ЖОСПАР
Кіріспе
І тарау. Орталық банк, оның мақсаты мен міндеттері,
1.1. Орталық банктің құрылымы мен басқару органдары
1.2. Қазақстан Республикасы Орталық банктің қызметтері мен операциялары
ІІ тарау. ҚР – дағы Орталық банктің ақша
2.1. Ақша – несие саясаттарының құралдары
2.2. Орталық банкінің сыртқы экономикалық қызметі және алтын
ІІІ тарау. Қазақстан Республикасының Орталық банкінің коммерция
3.1. Коммерциялық банктердің резервтерін сақтандыру және несиелеу
3.2. Банктердің жұмысын бақылау және қадағалау
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
КІРІСПЕ
Менің курстық жұмыстың тақырыбы Қазақстан Республикасының Орталық банкі.
Орталық банк мемлекет берген эмиссиялық құқығы негізінде экономиканы
Орталық банктер бүкіл елдің несие жүйесін бақылаушы
Орталық банк елдің эмиссиялық, резервтік және кассалық орталығы
Орталық банк тарапынан ақша-несиелік реттеудің негізгі объектісіне
Қазақстан Республикасының Орталық банкінің негізгі міндеті – Қазақстан
Қазақстан Республикасының Орталық банкісіне қосымша міндеттер жүктеледі: Қазақстанның
«Қазақстан Республикасының Орталық банкі туралы» Заңы бойынша Қазақстан
Жоғарыда айтылғандай, КСРО-ның мемлекеттік банкінің Республикалық кеңсесі Қазақстан
Тәжірибе жүзінде кассалық резервтердің барлығы Орталық банкке шоғырланады
Республиканың Орталық банкінің ең басты мақсаты – экономиканы
Қазақстан Республикасының Орталық банкінің негізгі міндеті – Қазақстан
Орталық банк – заңды төлем құралын, яғни банкноталарды
І тарау. ОРТАЛЫҚ БАНК, ОНЫҢ МАҚСАТЫ МЕН
ОРТАЛЫҚ БАНКТІҢ ҚҰРЫЛЫМЫ МЕН БАСҚАРУ ОРГАНДАРЫ
Орталық банк – ақша резервтерінен, алтын валюта
Заңның 9-бабына сәйкес, Орталық банк жарғылық қорын 10
Әлемдік тәжірибеде, нарықтық экономика жағдайында Орталық банкінің жұмысын
- оның капиталының калыптасуы 100 % мемлекеттің қаражаты
- акцияларының бөлігі мемлекетке тиеселі (немесе мемлекеттің қатысуынсыз)
- бірлестік типтес ұйым (мемлекеттің қатысуымен немесе қатысуынсыз);
- Орталық банкінің қызметін бірігіп атқаратын тәуелсіз банктер
АҚШ-та орталық банктердің капиталына мемлекет қатыспайды, олардың капиталы
Негізгі Орталық банк унитарлық орган болып табылады. Мемлекет
Пайданың жарғалық, резервтік және басқа қорларды құрғаннан қалған
Қазақстан Республикасының Орталық банкінің негізгі міндеті – Қазақстан
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасының Орталық банкісіне мынадай қосымша
Қазақстанның экономикалық дамуы және оның дүниежүзілік экономикаға интеграциялануы
ақша – несие және банк жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз
банктік және басқа несиелік мекемелердің қызметін реттейтін ережелерді
Орталық банкі жұмысының негізгі бағыттары:
елдегі несиелік ресурстардың және ақша айналысын басқару
өзіне бағынышты мекемелер арқылы ақшалай түсімді инкассациялауды ұйымдастыру
халық шаруашылығындағы несиелік, есеп айырысу және кассалық операцияларды
банк ісін лицензиялау, ақша – несиелік реттеудің
банк ісін бақылау және қадағалау
елдің банк жүйесінің тәуелсіз балансын жасау
ғылыми – зерттеу және аналитикалық жұмыстар жүргізу
валюталық операцияларды жүргізу ережелерін және тәртібін жасау, біркелкі
Орталық банктің несиелік ресурстары мыналардың есебінен құралады:
меншікті қаражаттары
басқа банктермен тартылған және келісім шарт негізінде Орталық
Қазақстан Республикасынан тыс жерлерден тартылған қаражаттар
мемлекеттік арнайы қорлардан және бюджеттің уақытша бос қаражаттарынан.
