ЖОСПАР
І Кіріспе 3
Қазақстанның инвестициялық саясаты 3
Капиталды шетке шығарудың себептері 7
Сыртқы және ішкі инвестиция 9
Шетелдік инвестицияларды тартудың Қазақстан экономикасы үшін маңызы. 20
ҚОРЫТЫНДЫ 28
Пайдаланған әдебиеттер: 30
І Кіріспе
Қазақстанның инвестициялық саясаты
Шетелдік инвестицияларды пайдалану қай ел үшін болса да
90-жылдардың орта шенінде дүние жүзіндегі қаржы капиталы 3
,,Инвестиция,, түсінігі – көп қырлы құбылыс, оның бірнеше
ең алдымен, инвестициялау жөнінде сөз еткенде, құрал-жабдық, технологиялар
соңғы кездері бағалы қағаздарды, акцияларды сатып алу жөнінде
мұндай анықтама бірнеше шектеуші сипатта болады, өйткені кең
осы процестің әлеуметтік-экономикалық салдары бойынша оны экономиканың дамуын
Экономикада «капитал» түсінігі синоним ретінде қолданылады. Бұл мағынада,
Әлемдік аренада капитал әр түрлі институционалдық инвесторлар арқылы
- кәсіпкерлік капитал;
- ссудалық капитал.
Кәсіпкерлік капиталдың өзі халық шаруашылығының кез келген саласына
Салу формалары бағалы қағаздарды немесе мүлікті меншіктену құқығыныңболуына
Бақылау қызметін жүзеге асырудың толықтығы дәрежесіне байланысты ол
Екінші жағдайда, шетелдік кәсіпорындарды бақылау құқығы едәуір тарылады
Дегенмен, маңызды айырмашылық төмендегі белгілерде айқын көрініс тапқан:
Табыс алу ауқымы бойынша, портфельдік инвестициялар банктік проценттен
Пайданы алу ауқымы мен оның тиімділігі бойынша тікелей
Инвесициялардың экономикадағы рөлі мен орны бойынша тікелей инвестициялар
Елдің ұлттық қауіпсіздігіне төнетін қауіп бойынша ұлттық меншік
Дүниежүзілік шаруашылықтың дамуындағы түбегейлі өзгерістер 80- жылдар аяғына
Бұл әлемдегі миграцияланатын капиталдың теңбе-тең күшеюі арқылы жүріп
Зерттеулер көрсетіп отырғандай, инвестициялық ресурстардың ағымын екі
Осылайша, 1990-1995 жылдары әлемдік экоспорт 1,5 есеге өсті,
Капиталды шетке шығару - халықаралық экономикалық қатынастардың жетекші
Капиталды шетке шығару, қазіргі дүниежүзілік шаруашылық пен халықаралық
Капиталды шетке шығару тауар экспортының көп жылдық монополиясын
Капиталды шетке шығару дегеніміз - капиталдың бір бөлігін
Ең алғаш капиталды шетке шығарумен өнеркәсібі дамыған елдер
Капиталды шетке шығарудың негізгі себебі және алғы шарты
ХХ-ғасырдың екінші жартысында капиталды шетке шығару үнемі өсіп
Капиталдың халықаралық ауысуы дегеніміз - капиталдың меншік иелерінің
Капиталды шетке шығарудың себептері
Капиталды шетке шығарудың негізгі себептері:
шетке шығарушы елдегі капиталдың мол қорлануы;
дүниежүзілік шаруашылықтың әр түрлі бөліктеріндегі капиталға сұраныс пен
жергілікті рыногтың монополизациялау мүмкіндігі;
капитал экспортталатын елде арзан шикізат пен жұмысшы күшінің
саяси тұрақтылық пен қолайлы инвестициялық ахуал.
Капиталды шетке шығаруға мүмкіндік беретін және оны ынталандыратын
Капиталды шетке шығарудың қозғаушы күші ұлттық экономикалардың өзара
Капитал экспорты, әсіресе оның тікелей инвестиция нысаны ұлттық
Халықаралық өнеркәсіп кооперациясы. Бұл трансұлттық корпорациялардың еншілес компанияларды
3. Өнеркәсібі дамыған елдердің экономикалық саясаты.
Бұл саясат экономикалық өсу қарқынын бәсеңдетпей, алдыңғы қатарлы
Дамушы елдердің экономикалық бағыты.
