиясов. Оқулық
3 Егемен Қазақстан. 13
4 Қаржы . Ілиясов II
5 Кәсіпорындағы қаржы саясаты. Оқулық
6 Ақиқат газеті. 21
7.“Қаржы ” Ғ.С.Сейтқасымов. Алматы.1998.
8. “Финансы “ 3 том. Р.Р. Сапин.
9. “Финансы и его функции ” В.П. Воронин,
10. “ Қаржы есеп ” Г.Б. Бахаев. Алматы.
11.“ Денги и прогрес “ А.С. Марш. Москва.
12.“ Қаржы негiзi “ Ы.Ә. Әмiров. 1994.
13.“Қаржы” Қ.Iлясов. Алматы. 2003.
1