Ұлттық банкінің басқару құрылымы мен қызметін ұйымдастырудың басқа
Орталық банкі өзінің қызметтерін орындау үшін басқарма, директорат,
Орталық банкінің ең жоғарғы басқару органы Орталық
мемлекеттік ақша – несиелік саясатын жасайды.
Ұлттық банкі шығарған, банктер ісіне қатысты нормативтік актілерді
Парламент бекіткен тұжырым негізінде банкноттар мен монеталардың номиналдық
Орталық банкінің банктермен және Қазақстан Республикасының бюджетімен операциялар
Қазақстан Республикасының валюталық айырбас бағамын анықтау тәртібін белгілейді.
сыртқы резервтерде сақтауға алатын сыртқы активтер типтерін бекітеді.
Орталық банкінің жұмысы туралы есеп береді, жылдық жиынтық
Орталық банк туралы Ережені, Ұлттық банк құрылымын бекітеді
банктер және олардың филиалдары үшін экономикалық нормативтерін бекітеді.
Басқарма шешімдерін басқарма қаулылары формасында жүзеге асырады.
1 – сызба. ҚР Ұлттық банкінің басқару құрылымы.
Басқарма мәжілісі қажет кездерде немесе айына бір рет
Кезектен тыс мәжілістер Орталық банк төрағасының немесе басқарманың
Орталық банк төрағасы Қазақстан Республикасының Президентінің ұсынуымен алты
Орталық банк төрағасы Орталық банк атынан және сенімхатсыз
Орталық банк төрағасы басқарманы, директорлар кеңесінің қызметін басқарады
Орталық банк төрағасы Президентке екі ай бұрын жазбаша
Төраға орынбасарлары және басқарма мүшелері Орталық банк төрағасы
Орталық банктің жедел басқару органы – Директорлар кеңесі
Директорат, «Қазақстан Республикасының Орталық банкі туралы» Заңға сәйкес
Директорат құрамына – төраға, оның орынбасарлары және депортамент
Орталық банк өзінің негізгі қызметтерін жергілікті жерлерде өзінің
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ОРТАЛЫҚ БАНКІНІҢ ҚЫЗМЕТТЕРІ МЕН ОПЕРАЦИЯЛАРЫ
Орталық банк «Қазақстан Республикасының Орталық банкі туралы» Заңға
айналыстағы ақша массасының көлемін реттеу жолымен Қазақстан Республикасында
кепіл берушісі Үкімет болып табылатын Қазақстан Республикасының ішкі
Қазақстан Республикасы аумағында еншілес банк ашуға рұқсат береді.
Қазақстан Республикасы аумағында, одан тыс жерлерде банк филиалдарын
Банктердің бағалы қағаздар эмиссиясы жобасының оның тіркелуіне
Ол банктерге несие беруге, банктердің қарыз капиталы нарығындағы
Банктердің жұмысына және шетелдік валютаны сатып алу, сату
Қазақстан Республикасында ресмимөлшерлемелерді өзгерту арқылы банктік пайыз мөлшерлемелерінің
Қазақстан Республикасында информациялық процестерді ақша – несие реттеуі
Қазақстан Республикасында есеп айырысу тәртібін, жүйесін және нысандарын
Қазақстан Республикасында валюталық реттеу мен валюталық бақылауды жүзеге
Банк ісі, есеп, есеп айырысу, валюталық операциялар жүргізу
Бақылау және қадағалау функцияларын қамтамасыз ету үшін банктерге,
Егер заңды актілермен басқалары қарастырылмаса, Қазақстан Республикасының Үкіметімен
Ұлттық банкіге жүктелген функцияларды жүзеге асыруға көмектесетін ұйымдарды
Қолма – қол банкноттар мен монеталарды есепке алу,
Қазақстан Республикасы банктерінің жиынтық балансын құрады және тұрақты
Ішкі және сыртқы активтер бойынша болжамды есептер
Ақшалай қаражаттарды есепке алуда қате кеткенде немесе қолдан
Қазақстан Республикасындағы банктер жүйесіне кадрларды дайындауға қатысады.