Бұл дамушы елдердің шетелдік капиталдардың қатысуымен өздерінің экономикалық
Экологиялық факторлар. Экологиялық нормалардың қатаңдануына байланысты халықаралық корпорациялар
Капиталдар тасқынын реттейтін және бағыттайтын халықаралық қаржы ұйымдарының
Капиталды шетке шығару мына нысандарда жүргізіледі:
өнеркәсіп, сауда т.б. кәсіпорындарына тікелей инвестициялар;
портфельдік инвестициялар (шетелдік облигацияларды, акцияларды және басқа да
орта және ұзақ мерзімді халықаралық несиелер мен қарыз
экономикалық көмекті тегін беру немесе несиені төмендетілген процентпен
Сыртқы және ішкі инвестиция
Капиталдың ауысуы мен шетелдік инвестициялардың айырмашылықтарын ажырата білу
Капиталдың ауысуы деп – шетелдік әріптестермен бірігіп жасаған
Шетелдік инвестиция дегеніміз - қабылдаушы елдегі компанияның қызметін
Тікелей инвестиция деп - капиталды экспорттаушының қабылдаушы ел
Тікелей инвестициялар арқылы халықаралық корпорациялар дүниежүзілік рынокта өз
Егер, шетелдік инвестордың иелігінде компанияның акционерлік капиталының 25
Шетелдік инвестициялардың елдер мен өнеркәсіп салалары арасында бөлінуі
Тікелей инвестиция саласында жетекші ролді өнеркәсібі дамыған елдер
Шетелдік инвестицияларды тартудың маңызды көзі - портфель инвестициялары.
Қарыз капиталының халықаралық рыногы ақша рыногы және капиталдар
Капиталдар рыногы банк несиелері мен ұзақ мерзімді займдардан
Орта және ұзақ мерзімді несиелер: негізгі капиталды толықтыру
Капиталды шетке шығарудың портфель инвестициясы нысаны жөнінде айтатын
Экономикалық көмекті өнеркәсібі дамыған елдер тегін, немесе жеңілдетілген
Бүгінгі таңда капиталды тарту мәселесінде Қазақстанның әзірше бәсекелестік
Біз әлі қызметткер көрсету және инфрақұрылымды дамытудың шетелдік
Көптеген заңдарда, нормативтік актілерде шетелдік салымшылармен жұмыс істеу
Біз әр инвестормен жеке тіл табысуға мүмкіндік
Қазақстанға шетелдік инвестицияларды тарту бағдарламасын әзірлеу қажет, ол
1. Біздің елімізге шетелдік бизнесмендердің келуіне байланысты барлық
Күллі іскер әлем қарым-қатынас жасасатын ағылшын тіліне
Біздің авиажелілеріміздің, әуежайларымыздың, ондағы қызмет көрсетудің қолайлылығына, жоғары
2. Инвестицияларға немесе кредиттерге салық үзілістерін, жеңілдікті ставкаларды,
Тым жан-жаққа шашырай берудің қажеті жоқ, қарапайымнан
Импортты алмастыру және, бәрінен бұрын, халық тұтынатын тауарларды,
Ақыр соңында, аймақтың басымдақтардың әрі ең алдымен халықты
Жер мен жылжымайтын мүлікке берілетін құқық түріндегі гранттар,
Үкіметтің капиталды сыртқа шығаруға, әртүрлі қызметтер мен жергілікті
Үйлестірілген және оралымды жұмыс жүргізу үшін төте шетелдік
Капиталды шетке шығарудың қазіргі кездегі ерекшеліктері.
70-жылдардан басталған капиталдар рыногының интернационалдануы рыногтық экономика елдері
АҚШ зерттеушілерінің есептеулері бойынша 1993 жылы дүние жүзіндегі
Шетке шығарылатын капиталдардың иелері негізінен өнеркәсібі дамыған елдер.
Өнеркәсібі дамыған елдер шеңберіндегі капиталдар ауысуын бірнеше деңгейде
Капитал ауысуының (миграцияның) субъектілері ретінде макро және микро
Макродеңгей - капиталдың мемлекетаралық ауысуы.
Микродеңгей - халықаралық монополиялар капиталдарының ішкі корпорациялық арналармен
Соғыстан кейінгі жылдары капиталдар ауысуы қарқынды дамыған аймақ
Еуропадағы капиталдың ең ірі экспорттаушылары - Еуропалық Одақ,
90-жылдардың бірінші жартысында дүниежүзілік классификация бойынша капиталды шетке
Капиталды шетке шығарудың бүгінгі таңдағы ерекшеліктерінің бірі өндіріске
Жаңа инвестициялық салымдар көлемінің 50 проценттен астамы қызмет
90-жылдардың тағы бір ерекшелігі құнды қағаздар рыногының іріленіп
1993 жылдың соңына қарай қорлар рыногындағы жеке меншік
90-жылдары капиталдар рыногын интернационалдау процесінің негізгі
80-жылдардың соңы және 90-жылдардың басы ,,жаңа индустриялды елдер,,
90-жылдары дамушы елдерге тартылған тікелей инвестициялардың көп мөлшері
1993 жылы дамушы елдерге тартылған инвестициялар-65 млрд. доллар,
Шетелдік капиталды Қытайдың қызықтыратыны оның экономикалық дамуының жоғары
Қытайдың жиынтық ұлттық өнімнің өсуі жылына 10-13 процент.
