Банк секторының несиелік тәуекелдерін талдау


МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ 6
1 БАНК ЖҮЙЕСІН РЕТТЕУ ЖӘНЕ ТӘУЕКЕЛДЕРДІ
1.1 ҚР Ұлттық банкі тарапынан банктік қызметті қадағалау
1.2 Банктік қызметті реттеу механизмі және оның элементтері 13
1.3 Базельдік келісімнің тәуекелді басқару жөніндегі негізгі принциптері және
2 ҚР ҰЛТТЫҚ БАНКІ ТАРАПЫНАН БАНК ҚЫЗМЕТІН РЕТТЕУ ЖӘНЕ
2.1 Банктер өтімділігінің тәуекелі және тиімділігін талдау 32
2.2 Банк секторының несиелік тәуекелдерін талдау 41
2.3 Банктер капиталының жеткіліктігі және қорландыру құрылымы 55
3 БАНК ЖҮЙЕСІН РЕТТЕУ ЖӘНЕ ТӘУЕКЕЛДЕРДІ БАСҚАРУ ҚЫЗМЕТІН ОҢТАЙЛАНДЫРУ
3.1 Банк өтімділігі жағдайын қадағалау және реттеу мәселелері 65
3.2 Банк жүйесін реттеу аясында Ұлттық банктің банк секторын
ҚОРЫТЫНДЫ 82
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 84
КІРІСПЕ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Банктік бәсекелестік ұлғаймалы күшейіп келе жатқан
Өткен жүз жылдықтың 90-жылдарынан еліміздің банк жүйесінің қалыптасуынан бері
Қазақстанның банк жүйесі 2006 жылы әлемнің көптеген дамыған елдерімен
2007 жылы басталған әлемдік қаржы дағдарысы халықаралық қаржы нарықтарына
Қаржы нарықтары мен қаржы ұйымдарын реттеу бойынша Қазақстан Республикасы
Бұл жағдайларда бірінші кезекте әлемдік қаржы дағдарысының әсер етуі
Осы орайда Қазақстан Республикасы Үкіметі, Қаржы нарықтары мен қаржы
Мәселенің зерттелу дәрежесі. Банктік қызметті реттеу және тәуекелдерін басқару
Р.С. Портер, Д. Витас, У. Оллард, К. Блэкхерст,
Банктік қызметті реттеу және бақылау жүйесін жасауға Л.А. Московкина,
Қазақстан Республикасында банк қызметін реттеу мен басқару мәселелерімен Г.С.
Сонымен бірге осы кезеңде Қазақстан Республикасында 2002 жылғы жаңа
Зерттеу тақырыбының мақсаты және міндеттері. Зерттеудің мақсаты Қазақстан Республикасында
Анықталған мақсатқа сәйкес дипломдық жұмыста келесі міндеттерді шешу қарастырылады:
банк қызметін реттеу түсінігінің экономикалық мазмұнын қарастыру, Қазақстан Республикасы
банктік қызметті реттеу механизмінің мазмұнын ашып қарастыру;
Базельдік келісімнің тәуекелді басқару жөніндегі негізгі принциптері және оны
Қазақстан Республикасында банк қызметін реттеу мен тәуекелдерін басқару бойынша
Қазақстан Республикасы Ұлттық банкі тарапынан банк секторын реттеу және
жүргізілген теориялық зерттеулер және практикалық талдаулар негізінде Қазақстан Республикасында
Зерттеу объектісі болып Қаржы нарықтары мен қаржы ұйымдарын реттеу
Зерттеу пәні Қазақстан Республикасында банк қызметін реттеу және тәуекелдерін
Зерттеудің теориялық және әдістемелік негізі болып банк қызметін тиімді
Зерттеудің ақпараттық негізі ретінде Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің статистикалық
Дипломдық жұмыстың құрылымы мен көлемі зерттеудің мақсаттары және міндеттерімен
1 БАНК ЖҮЙЕСІН РЕТТЕУ ЖӘНЕ ТӘУЕКЕЛДЕРДІ
1.1 ҚР Ұлттық банкі тарапынан банктік қызметті қадағалау
Орталық банктер бүкіл елдің несие жүйесін бақылаушы, реттеуші бас
Орталық банк елдің эмиссиялық, резервтік және касса орталығы, соңдай-ақ
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, мемлекеттің
Орталық банк мемлекет берген эмиссиялық құқығы экономиканы жалпы мемлекеттік
Орталық банк тарапынан ақша-несиелік реттеудің негізгі объектісіне экономикадағы қолма-қол
''Казақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы" Заңы бойынша Қазақстан Республикасының
Республиканың Ұлттық банкінің ең басты мақсаты экономиканы төлем құралдарымен
Ұлттық (Орталық) банк "банктердің банкі" қызметін атқару үшін:
коммерциялық банктердің резервтерін сақтайды;
коммерциялық банктерге қысқа мерзімді қажеттіліктеріне байланысты
жалпы ұлттық ауқымда қолма-қолсыз есеп айырысуларды жүзеге асырады;
банктердің қызметіне қадағалау және бақылау
Қазақстан Республикасының Ұлттық банк қызметтерінің біріне екінші деңгейдегі
Ұлттық банк банктік қызметтерді қадағалау және реттеу кезінде тікелей
Мұндай әдістердің қатарына жататындар:
пруденциалдық нормативтерді және басқа да банктердің орындауы міндетті нормалар
- банктердің орындалуы міндетті ережелер мен
Банктік қызметтерді реттеудің экономикалық әдістеріне Ұлттық банкінің айналыстағы ақша
Бір деңгейлі жоспарлы-орталықтандырылған банктік жүйе кезінде банктік қызметті қадағалау
Нарықтық экономикасы дамыған елдердің барлығы да негізінен осы әдістерге
Ұлттық банкінің екінші деңгейдегі банктермен қарымқатынастары келесі қағидаларға сүйене
Ұлттық банк:
- банктік тораптың қызмет етуіне жалпы жағдай жасауға
- банк қызметтерін заңға
- ақша-несие жүйесінің тұрақтылығын ұстап тұру мақсатында банк қызметтерін
- банктердің шұғыл қызметіне араласпайды. Коммерциялық банктер
Ұлттық банк міндеттеріне лицензиялау және лицензияны қайтып алу, жарғыны
- банктің құрылтайшыларын (акционерлерін),
- банктің басқару орындарына кандидаттардың іскерлік жарамдылығын анықтауға;
- банктердің және олардың филиалдарын тексеруге, соның ішінде, орнында
Банктер Ұлттық банкінің шешімдерін орындамаған жағдайында, оларға айыппұлдық жазалау
Банк қызметтерін реттеу, сонымен қатар коммерциялық банктердің қаржылық тұрақтылығын
- жарғылық қордың ең төменгі мөлшері;
- меншікті қаражаттарының жеткіліктілік коэффициенті;
- баланстың өтімділік көрсеткіштері;
- Ұлттық банкіде орналастырылған міндетті
- бір қарыз алушыға келетін тәуекелдің ең жоғары мөлшері;
- банктің құрылтайшыларына, акционерлеріне, жарғылық
- ашық валюталық позиция лимиттері.