Сирек жағдайларда мемлекеттік бюджеттің қаражаттары арқылы қаржыландыратын несиелік
Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес болатын басқа да қызметтер
ІІ ТАРАУ. ҚР – ДАҒЫ ОРТАЛЫҚ БАНКТІҢ АҚША
2.1. АҚША – НЕСИЕ САЯСАТТАРЫНЫҢ ҚҰРАЛДАРЫ
Орталық банк – заңды төлем құралын, яғни банкноталарды
Орталық банк банкноталар мен монеталардың қажетті мөлшерін анықтайды,
Қазақстан Республикасында шығарылған банкноталар мен монеталардың номиналдық құрылымы,
Валютаны өөзгертуге тек қана Қазақстан Республикасының Парламентінің құқы
Орталық банк Қазақстан Республикасының валютасын шет ел мемлекеттерінің
Қолма – қол ақшаның айналымы, олардың банкінің кассасына
Қазақстан Республикасында ақша банкноталарын өндіру және коммерциялық банктерге
Эмиссия – бұл мемлдекетпен банкноталардың, монеталардың, бағалы қағаздардың
Қолма – қол түріндегі эмиссия – айналысқа банкноталар
Қазақстандағы теңгенің көп мөлшерде эмиссиялануының негізгі себептерінің бірі
Бірақ 1995 жылы жағдай жақсара бастады, бұл кассалық
Депозиттік банктердің эмиссиясы депозиттік қарыздық операциялардың процесінде іске
Депозиттік банктердің эмиссиясын реттеу Орталық банкінің ақша базасы
Ақша базасы – бұл Орталық банк шығаратын ақшалары.
Артық резервтер дегеніміз банктердің Орталық банкідегі корреспондеттік шоттардағы
Ол ақша – несие саясатының құралдарын пайдалануымен іске
Ақша мультипликаторының мөлшері міндетті резервтеу нормасына байланысты, өйткені
Бұл – айналымдағы қолма – қол ақшалардың банктерден
Экономикадағы ақша айналысының жылдамдығы (бұл жағдайда банк жүйесі
Ақша айналысының жылдадығы экономикалық монетаризация деңгейіне байланысты болады,
Монетаризация деңгейі 1989 жылы Францияда 68,5 пайыз, Германияда
Пайыздық саясат ақша – несие саясатының
Теңгені айналысқа енгізгеннен кейінгі пайыздық саясатың негізгі мақсаты
Қазақстандағы жоғарғы қарқынды инфляцияға қарсы күресте пайдалануға мүмкіндік
Орталық банкінің қайта қаржыландырудың ресми мөлшерлемесінің өзгеру динамикасы
Қаржы операцияларының барлық түрлері бойынша пайыздық мөлшерлемесінің деңгейі
Мемлекеттік қазыналық міндеттемелер, банкаралық несие, Ұлттық банкінің ноталары
Орталық банкі ноталы және қазыналық вексельдер бойынша табысы
Резервтік талаптар. Банктерге берілетін несиенің көлемін реттеу үшін,
1993 жылы 1 қаңтарда енгізілген «Қазақстан Республикасының коммерциялық,
Банктердің міндетті резерв нормативінің көбеюі, 1994 жылдың бірінші
Банк резервтерінің шамадан тыс өсуіне байланысты (Ұлттық банкідегі
1995 жылдың басында жалпы банктер арасында баламалы резервтерден
1995 жылы банктердің 13,5 пайызы резервтік талаптардың орындалуын
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей міндетті резервтер денгейінің тым жоғары
АҚШ – та міндетті резервтер сомасы банктің категориясына,
ФРЖ экономикалық дағдарыс кезеңінде міндетті резерв деңгейін жиі
Ақша – несие қатынастарын мұндай банқылау және реттеу
Несие операциялары Орталық банкі мен Қазақстан Республикасының Министрлер
Директивті несиелердің айналасында қиын жағдай пайда болды. Сондықтан
Сөйтіп, банк жүйесі арқылы төлем қабілеті жоқ кәсіпорындарға
Санациялау мен банкроттық механизмін пайдаланусыз басымдылылық салалардың кәсіпорындардың
1994 жылғы ақпан – сәуір айларындағы, кәсіпорындардың міндеттемелері
Үкіметтің несиелеу көлемі әрқашан бюджет тапшылығының деңгейімен және
Орталық банк 1994 жылы сәуір айында мемлекеттік қысқа
Аукциондық несиелер 1 айдан 3 айға, кейін 6
1995 жылғы қаржы нарығының жаңалығы – Банкаралық қаржы
1995 жылы Орталық банк арқылы ломбардтық негізде несие