Ең кедейленген дамушы елдер өнеркәсібі дамыған елдердің инвесторларын
Капиталды шетке шығарудың тағы бір маңызды жағы осы
Өнеркәсібі дамыған елдер ұлттық және ұлтаралық деңгейде капиталдың
Қарыз, портфельдік инвестиция т.б. нысандағы капиталдар қозғалысына кедергілердің
Экономикадағы ұлттық мүдені қорғау үшін өнеркәсібі дамыған мемлекеттер,
Капиталдар қозғалысын реттеу үшін мемлекет мынадай шаралар қолданады:
Қаржылай әсер ету әдістері: жеделдетілген амортизация мен салық
Қаржылай емес әсер ету әдістері: жер учаскелерін бөлу,
Шетелдік күрделі қаржыландыруды реттейтін маңызды құжат 1994 жылы
шекаралардың ашықтығы;
донор елдерді алаламау (дискриминацияламау);
инвестицияларды ынталандырудың денсаулық сақтау, қоршаған ортаны қорғау мен
инвестицияларды реттейтін талаптар санының аз мөлшерде болуы;
ұлттық заңдар мен халықаралық құқық нормаларына сай келетін
тіркелуін және еркін айналымын қамтамасыз ету;
капиталды шетке шығаруға кедергілерді алып тастау;
қосарланған салық салуды болдырмау;
шетелдік инвестицияларды қабылдаушы елдің заңдарына сәйкестендіру;
инвестициялық жобаны жүзеге асыру үшін шетелдік мамандардың келіп-кетуіне
талас, егес жағдайында оларды келіссөздер немесе төрелік сот
Капиталды щетке шығарудың іс-тәжірбиесі көрсетіп отырғандай, оған инвестицияларды
Американдық экономистер жасап шығарған экономикалық еркіндіктің 10 түрлі
Бұл көрсеткіштері мемлекеттің реттегіш қызметінің деңгейін анықтайды. Олар:
сауда саясаты;
салық салу;
монетарлық саясат;
банк жүйесінің қызметі;
шетелдік инвестицияларды құқықтық реттеу;
жеке меншік құқы;
елде өндірілетін тауарлар мен қызмет көрсету көлеміндегі мемлекеттік
экономикалық ынталандыру саясаты;
елдегі,,көлеңкелі рыноктың,, көлемі;
баға жасау мен еңбек ақыны реттеу.
Аталған он көрсеткіш бойынша әрбір елге 1 -
1995 жылғы зертеулердің нәтижесінде Гонконгтың экономикасы ең еркін
Шетелдік инвестицияларды тартудың Қазақстан экономикасы үшін маңызы.
Дүниежүзілік экономиканың объективті заңдары, капиталдар ауысуының халықаралық тәжірбиесі
Егер, біздің мақсатымыз дүниежүзілік шаруашылыққа интеграциялау және ашық
Шетелдік инвестицияларды Қазақстанға тарту мынадай мәселелерді шешуге көмектеседі:
экономикалық және техникалық прогресті жеделдету;
өндірістік аппаратты жаңарту мен қайта жарақтандыру;
өндірісті ұйымдастырудың үздік әдістерін үйрену;
рыногтық экономиканың талаптарына сай кадрларды дайындау.
Мәліметтерге жүгінсек өткен үш жыл ішінде(1994-1996ж.ж.) Қазақстанға тартылған
Қандай елдің болса да экономикасына капитал келтіру
Инвестициялық ахуал дегеніміз - күрделі қаржы келтіруге және
Шетелдік инвестициялар рыногындағы ахуал оларға мұқтаж Шығыс Еуропа,
Қазақстанға шетелдік капиталды келтіруге байланысты инвестициялық ахуалдың негізгі
Шетелдік инвестициялардың тасқынды келуі үшін барлық әкімшілік рәсімдерді
Аймақтық инвестиция саясатының жүзеге асу
үрдісін мына кестемен белгілеуге болады:
Аймақтың, әлеуметтік экономикалық дамуына әсер ететін мәселелерді бөлу.
Аймақтың дамуы үшін нақты тапсырмалар беріп басты мақсатты
Инвестерленудің бастапқы бағытын анықтау.
Инвестициялық жоспар мен бағдарламаның ақпараттық жүйесін қалыптастыру.