Ұлттық банк бекітетін пруденциалдық нормативтер еншілес банктерге, банктік бірлестіктерге
Қазақстан Республикасында инфляция процестерін ақша-несиелік реттеу әдісімен тоқтату мүмкін
Ұлттық банк коммерциялық банктердің орындалуы міндетті нормативтерді және банктердің
Кейбір нормативтерді айта кетсек:
1. Банк балансының өтімділік көрсеткіштері банктің активтері мен міндеттемелерінің
2. Міндетті резервтер мөлшерін, Ұлттық банктің резерв шоттарындағы
3. Бір қарыз
Бір қарыз алушыға келетін ең жоғары тәуекелдік есептеу кезінде,
Бір қарыз алушыға келетін тәуекелдің ең жоғары мөлшері банктің
Қазақстан Республикасының Ұлттық банк банктік қызметті қадағалау және реттеу
Ұлттық банктің реттеу қызметі негізгі макроэкономикалық көрсеткіштердің (ЖҮӨ, ҮТ,
Ұлттық банк банктердің
- айдың бірінші күніне баланс;
- тоқсандық айналым ведомосы;
- "Басқадай дебиторлар
- операциондық және түрлі
Шетелдерде тексерудің дифференцияланған мерзімдерін белгілеу және банктердің жұмыс көлемі
1.2 Банктік қызметті реттеу механизмі және оның элементтері
Реттеудің негізгі және бірінші кезектегі элементі қадағалау мен бақылау
«Реттеу механизмдері» түсінігінің түрлі тұжырымдарын қарастырайық. Реттеу механизмі –
Шетелдің экономист-ғалымдары И.Валравен және А.Роджерс қаржылық-экономикалық қызметті мемлекеттік реттеу
Сондықтан да «банктік қызметті реттеу механизмі» түсінігіне келесі анықтаманы
Төмендегі суретте банктік қызметті реттеу механизмінің үлгісі ұсынылған (1-сурет).
Өзін-өзі реттеу банк тарапынан жүргізілетін операциялар бойынша, банктің меншікті
Тәуекелсіз аудиторлық бақылау, соның ішінде капитал бойынша жаңа Базельдік
Сурет 1. Банктік қызметті реттеу механизмінің үлгісі
Банктік реттеудің теориясы мен тәжірибесінде ревизиялық, реттеуші, әкімшілік, экономикалық,
Бақылаудың ревизиялық әдісі немесе инспекторлық тексеру әдісі банктер қызметін
Реттеушілік әдісі немесе қашықтықтан тексеру әдісі банктік есептілікті ұсыну
Ақша-несие саясатының әдістеріне байланысты түрлі құралдар қолданылады. Ықпал етудің
коммерциялық банктер қызметін лицензиялау;
қадағалаушы органмен салынатын айыппұлдар;
коммерциялық банкте уақытша басқаруды енгізу;
филиалдар ашуға немесе жекелеген операциялар жүргізуге тыйым салу;
банктік лицензияны қайтарып алу;
активті және пассивті операциялардың жекелеген түрлеріне квоталар;
қызметтер көрсетуге комиссиялық сыйақылар, тарифтер көлемін, пайыздық мөлшерлемелерді шектеу;
операциялардың белгілі бір түрлеріне рұқсат беру [10, 125б.].
Экономикалық нормативтік әдістерге өтімділік коэффициенттері мен банктік капитал жеткіліктілігі
Экономикалық түзетуші әдістерге есептік саясат пен ашық нарықтағы операцияларды
Банктік нарық субъектілеріне ықпал ету сипаты бойынша әдістер жалпы
есептік (дисконттық) саясат;
ашық нарық операциялары;
міндетті резервтер нормаларын басқару;
экономикалық нормативтер белгілеу.
Селективті несие саясатының әдістеріне мыналар жатады:
басымды салаларға бағытталған несиелерге сандық өлшемдер белгілеу;
төмен пайыз мөлшерлемелері бойынша және Орталық банкте вексельдерді қайта
негізінен экономиканың басымды салаларына несиелер ұсынатын банктік институттарға әр
Дамушы елдер селективті несиелік саясатты ең алдымен, ақша қаражаттарын
Қазақстан қадағалаушы органдар көбіне банктік қызметті реттеудің, мәселен, пруденциалдық
Есептік ресми мөлшерлеме немесе қайта қаржыландыру мөлшерлемесі – бұл
Ең төменгі резервтік талаптар – коммерциялық банктердің депозиттер бойынша
Ең төменгі міндетті резервтер нормасын белгілеу келесіні білдіреді: коммерциялық
Ашық нарықтағы операцияларға бағалы қағаздармен, соның ішінде мемлекеттік бағалы
Ашық нарықтағы операциялардың басты мақсаттары:
ақша массасын азайту, ол ноттарды шығару , бағалы қағаздарды
ақша массасын арттыру, ол ноттарды өтеу, бағалы қағаздарды сатып
Банктік қызметті реттеудің келесі әдісі Қаржылық қызметті қадағалау Агенттігі
Қазақстандағы алғашқы пруденциалдық нормативтер Қазақстан Республикасы Ұлттық банкімен 1996
Төменде көрініс тапқан 1 кестеге сәйкес Қазақстан Республикасы екінші
Банктің жарғылық капиталының ең төменгі көлемі;
Банктің меншікті капиталының жеткіліктілігі коэффициенті;
Бір қарыз алушыға шаққандағы ең жоғарғы тәуекел;
Жедел өтімділік және жедел валюталық өтімділік коэффициенті;
Ашық валюталық жайғасым шегі;
Негізгі құралдарға және өзге қаржылық активтерге банк инвестицияларының ең
Қазақстан Республикасы бейрезиденттері алдындағы қысқа мерзімді міндеттемелердің ең жоғарғы
Қазақстан Республикасы бейрезиденттері алдындағы міндеттемелерге қатысты банктің капиталдану коэффициенті
Кесте 1
Қазақстан Республикасы екінші деңгейлі банктері үшін орындауға міндетті пруденциалды
Көрсеткіш атауы Нормативтік мәні
Банктің жарғылық капиталының ең төменгі көлемі: 1,5 млрд теңге
2. Банктің меншікті капиталының жеткіліктілігі коэффициенті:
К1
К2 К1>0,06 (0,06 кем емес) – банктік холдинг қатысушысы
К2>0,12 (0,12-ден кем емес) – банктік холдинг қатысушысы болып
1-кестенің жалғасы
3. Бір қарыз алушыға шаққандағы ең жоғарға тәуекел: К3
К3-1 –банктегі ерекше қатынастағы тұлғалар үшін 0,10-нан жоғары емес
Өтімділік коэффициенті.