1995 жылы орталық несиелер бойынша банктердің қарыздарын қайта
Ашық нарықтағы операциялар. Бұны Орталық банкпен екінші
Орталық банк ашық нарықта бағалы қағаздармен операциялар жүргізу
1995 жылдың ортасынан бастап, Орталық банк өзінің жеке
Ақша саясатының құралы ретінде Орталық банкіге ашық нарықта
Ақша массасын шұғыл түрде реттеудің басты құралына ақша
2.2. ОРТАЛЫҚ БАНКІНІҢ СЫРТҚЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚЫЗМЕТІ ЖӘНЕ АЛТЫН
«Қазақстан Республикасының Орталық банкі туралы» Заңға сәйкес Орталық
Қазақстанда және халықаралық банктік тәжірибеде қолданылып жүрген заңдарға
Қазақстан аумағында шетелдіктердің қатысуымен банктердің немесе еншілес банктердің,
Шетел валютасына қатысты ұлттық валютаның бағамын реттейді. Қазақстан
Валюталық операциялар бойынша шетел валютасымен есеп айырысу банктік
Мұндай жағдайда банктер тарапынан заңдылықты бұзған фактілер анықталған
Орталық банк алтын валюта резервін құрып, олармен операциялар
Ол статистикалық валюталық операцияларды және басқа да құжаттардың
шетел валютасын сату және сатып алу
қазыналық вексельдер мен және т.б. шетел үкіметтерімен кепілдендірілген
алтын және басқа да қымбат бағалы металдар мен
алтынды және басқа да қымбат бағалы металдардың
Қазақстан Республикасы заңдарында көресетілген валюталық реттеу және валюталық
Орталық банк мынадай алтын валюталық резервтерді құру мен
алтын және басқа да қымбат бағалы металдар
шетелде сақтандырылатын банкноталар, монета, банк қаражаттары түріндегі шетел
Ұлттық банкіде сақталатын валюталық құндылықтар
кез келген халықаралық деңгейдегі белгілі резервтік активтер
аудармалы вексельдер, жай және қазыналық вексельдер, яғни оларды
басқа да активтер, егер ол активтердің өтімділігі мен
Алтын мен қымбат бағалы металдарды сатып алу қуатын
Орталық банкінің халықаралық, телекоммуникациялық жүйелерге «REUTER» және
Алтын валюталық резервтерімен жүргізетін операциялардан түсетін табыстың негізгі
Егер 1994 жылы «REUTER» жүйесінде 37 депозиттік
«REUTER» жүйесінде жүргізілген депозиттік операциялар бойынша негізінен бірінші
1955 жылы наурыз айында қымбат метелдар жөніндегі Лондондық
Жалпы алғанда, Орталық банк алтын қорларын басқару бойынша
ІІІ ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ОРТАЛЫҚ БАНКІНІҢ КОММЕРЦИЯ
3.1. КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ РЕЗЕРВТЕРІН САҚТАНДЫРУ ЖӘНЕ НЕСИЕЛЕУ
Республиканың Орталық банкінің ең басты мақсаты – экономиканы
Орталық банк «банктердің банкі» қызметін атқару үшін:
коммерциялық банктердің резервтерін сақтайды.
коммерциялық банктерге қысқа мерзімді қажеттіліктеріне байланысты қысқа мерзімді
жалпы ұлттық ауқымда қолма – қолсыз есеп айырысуларды
банктердің қызметіне қадағалау және бақылау жүргізеді.
Орталық банкінің маңызды қызметі – банктердің, жинақ және
Орталық банк – коммерциялық банктерді және басқа да
Қазақстан Рсепубликасының Орталық банкі, жалпы банктік жүйені қолдау
Аукциондарға Орталық банкінің белгіленген экономикалық нормативтері және бұрын
Банктерге ломбардтық несие беру, тек ақша массасына бақылау
РЕПО операциясы – екі бөлімгнен тұратын қаржылық операция:
Орталық банк банкаралық есеп айырысу сияқты жалпыхалықтық шаруашылықтың
қолма – қолсыз және қолма – қол ақша
бүкіл банктік жүйесі үшін бірыңғай методологиялық негіздегі елдің
есеп айырысу, есеп жүргізу және есеп беру ережесін
Елімізде қолма – қолсыз есеп айырысудың екі ішкі
Қатысушының кез – келген уақытта коррсепондеттік шоттың жағдайы
Жүйенің қатысушыларына өздерінің төлемдерінің кезектілігін реттеуге мүмкіндік беріледі.