Инвестицияға қажеттілік деңгейін анықтау
Жеке инвестициялық ресурстарды бағалау
Аймақтың экономикасына бағытталған инвестициялық бағдарламаны құру және іске
Басты бағдарламаның іске асу деңгейіне қадағалау жүргізу
Бүкіл іскер әлем қарым-қатынас жасасатын ағылшын тіліне Қазақстандықтарды,
Қазақстандық авиажелілердің, әуежайлардың, ондағы қызмет көрсетудің қолайлылығына, жоғары
Инвестицияларға немесе несиелерге салық үзілістерін, жеңілдетілген ставкаларды, салық
Әрине, тым шашырай берудің де еш пайдасы жоқ.
Қолайлы инвестициялық ахуал жасаудың тағы бір желісі инфрақұрылым
Қолайлы инвестициялық ахуал жасауда ең алдымен халықты жұмыспен
Басым болып табылатын салаларды (отын-энергетика, қара және түсті
1994 жылдың басындағы деңгеймен салыстырғанда 1996 жылдың жартысында
Баяндамада Қазақстанның пайдалы қазбалары өте көп аймақ екені
Бірлескен кәсіпорындарда және шетелдік компанияларда бүгін 27 мыңнан
1995 жылдың аяғындағы жағдай бойынша бірлескен кәсіпорындармен бірге
Дамыған елдер фирмаларының республика өндірісіндегі үлесі де әртүрлі.
Тікелей инвестиция бағытындағы екінші орынды Оңтүстік Корея компаниялары
Қазақстан үкіметінің баспасөз қызметі арқылы алынған бұл мәліметтер
Жалпы, инвестициялармен үйлестірілген және оралымды жұмыс жүргізу бір
,,Шетел инвестициясы біршама позитивті роль атқаруы мүмкін. Бірақ
Ішкі инвестицияға айрықша ден қойдырған бірнеше факторлар бар:
Біріншіден, Оңтүстік Шығыс Азия, Ресей және Латын
Екіншіден, әлемдік тәжірбие халықаралық капитал рыногындағы ақша қозғалысында
Бұрынғы КСРО кезеңінде ішкі инвестицияның негізгі көздері:
1) бюджет қаржысы;
2) кәсіпорынның жеке қоры;
3) халықтың қаражаты болғаны белгілі.
Қазіргі кезде бюджет қоры шын мәніндегі өз маңызын
Қазіргі жағдайда бюджет экономиканың нақты секторларын инвестициялауға тосқауыл
Экономикалық реформалау басталғанға дейін негізгі қордың ұдайы өндірісінің
Экономикалық реформалау қарқынды жүрген 90-жылдың үстінде ішкі инвестиция
халықтың қаражаты
құнды қағаздардың қор рыногы
әртүрлі қорлардың (зейнетақы, инвестициялық сақтандыру т.б.) ресурстары
коммерциялық банктердің кредиттері
отандық инвесторлардың жеке капиталы.
Ішкі инвестиция көзінің тағы бірі-енді-енді қалыптасу үстіндегі әртүрлі
Әлемдік тәжірбиеде ақша қаражатын нақты секторға бағыттауды екі
Банк кредитінің қайтарымсыздығына кредитке қойылған жоғары проценттін ставканың
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта айтқанда, үстіміздегі жылдың өзінде үкімет шетел инвестицияларын
Отандық инвесторлардың белсенділігін арттыру үшін мынандай шараларды қолға
кәсіпкерлік пен жекеменшікке мемлекеттік қорғауды күшейту
отандық инвесторларға салықтық және кедендік салада шетел инвесторларымен
ақпараттық саланы дамыту
өзін-өзі тез ақтайтын инвестициялық жобаларға кредит бөлу жүйесін
Қазақстан мемлекетінің күн тәртібінде дағдарысты жоюды қалай бастап
Мұнда шетелдердің инвестициялары сөз жоқ оң роль атқара
Міне осындай жағдайда сырттан көмек күтіп босқа отыруға
Пайдаланған әдебиеттер:
Абдукадыр.М. Деловая неделя. 2000. 1. 9. Стр
Байгісиев. М.Ә. Халықаралық экономикалық қатынастар. Алматы. 1998.
Бакитжанов. Қазақстан жоғары мектебі. 2001.4-5.
Балахметова. Г. Транзитная экономика.2001. 3. Инвестиционный климат в
Инвестиционный имидж Казахстане улушается. Экспресс. 1999.3.6.
Н.К.Мамыров. Ихданов.Ж. Государственное регулирование экономики в условиях Казахстане.
Н.Назарбаев. Рынок и социально экономическое развитие . Москва.
Н.Назарбаев. Тәуелсіздігіміздің бес жылы. Алматы. 1996 жыл.
Н.Назарбаев. Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы мен дамуының
Сараев.А. Инвестицияның қызметі мемлекеттік реттеу мәселелері. Ақиқат. 72-75
Іскер адамның орысша-қазақша экономикалық сөздігі. Алматы. 1992 жыл.
1
2