Жедел өтімділік коэффициенті:
К4-1
К4-2
К4-3
Жедел валюталық өтімділік коэффициенті:
К4-4
К4-5
К4-6 К4-1
К4-0,9
К4-3 – 0,8
К4-4 – 1
К4-5 – 0,9
К4-6 – 0,8
Ашық валюталық жайғасым шегі
Standart&Poors агенттігі мен өзге рейтингілік агенттіктердің «А»-дан төмен емес
Standart&Poors агенттігінің «А»-дан төмен емес жеке рейтингісі мен өзге
Валюталық нетто-жайғасым шегі 12,5%-дан жоғары емес
5%-дан жоғары емес
25%-дан жоғары емес
6 Негізгі құралдарға және өзге қаржылық активтерге банк инвестицияларының
7. ҚР бейрезиденттері алдындағы қысқа мерзімді міндеттемелердің ең жоғарғы
8.Қазақстан Республикасы бейрезиденттері алдындағы міндеттемелерге қатысты банктің капиталдану коэффициенті:
К8
К9
К8 – 2-ден жоғары емес
К9 – 4-тен жоғары емес
Е С К Е Р Т У - [11]
Жоғарыдағы кестеде Қазақстан Республикасындағы екінші деңгейлі банктер үшін белгіленген
Банктің меншікті капитал жеткіліктілігі коэффициентін бұзу оқиғасы орын алғанда
жеке тұлғаларды қоса алғандағы, ірі қатысушыларды ашып көрсету;
еншілес және тәуелді ұйымдарды ашып көрсету;
Директорлар кеңесінің құрамын, соның ішінде тәуекелсіз директорларды ашып көрсету;
банк қызметінің даму стратегиясы мен басымды бағыттарын ашып көрсету.
Осы Меморандуммен қатар, қажетті бақылау деңгейін және өз қызметінің
Провизияларды сыныптау Қаржылық қадағалау агенттігі Басқармасының 2006 жылғы 25
Процесс ретіндегі банк қызметін реттеу келесі кезеңдерден тұрады:
Тұжырымдаманы таңдау;
Ақпараттарды жинақтау;
Алынған ақпараттарды жалпылау және талдау, нормативтермен сәйкестендіру;
Болжау;
Ықпал ету процесін бағдарламалау;
Қойылған міндеттерді жүзеге асыру;
Қолданылған шаралар нәтижелерінің мониторингісі.
Тұжырымдаманы таңдау реттеу бойынша жұмыстарды жүзеге асыру тәсілдері мен
Болжау ретінде нақты мәліметтер негізінде және болашақта алғашқы мәліметтер
Қойылған мақсаттарды жүзеге асыру концептуалды тұрғыда анықталған әдістер мен
Ықпал ету процесін бағдарламалау процесінің кезеңі түзетуші экономикалық және
Нәтижелер мониторингі ақпараттарды жинақтау негізінде қадағалау және бағдарламалау кезеңінде
Коммерциялық банктердің статистикалық және бухгалтерлік есептіліктерінің нысандары негізіндегі талдау
Кесте 2
Статистикалық және бухгалтерлік есептілік нысандарының негізінде коммерциялық банктер қызметін
Оперция түрлері Операциялар мазмұны
1. Алғашқы кезең
Құрылымдау 1. Баланс баптары (активтер мен пассивтерді құрылымдау, талдау
Бақылау 2. Түрлі критерийлері бойынша (мерзімдері, шығындар түрлері, олардың
Калькуляциялау 3. Нарықтық және абсолюттік, салыстырмалы нормативтерді есептеу
Кестелер құру 4. Кестелер түрлері мен сандарын, олардың реквизиттері
Кескіндемелер дайындау 5. Зерттелетін көрсеткіштердің кескінделетін серпіндерінің көлемі
2. Талдау кезеңі
Талдау Алынған есептік көрсеткіштерді зерттеу
3. Қорытынды кезең
Эксперттік бағалау Талдау кезеңінің нәтижелерін ұсыну. Ұсыныстар жасау.
Е С К Е Р Т У - [13]
2-кестеге сәйкес алғашқы кезеңде дайындық жұмыстары, яғни банк балансының
Екінші кезеңде алынған есептік мәліметтерді талдау және бағалау жүргізіледі.
Үшінші кезеңде алынған талдау мәліметтері негізінде белгілі бір ұсыныстар
Сонымен бірге, қадағалаушы органдардың халықаралық тәжірибесіндегі банктік қызметті реттеудің
Инспекциялық тексерулер жүргізу кезінде құзіретті органның банктің аффилиренген тұлғаларын
Банктер, сонымен қатар олардың аффилиренген тұлғалары құзіретті органға тексеру
Банктің қаржылық жағдайы нашарлаған тұста құзіретті орган оның акционерлері
ҚҚА тарапынан пруденциалдық нормативтер мен өзге де сақтауға міндетті
міндеттеме-хат талап етуге;
банкпен жазбаша келісім жасауға;
ескерту жасауға;
орындауға міндетті жазбаша ескерту беруге.