Төлем жүйесінің реформасы шегінде екінші деңгейлі банктер операциондық
3.2. БАНКТЕРДІҢ ЖҰМЫСЫН БАҚЫЛАУ ЖӘНЕ ҚАДАҒАЛАУ
Қазақстан Республикасының Орталық банк қызметтерінің біріне – кінші
Орталық банк банктік қызметтерді қадағалау және реттеу кезінде
Мұндай әдістердің қатарына жататындар:
пруденциалдық нормативтерді және басқа да банктердің орындауы міндетті
банктердің орыындалуы міндетті ережелер мен басқа да нормативті
банк қызметтерін тексеру
банктің қаржылық жағдайын сауықтыру жөніндегі ұсыныстар беру
бар кемшіліктерді жою жөніндегі міндеттеме хатты талап ету,
банкті ашудан бастап, рұқсатты қайтарып алуға дейінгі жазалау
Орталық банкінің екінші деңгейдегі банктермен қарым – қатынастары
Орталық банк:
банктік тораптың қызмет етуіне жалпы жағдай жасауға және
банк қызметтерін заңға сәйкес реттейді
ақша – несие жүйесінің тұрақтылығын ұстап тұру мақсатында
банктердің шұғыл қызметіне араласпайды
Коммерциялық банктер өз қызметі барысында Орталық банкінің заңдары
Банк қызметтерін реттеу, сонымен қатар, коммерциялық банктердің қаржылық
жарғылық қордың ең төменгі мөлшері
меншікті қаражаттарының жеткіліктілік коэффициенті
баланстың өтімділік көрсеткіштері
Орталық банкіде орналастырылған міндетті резервтер мөлшері
бір қарыз алушыға келетін тәуекелдің ең жоғарғы мөлшері
банктің құрылтайшыларына, акционерлеріне, жарғылық капиталында банк қатынасын заңды
ашық валюталық позиция лимиттері
Орталық банк бекітетін пруденциалдық нормативтер еншілес банктерге, банктік
Қазақстан Республикасында инфляция процестерін ақша – несиелік реттеу
Орталық банктің реттеу қызметі негізгі макроэкономикалық көрсеткіштердің динамикасын
Орталық банк банктердің есеп беру формаларының төмендегідей түрлерін
айдың бірінші күніне баланс
тоқсандық айналым ведомосы
«басқадай дебиторлар мен кредиторлар» шоттары бойынша тоқсан сайынғы
операциондық және түрлі табыстар мен шығыстар бйыонша тоқсан
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келгенде Қазақстан Республикасының Орталық банкі Қазақстан Республикасының
Қазақстан Республикасының Орталық банкінің басты міндетіне келетін болсақ,
Оның негізгі қызметтері мыналар: айналыстағы ақша массасының көлемін
Орталық банкінің есеп немесе пайыз саясаты есептік пайызды
Айналыстағы ақша массасын реттеудің біршама ыңғайлы әдісі –
Орталық банк «банктердің банкі» қызметін атқарады, яғни коммерциялық
Орталық банктің қызметінің біріне – екінші деңгейдегі банктер
Қолданылған әдебиеттер :
Ғ.С. Сейтқасымов «Ақша, Несие, Банктер» Алматы 2001 ж.
«Қазақстан Республикасының Ұлттық банк туралы» жарғылық 1995 жылы
Е.Ф.Жуков «Деньги, кредит, банки» Алматы 1999 г.
Красавина Л.Н. Денежное обрашение и кредит при капитализме.
Қаржы журналы
Қаржы – қаражат № 2. 2002 ж.
Мир финансов № 9. 2005 г.
Финансы – Кредиты № 12. 2005 г.
Банки Казахстана № 2. 2003 г.
35
Төраға
Төрағаның орынбасарлары
Төраға
Төрағаның орынбасарлары
Басқарма Директорлар кеңесі
Ұлттық банкінің орталық аппараты
Депортаменттер, дербес басқармалар және бөлімдер
Облыстық (аумақтық) басқармалар
Ұлттық банкінің тәуелсіз бөлімшелері
Мемлекеттік сақтау орны
Банкноттық фабрика
Бағалы қағаздар фабрикасы
Приборлық бақылаудың мемлекеттік инспекциясы
Қазақстандық банкаралық есеп айырысу Орталығы
Банкаралық және қаржылық телекоммуникациялар Орталығы
Банктік сервистік бюро; т.б.