Банктің міндеттеме-хаты анықталған кемшіліктер фактісін растаудан және банк басшылығының
Жазбаша келісім – бұл банк пен құзіретті орган арасында
Құзіретті органның жазбаша ескертуіне қатысты сотқа шағымдану оның орындалуын
Банк міндеттеме-хат, жазбаша келісім немесе жазбаша ескертудің құжатта көрсетілген
Жазбаша ескерту банкті егер анықталған кемшіліктер белгіленген мерзімде жойылмаған
Осылайша, банктік реттеу механизмі мәселелерін зерттеудің теориялық тәсілдемелерін қарастыра
Қазақстан Республикасы тәуелсіздік алғаннан кейінгі жылдары республикамызда экономиканың барлық
1.3 Базельдік келісімнің тәуекелді басқару жөніндегі негізгі принциптері және
Базельдік келісімнің негізгі принциптерінде берілген банкілік қызметті реттеудің халықаралық
Кесте 3
Банкілік қызметті реттеудің Базельдік принциптері
Принциптері Мазмұны
1-принцип. «Банкілік тиімді бақылау үшін қажетті шарттар» Банкілік заңдылықты
2-5-принциптер. «Лицензиялау жне құрылым» Банк және банкілік қызмет туралы
6-15-принциптер. «Пруденциялық талап және пруденциялық реттеу» Пруденциялық реттеу және
16-20-принциптер. «Ағымдағы банкілік реттеудің әдістемелері» Ағымдағы банкілік бақылаудың әдістері
21-принцип. «Ақпарат беру жөніндегі талаптар» Бухгалтерлік стандарттар, ақпарат беру
22-принцип. «Бақылау сатыларының өкілеттіктері» Банкілік бақылау органдарының 6-21 принциптерін
3-кестенің жалғасы
23-25-принциптер. «Халықаралық банкілік операциялар» Трансшектік банкілік операциялардың кедергілерін жоятын
Соның ішінде: 23-принцип Өз банкілік ұйымдарын (шетел филиалдары, біріккен
24-принцип Қабылдаушы елдің бақылау органдарымен қатынас және ақпарат айырбастау
25-принцип Жасалған елдің бақылау органдары қатынас және ақпаратпен ауысу
Е С К Е Р Т У - [16]
Аса ірі трансұлттық банкілер үшін капиталды жеткілікті стандартын анықтаған
Кейбір экономист ғалымдар бірінші Базельдік келісімге салынған капитал жеткіліктілігінің
Бірінші базельдік келісімнің әлсіздігі – банкілік тәуекелдерді шектеу, банкілердің
Алғашқы Базельдік критерийлер тәуекелді бағалау негізінде құрылған капиталды резервтеу
Базельдік келісім -2 – капитал жеткіліктілігі жөніндегі кардиналды қайта
Жаңа Базельдік келісім жаңа іргетастық принципте және оларды іске
Базельдік комитеттің он жылдық жұмысының нәтижесі болған жаңа механизмнің
1-сүйеніш. Жаңа келісім меншікті капиталдың тәуекелдер жиынтығына қатынасы ретінде
Кредиттік тәуекелдің бағалауының бірінші өзгерісі – тәуекелдің деңгейін анықтауға
ІІ Базель келісімі ұсыныстары негізгі үш элементке бөлінеді:
Капиталға қойылатын сандық талаптар. Тәуекелді есепке ала отырып алған
Жаңа келісім бойынша кредиттік және нарықтық тәуекелді ғана емес,
Сонымен қатар ІІ Базель келісімінің принципиалды жаңалығы – кредиттік
Оны рейтингілерге негізделген стандартты тәсіл (IRB-method) мен ішкі тәсілдің
Үкіметтерге, шетел банкілері мен ұлттық және халықаралық корпорацияларға қойылатын
1-нұсқада тәуелсіз рейтингі шетел банкісі бойынша тәуекел көлемі тәуекелді
Кесте 4
Стандартты әдіс: сыртқы рейтингілер негізінде тәуекел көлемін
Талаптар
+ААА-дан –АА-ға дейін +A-дан –А-ға
дейін +ВВВ-дан –ВВ-ға
дейін +В-дан
–В-ға
дейін – В-дан
төмен Рейтингісіз
Үкіметке
0 20 50 100 150 100
Шетел банктеріне 1-нұсқа 20 50 100 100 150 100
2-нұсқа 20 50 50 100 150 100
Корпора-цияларға
20 100 100 100 150 100
Е С К Е Р Т У - [17,
4-кестеде көретініміздей, рейтингі кредиттің банкаралық нарығында екі тәсіл: кредиттерге
Қазіргі қолданыстағыға қарағанда, жаңа келісімдерде кредитті қамтамасыз ету мақсатында
Стандартты жолдың елеулі кемшілігінің бірі – әр түрлі жергілікті
Бұл жол рейтингілік агенттіктер көп жағдайларда банкілерге қарағанда қарыз
Бірақ та стандарттандырылған жолдың негізгі кемшілігі – көптеген елдердегі
Сонымен қатар сыртқы рейтингілерді пайдаланушы арнайы механизмдердің көмегі арқылы
Жоғарыда айтылғандай, капиталдың минималды көлемін анықтау үшін рейтингіге негізделген
Прогрессивті тәсіл (күрделі жол) дегеніміз – ішкі рейтингілік модельдерде
Нарықтық тәуекел көзқарасы бойынша капиталдың ең төменгі көлемі дегеніміз
Операциялық тәуекел көзқарасы бойынша операциялық тәуекелдің минималды көлемі Базель
Негізгі көрсеткіштер тәсілі – жалпы түсімге негізделген қарапайым жол;
Операциялық тәуекелдің қызметі мен оқиғаларының негізгі бағыттары келесі түрде
Стандартты тәсіл банк қызметін әрқайсысының өз көрсеткіші бар стандартты
Егер де банкілер стандартты тәсіл үшін барлық қажетті ақпаратты
Бірінші тәсіл өлшеудің ішкі тәсілі деп те аталады. Іс
Шығынды тарату тәсілі банкілерге қызметтің немесе тәуекелдің әр түрі
Бақылау процесі. Капиталдың стандартты коэффиценттеріне қосымша Базель келісімінің ұсыныстарына
Реттеуші органдардың бақылауы. Жаңа Базельдік келісімнің ережесі бойынша
Нарықтық бақылау - банкілердің өз бизнесін қауіпсіз, сенімді және
Базалық ішкі рейтингілік негізделген (IPH) жолдың базалық варианты банкілердің
Әдетте бұл қоржынға жеті құрамдас бөлік енеді:
1) үкімет пен жергілікті үкімет органдарына кредиттер мен займдар;
2) банкілер мен инвестициялық компанияларға кредиттер;
3) сауда және өнеркәсіп кәсіпорындарына кредиттер;
4) жеке тұлғаларға кредиттер;
5) жобалық қаржыландыру;
6) секьюритизацияланған активтер;
7) акциялар.
IPH-жолдың екінші нұсқасында, атап айтқанда, прогрессивті жол бойынша банкілер
Егер де банкіде үш жылдан азырақ және ұлттық қадағалау
IPH- сәйкес капитал жеткілігі нормативін тәуекел көлемі мен кредитті
Кесте 5
Ескі және жаңа Базельдік келісімдер бойынша капитал жөніндегі минималды
(%)-бен
Рейтинг Дефолт ықтималдығының шектері Іс барысындағы норматив Стандартталған негіз
ААА 0,03 8 1,6 1,13
АА 0,03 8 1,6 1,13
А 0,03 8 4,0 1,13
ВВВ 0,20 8 8,0 3,61
ВВ 1,40 8 8,0 12,35
В 6,60 8 12,00 30,96
ССС 1500 8 12,00 47,04
Е С К Е Р Т У - [17,
Жаңа келісімде кредиттерді, кепілдерді, деривативтік құралдарды қамтамасыз етудің әр
Соңғы, тәуекелдерді бағалау механизміндегі үшінші өзгеріс операциялық тәуекелдің арнайы
2-сүйеніш. Банкілер өзіне қабылдаған банкілік тәуекелдер мен кредит институттары
Екінші сүйеніштің негізі принциптері екі ұшты мақсатты көздейді: біріншіден,
3-сүйеніш. Капитал жеткіліктілігінің деңгейін кешенді анықтау механизмінің қатысушыларын неғұрлым
Ақпаратты ашу келесі негізгі нысандар бойынша жіктеледі:
Ақпаратты ашу туралы талаптар банкі топтары құрамына енетін барлық
Келесі көрсеткіштер бойынша тәуекелдердің құрылымы мен оларды бағалаудың тәсілдері
Банкілер капиталының құрылымындағы өзгерістер, таратып айтқанда, капиталдың жаңа қаржы
Кредиттік, нарықтық және операциялық тәуекелді жабуға қажетті мәліметтермен қоса
2 ҚР ҰЛТТЫҚ БАНКІ ТАРАПЫНАН БАНК ҚЫЗМЕТІН РЕТТЕУ ЖӘНЕ
2.1 Банктер өтімділігінің тәуекелі және тиімділігін талдау
Қазіргі кезде өтімділік тәуекелі банк секторы үшін қауіпті емес,
2010 жылы банктердің өзгермейтін консервативтік несиелік саясаты аясында өтімді
Ең алдымен банктердің депозиттік базасының өсуіне және несие қоржынының
Сурет 2. Өтімділігі жоғары активтердің жиынтық активтердегі үлесі
Суретте көрініс тауып отырғандай, өтімділігі жоғары активтердің бүкіл банк
Алайда 2010 жылдың 9 айында өтімді активтерінің өсуі алдыңғы
Талданып отырған кезеңде банк жүйесі бойынша өтімділігі жоғары активтер
Сурет 3. Банктердің бір жылға дейін өтеу мерзімі бар
Осы деңгей салыстырмалы түрде алғанда өзінің бұған дейінгі тарихи
Екінші жағынан, 01.10.2010 жылғы жағдай бойынша қаржы активтерін 1-ші
Сурет 4. Қаржы активтеріне шоғырландырылған ГЭП
Банк жүйесінің өтімділігіне негізінен олардың өтімділігінің тең дейңгейін қамтамасыз
Мәселен, 2010 жылдың басынан бері өтімділігі жоғары активтердің құрылымындағы
Бұл ретте, егер қайта құрылымдалған банктер тобындағы бағалы қағаздар
Сурет 5. Өтімділігі жоғары активтердің банктер топтары бойыншща құрылымы,
Банк секторы өтімділігінің жақсаруына ықпал еткен негізгі факторлар банктердің
Сурет 6. Банктердің өтімділігін айқындайтын факторлар (банктерді сыртқы борышы
Бұл жерде айта кеткені жөн, 01.10.2010 жылғы жағдай бойынша
Бұл ретте, сыртқы міндеттемелердің өтелуіне банк салымдарына қаражаттардың тікелей
Үш банктің сыртқы борышын қайта құрылымдау үдерісін аяқтау банктердің
Бұл ретте 2010 жылдың екінші тоқсанындағы деректер бойынша 2011
Өз кезегінде, банк жүйесінің депозиттік базасының өсуі (SPV есептемегенде)
Келесі суретте банктердің өтімділігін айқындайтын (банктердің несие қоржыны және
Сурет 7. Банктердің өтімділігін айқындайтын факторлар (банктердің несие қоржыны
Банктердің консервативтік саясатын экономикалық өсуді қалпына келтіру қарқынына теріс
Банктердің сақталып отырған консервативтік саясатының және банк жүйесіндегі қызмет
Сурет 8. Банктер крістілігінің жекелеген өлшемдері
Осы ахуал, тұтастай алғанда банктердің сыйақы алуға байланысты кірістері
2010 жылдың 9 айының қорытындысы бойынша банктердің рентабельділік көрсеткіштерінің
Тиісінше бірінші топтағы банктер активтерінің рентабельіділігі жылдық көрсеткіште 2009
Сурет 9. Банк жүйесі бойынша активтер рентабельділігі, %
Алайда, бірқатар оң үрдісітерге қарамастан, банктердің кірістілігін арттырудың қазіргі
Бұл ретте банктердің тиімділігін арттыру және несиелік операциялардан түсетін
Өз кезегінде, 2010 жылы банктер шығыстарының құрылымын оңтайландыру, атап
Сурет 10. Банктер қызметінің кірістілігі және тиімділігі (2010 ж.
Несиелері бойынша төлемеудің өсуі аясында банктер өз кірістерінің айтарлықтай
Сурет 11. Сыйақы алуға байланысты есептелген кірістер және пайыздық
Кіріс әкелетін активтердің көлемі қысқарған және несиелік ресурстар құны
2.2 Банк секторының несиелік тәуекелдерін талдау
Дағдарыстың неғұрлым елеулі теріс салдарының бірі несиелік қоржын сапасының
Банк секторының несиелік белсенділігін айқындайтын факторлар. 2010 жылдың
Сурет 12. Несие қоржынының өзгеру, кезеңде %-бен
2010 жылдың 1-ші жартыжылдығының нәтижелері бойынша банк жүйесінің несиелік
Қазақстан Республикасы Ұлттық банкі несиелік нарықтың жай-күйіне тоқсан сайын
Сурет 13. Несие саясатының өзгеруі және несие қоржынының сапасы
2010 жылы банктерден алынған ақпарат бойынша несиелік ресурстарға корпоративтік
Келесі кестеде несиелік ресурстарға сұраныс пен ұсыныстың өзгеру, респонденттер
Кесте 6
Несиелік ресурстарға респонденттер тарапынан сұраныс пен ұсыныстың өзгеруі (корпоративтік
%-бен
Атауы I_2009 II_2009 III_2009 IV_2009 I_2010 II_2010 III_2010
Қаржылық емес ұйымдардың жалпы сұранысы 8,82 15,15 6,06 27,27
Сұраныс - ірі бизнес 0,00 18,18 6,06 21,88 38,71
Сұраныс - орта бизнес 6,45 6,67 6,67 19,35 45,16
Сұраныс - шағын бизнес 3,33 27,59 6,90 6,90 33,33
Тұтастай алғанда кредиттеу ниеті 2,94 9,09 18,18 24,24 51,52
Кредиттеу ниеті - ірі бизнес -6,25 12,50 12,50 16,13
Кредиттеу ниеті - орта бизнес 22,58 23,33 26,67 32,26
Кредиттеу ниеті - шағын бизнес 13,33 16,67 10,00 13,33
Е С К Е Р Т У - [18]
Кестеде көрініс тауып отырғандай, несиелік ресурстарға сұраныс көлемі
Келесі кестеде несиелік ресурстарға сұраныс пен ұсыныстың өзгеру, респонденттер
Кесте 7
Несиелік ресурстарға респонденттер тарапынан сұраныс пен ұсыныстың өзгеруі (жеке
%-бен
Атауы
I_2009 II_2009 III_2009 IV_2009 I_2010 II_2010 III_2010
Ипотекалық кредиттеу -19,35 -9,68 6,45 0,00 17,24 27,59 25,93
Тұтынушылық кредиттеу -9,38 15,63 12,50 -9,38 38,71 38,71 33,33
Кредиттеу ниеті - ипотека -15,63 6,25 9,38 3,13 20,00
Кредиттеу ниеті - тұтынушылық кредиттеу 21,88 12,50 15,63 25,00
Е С К Е Р Т У - [18]
7-кесте мәліметтеріне сүйенетін болсақ, 2009 жылдың 1-ші және 2-ші
Ал тұтынушылық несиелеу бойынша 2010 жылдың 3-ші тоқсанында сұраныс
Бөлшек несиелеу нарығының жандануы негізінен тұтынушылық несиелеу сегментінде кейбір
Несиелік қоржын сапасының динамикасы. 2009 жылғы 3-тоқсанның аяғынан бастап
Кесте 8
90 күннен астам мерзімі өткен берешегі бар заемдардың несие
01.10.2010
01.10.2009 1-квартиль 2-квартиль 3-квартиль 4-квартиль
2,12 7,58 19,54 69,54
1-квартиль 1,14 7 1 1 0
2-квартиль 6,68 2 5 1 0
3-квартиль 14,24 0 1 3 4
4-квартиль 56,72 0 1 3 4
Е С К Е Р Т У - [18]
Несие қоржыны сапасының банк жүйесі бойынша біріктірілген көрсеткіші 2010
Сурет 14. Сала бойынша проблемалық несиелердің банктер топтары бойынша
Суретте бейнеленген екінші деңгейлі банктердің 1-тобына БТА Банк, Альянс
Келесі суретте Сала бойынша проблемалық заемдардың банктер топтары бойынша
Сурет 15. Сала бойынша проблемалық заемдардың банктер топтары бойынша
Бұл ретте проблемалық несиелердің неғұрлым көп шоғырлануы экономиканың мынадай
Келесі кестеде жоғарыда берілген суреттер бойынша үлестері кесте түрінде
Кесте 9
Сала бойынша проблемалық несиелердің банктер топтары бойынша саладағы жалпы
Саланың (сегменттің) атауы 01.10.2010 ж.
01.10.2009 ж
1-топ 2-топ 3-топ 1-топ 2-топ 3-топ
Сауда 76,69% 17,43% 9,56% 23,11% 18,34% 12,24%
Тау-кен өндіру өнеркәсібі 62,63% 19,50% 2,35% 4,51% 2,69% 0,05%
Өңдеуші өнеркәсіп 66,20% 18,14% 8,87% 5,30% 7,53% 6,93%
Ауылшаруашылығы 67,28% 8,50% 3,81% 3,46% 1,50% 0,21%
Көлік және байланыс 41,73% 12,57% 5,47% 1,89% 3,33% 9,66%
Құрылыс 87,08% 28,77% 16,62% 33,94% 26,56% 13,15%
Жылжымайтын мүлікпен операциялар 86,25% 20,67% 6,31% 10,24% 13,21% 11,78%
Қаржылық қызмет 63,99% 36,16% 3,64% 2,41% 9,89% 5,89%
Заңды тұлғалар бойынша басқалар 76,42% 14,06% 4,84% 2,56% 3,74%
Ипотекалық тұрғын үй заемдары 29,51% 31,00% 5,38% 3,67% 2,73%
Тұтынушылық заемдар 38,87% 21,64% 8,39% 6,29% 7,34% 21,44%
Жеке тұлғалар бойынша басқалар 54,24% 22,66% 6,88% 1,15% 3,85%
Е С К Е Р Т У - [18,19]
9-кесте мәліметтеріне сүйенетін болсақ, 2010 жылдың 3-тоқсанындағы жағдай бойынша
Банктердің несиелік қоржынының сапасына несиелік қоржынның шоғырлану деңгейі жеткілікті
Сурет 16. 25 ірі қарыз алушылардың проблемалық несиелерінің екінші
Тұтастай алғанда, провизиялардың жиынтық несие қоржынына қатынасының динамикасы Қазақстанда
Сурет 17. Қамтамасыз ету құнымен және қалыптасқан провизиялармен несие
Сонымен қатар, заем құнының қамтамасыз ету құнына арақатынасы бойынша
Кесте 10
ҚР екінші деңгейлі банктері берген ипотекалық тұрғын үй несиелері
млрд. теңге
Күні Кепіл құнына қатысты заем сомасы кепіл құнының 50%
01.01.2008 153,5 41,6 619,9
01.01.2009 139,1 43,1 488,3
01.01.2010 138,1 48,4 464,1
01.02.2010 137,2 48,5 462,5
01.03.2010 137,6 49,4 461,6
01.04.2010 137,6 48,3 455,2
01.05.2010 137,8 48,1 449,7
01.06.2010 136,8 50,4 446,2
01.07.2010 128,9 45,6 463,4
01.08.2010 140,5 49,9 443,0
01.09.2010 139,2 49,0 444,5
01.10.2010 142,1 50,2 443,4
Е С К Е Р Т У - [18]
10-кесте мәліметтеріне сүйенетін болсақ, кепіл құнына қатысты заем сомасы
2009 жылдың 3-тоқсанынан бастап несиелердің айтарлықтай бөлігін қамтамасыз ету
Сурет 18. Тұрғын үйдің орташа бағасы, бір шаршы метр
Банктер несие қоржынының сапасын басқару мақсатында несие қоржынын қайта
Сурет 19. Қайта құрылымдалған несиелер қоржыны
Банктер Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің сұратуына байланысты ұсынған ақпаратқа
Қайта құрылымдаудың негізгі түрлері мыналар болып табылады: мерзімі өткен
Сурет 20. Қайта құрылымдау ұсынылған өлшемдердің құрылымы
Келесі суретте баланстан тыс есептен шығарылған несиелердің жиынтық несие
Сурет 21. Баланстан тыс есептен шығарылған несиелердің жиынтық несие
Үмітсіз несиелер көлемінің өсуіне осы несиелерді баланстан есептен шығару
Корпоративтік сектордың несиелік тәуекелі. Корпоративтік сектордың несиелік тәуекелге ықпал
Сурет 22. Корпоративтік сектордың төлем қабілеттілігі факторлары
Сондай-ақ 2010 жылғы екінші тоқсанның аяғында ірі және орта
Сурет 23. Экономиканың секторлары бойынша корпоративтік сектордың төлем қабілеттілігі
Тұтастай алғанда салалар бойынша оң динамика ретінде 2010 жылғы
Кәсіпорындар өзінің міндеттемелері бойынша жауап беру қабілетінің өсуі банктер
Сурет 24. Корпоративтік сектордың кірістері және берешегі
Осылайша, корпоративтік секторда көрсеткіштер біртіндеп жақсарады, алайда бұл барлық
Сурет 25. Салық салғанға дейінгі кірістің банк секторы алдындағы
Құрылыс саласында 2010 жылғы алғашқы екі тоқсан үшін банктер
Үй шараушылықтарының несиелік тәуекелі. Үй шаруашылықтарының төлем қабілеттілігі факторлары
Кесте 11
Үй шаруашылықтарының төлем қабілеттілігі факторлары
Атауы 01.01.2008 01.01.2009 01.01.2010 01.10.2010
Үй шаруашылықтарының ЖІӨ-гі борышы 0,2232 0,1677 0,1510 0,1208
Үй шаруашылықтарының активтеріне үй шаруашылықтарының борышы 0,1269 0,1306 0,1281
Үй шаруашылықтарының табысына үй шаруашылықтарының банктер алдындағы берешегі 0,4107
Проблемалық заемдардың жеке тұлғалардың барлық несие портфеліндегі үлесі 0,0198
Е С К Е Р Т У - [18]
Үй шаруашылықтарында да қаржы жағдайы есепті кезеңде жақсарды. Борыштың
Жалпы банк секторы бойынша несиелік тәуекелді талдау негізінде 2010
2.3 Банктер капиталының жеткіліктігі және қорландыру құрылымы
Қазақстандық банктердің сыртқы міндеттемелерін қайта құрылымдауды аяқтау нәтежесінде банк
2010 жылдың 9 айының қорытындылары бойынша банк жүйесінің меншікті
Сурет 26. Меншікті капиталдың жеткіліктілік коэффициенттері
Меншікті капиталдың өсуі банктердің берешегін есептен шығару, борыштын бір
Сурет 27. Банктердің меншікті капиталының құрылымы
Өз кезегінде 01.01.2007ж. -01.10.2010ж. аралығындағы кезеңде банк секторының жарғылық
Сонымен қатар, банк жүйесінің меншікті капиталының ағымдағы қол жеткізілген
Меншікті капитал деңгейінің бірнеше жылдар бойы айтарлықтай көтерілмеу фактісіне
Алайда қайта құрылымдауды аяқтаған үш банкке қатысты 2010 жыл
Екінші жағынан, қалыптастырылған провизиялардың ең көп денгейін және оларды
Сурет 28. «Провизиялардың банк капиталына қысымы» көрсеткіші
Келесі суретте провизияларды қалыптастыру бойынша банктер бөілігінде жүктемені бөлу
Сурет 29. провизияларды қалыптастыру бойынша банктер бөілігінде жүктемені бөлу
Алайда 2009 жылмен салыстырғанда банктерді капиталдандыруға арналған провизиялар жүктемесінің
Сыртқы міндеттемелердін төмендеуі аясында дипозиттердің банк жүйесін қорландырудың негізгі
Өз кезегінде банк жүйесіне тұрақтылығын қолдауға бағытталған мемлекеттік қорландыру
Сыртқы нарықтардын ресурстарына шектеулі кіру, сырттан тарту мүмкіндігінің және
Кесте 12
Екінші деңгейдегі банктердің резидент еместер алдындағы міндеттемелері (жалпы міндеттемелердегі
Атауы 01.01.2008 01.01.2009 01.01.2010 01.04.2010 01.07.2010 01.10.2010
1-топ 0,67 0,58 0,48 0,42 0,39 0,33
2-топ 0,48 0,41 0,27 0,24 0,23 0,22
3-топ 0,17 0,13 0,11 0,13 0,07 0,11
Банк жүйесінің резидент еместері алдындағы міндеттемелер 0,53 0,45 0,34
Банк жүйесінің резиденттері алдындағы міндеттемелер, % 0,44 0,50 0,61
Е С К Е Р Т У - [18]
Мәселен, 01.01.2008ж. – 01.01.2010ж. аралығындағы кезең үшін банк
Резидент еместер алдындағы міндеттемелер құрылымында негізгі өзгерістер заем көлемдерінің
Сурет 30. Қазақстан Республикасы резидент еместері алдындағы міндеттемелердің құрылымы,
Сонымен қатар соңғы екі өзгеріс негізінен құралдарды және қатысушыларды
Банк жүйесінің сыртқы міндеттемелерінің төмендеуі аясында қорландырудың ішкі көздерінің
Сурет 31. Қазақстан банктерінің депозиттік базасы
Депозиттердің оң өсуі, бірінші кезекте, банктерге өзінің сыртқы берешегіне
2010 жылғы 9 айда банк жүйесінің дипозиттік базасының өсуі
Жеке тұлғалар тарапынан салымдардың ұлғаюы халықтың қаржы жағдайын жақсарту,
Сурет 32. Жеке тұлғалардың кірістері
2008 жылдың аяғында қабылданған депозиттерге кепілдік беру сомасын 1
Алайда, абсолюттік мәндердегі банк салымдарының тұрақты өсуіне қарамастан қайта
Келесі суретте жеке тұлғалардың салымдары және банктер клиенттерінің саны
Сурет 33. Жеке тұлғалардың салымдары және банктер клиенттерінің саны
Депозиттер бойынша кірістіліктің төмендеуі және ұзақ мерзімді инвестициялау құралы
Депозиттік база құрылымына 2010 жылғы 3-тоқсанның аяғындағы жағдай
Мемлекеттен бөлінген қаражаттың нігізгі мақсаты өтімділіктің оңтайлы деңгейін қолдау
Сурет 34. Банктердің депозиттік базасының құрылымы
Халықтың тарапынан қайта құрылымдауды аяқтаған үш банкке қатысты
Сурет 35. Банктердің топтары бойынша жеке тұлғалардың депозиттерінің өзгеруі
Тұтастай алғанда банк жүйесі бойынша тиімді кірістілік және сенімділік
Экономиканы кредиттеудің негізгі көзі ретінде депозиттердің рөлін бағалай отырып,
Сурет 36. ГЭП қорландыру және несиелердің депозиттерге қатынасы
Мәселен, 1-топ бойынша ГЭП қорландыру қорландырудың жоғары тәуекелін
Жоғары кірістілікті көздейтін қор нарығы, пай қорлары немесе жылжымайтын
3 БАНК ЖҮЙЕСІН РЕТТЕУ ЖӘНЕ ТӘУЕКЕЛДЕРДІ БАСҚАРУ ҚЫЗМЕТІН ОҢТАЙЛАНДЫРУ
3.1 Банк өтімділігі жағдайын қадағалау және реттеу мәселелері
Банкілердің тәуекелдерді басқару жүйесін енгізу және дамытуының екі негізгі
Біріншіден, қазақстандық жетекші банкілер тәуекел-менеджментті дамытпай тұрақты өсудің болматынын
Екіншіден, дамыған тәуекелді басқару жүйесінің қажеттілігі туралы мұндай түсінік
ҚР Президентінің 2003 жылы 31 желтоқсанындағы №1270 Жарғысымен құрылған
Басқару мен ішкі бақылауға қойылатын талаптар туралы нұсқаманы жасады.
ҚҚА-да жасалынған стратегияға сай тәуекелді басқару жүйелерінің халықаралық стандарттарына
ҚҚА екінші деңгейлі банкілердің тәуекелдерді басқару мен ішкі бақылауға
Көптеген елдердің банкілік қадағалау жүйелерінің басты әлсіздігі-бақылау қызметі кезінде
Банкілік қызметті реттеу тұжырымдамаларының көпшілігі банк ісіндегі неғұрлым жоғары
Мұндай талаптар капиталдың 25 пайызына ғана жүреді, алайда екі
Банкілік қызметті реттеу заңға да, реттеуші ережелер мен саясатты
Банкілік топтар үшін пруденциалдық нормативтердің құрамына мыналар енеді: жарғылық
Пруденциалдық реттеу міндеті банкілердің тұрақтылығы мен сенімділігін қамтамысыз етуден
Банк қызметін пруденциалдық реттеу превентивтік қызмет (алдын алу)
1) банк қызметімен айналысу үшін арнайы сипаттағы кешенді
Бұл жағдайда мемлекеттік реттеуші ықпалдар мемлекеттік сәйкес құзырлы органдарының
ҚР «Қазақстан Республикасындағы банкілер мен банкілік қызмет туралы» Заңына
«Пруденциалдық нормативтер туралы ережені» жасау кезінде теориялық және практикалық
Банкілер арасындағы бәсекелестік және банкілік операциялардың көлемінің тез өсуі
Тәуекелді ескерту банкі ақпараты үшін 2007 жылдың 6 шілдесінде
1)кредиттік тарих субъектілерінің келісімінің болуы;
2)кредиттік тарих субъектілерінің барлығының теңдігі;
3)кредиттік тарих пен ақпараттық жүйенің мәліметтер базасын, ақпараттарын мақсатты
4)ақпараттың құпиялылығы ( конфиденциалдық)
5)кредиттік тарихқа сәйкес ақпараттық жүйелердің мәліметер базасын қорғауды қамтамасыз
6)азаматтардың жеке өміріне қол сұғылмаушылығын, азаматтар мен ұйымдардың құқықтарын,
Осы себептен пруденциалдық реттеу банкілік тәуекелдің көптеген факторларын
Банкілердің капиталдандырылғандығын қадағалау капиталды тәуекелдерден қорғауда маңызды қызмет
Өтімділік ‒ егер де қолдағы қаржы төлеуге жетпеген жағдайда
Банкілердің керек кезінде қолма-қол ақшаға жеңіл айналдырылатын қол
Банк өтімділігін басқаруға активті операциялармен қатар пассивті операциялар (өтімділікті
Өтімділік екі коэффициент бойынша сипатталады: банкінің ағымдағы өтімділігін коэффициентімен
Ағымдағы өтімділік пен қысқа мерзімдік өтімділіктің ең төменгі мәнін
Жоғары өтімділікті активтердің есептеулеріне мыналар енеді: қолма-қол ақшалар; тазартылған
Банкілердің қысқа мерзімдік өтімділігінің коэффициенті тарту мерзімі үш айдан
Қазақстандық банкілердің артық өтімділігі басқа да себептермен бірге
Бұған байланысты ҚР ҰБ-де (k3.1 және k3) көрсеткіштері қарастырылған,
Банкі инвестициялары көлемінің негізгі қаражаттарға және басқа да қаржылық
Кредиттік қоржынның сараптамасын жасаған кезде қалыптасқан провизияның жеткіліктігін бағалау
Кесте 10
Аудиторлық ұйымдардың есеп беру бойынша жасалған тәуекелді басқару және
Тәуекелді басқарудың негізгі құрамдас бөліктері Табылған кемшіліктер
Тәуекелді басқару мен ішкі бақылау жүйесін ұйымдастыру Банкінің бекітілген
Кредиттік тәуекелді басқару Кредиттік тәуекелді бақылаудың саяси нұсқаулардың талаптарына
Нарықтық тәуекелді басқару Құндық тәуекелді басқару тәжірибесінің болмауы; нақты
Операциялық тәуекелді және мәліметтерді электрондық өңдеу тәуекелін басқару Жаңа
Е С К Е Р Т У -
Қазақстандық Салымдарды кепілдендіру қоры сенімді қаржы институттары мен банкілік
Теңге бағамы серпінінің АҚШ долларына бағытталуы әлемдік валюталық рыноктың
Қазіргі кезде Қордың мүшелігінде екінші деңгейлі 22 банк бар.
Тұтастай алғанда ҚР жеке тұлғаларды ұжымдық сақтандыру жүйесі депозиттерді
Өткен ғасырдың 80-жылдарынан бастап өндірістік дамыған елдерде өздерінің әмбебаптығынан
Қазіргі заманда Қазақстан экономикасының дамуы аналогиялық үрдіс бойынша
Әлемдік тәжірибе банкілердің қатысуымен ҚСТ-ның бірнеше типін шартты түрде
Банкілер бақылайтын қарапайым банк тобындағы компаниялар банкілік іспен байланысты
Қарапайым қаржы конгломератында негізгі қызмет – қаржылық қызмет, бұл
Күрделі қаржы конгломерантында қаржы рыногының белсенді қатысушыларын банкілік емес
Үлестес тұлғалар бастауы болып отырған тәуекелді сәйкестендіру және шектеу
Банкілерді консолидацияланған негізде қадағалау – банкілік топ және банкімен
Консолидацияланған қадағалау жүйесін енгізу банкілік сектордың құрылымын күрделендірудің объективті
Банкі тұлғаны мынадай шарттар бойынша үлестес деп таниды: егер
Ешқандай да тұлға ҚР ҰБ-нің рұқсатынсыз өздігінен бір тұлғамен
Банкінің ірі қатысушысы – бұл банкінің дауыс беруші акцияларының
Банкілік холдинг – банкінің дауыс беруші акцияларының 25 және
Банкілермен ерекше қатынастағы тұлғалармен жасалатын мәмілелерге шектеулерді күшейту үшін
Осы жай арқылы отандық банкілерде тәуекелді бағалау жүйесін енгізу
3.2 Банк жүйесін реттеу аясында Ұлттық банктің банк секторын
Экономиканы қалпына келтіру және маңызды сыртқы күйзелістердің болмауы жағдайында,
2009 жылғы қарашада – 2010 жылғы сәуірде ішкі валюта
2009 жылы қалыптасқан банк секторының өтімділігінің ұлғаю үрдісі ҚРҰБ-нің
ҚРҰБ банк секторының өтімділігін байланыстыру үшін
Банктердің артық өтімділікті қолдауға бағытталған саясаты резервтік активтердің ең
2010 жылғы 1-3 тоқсандарда банк секторының кредиттік белсенділігі көбінесе
Мемлекеттің банк жүйесінің капиталына қатысуының негізгі көлемі – мемлекеттік
Қаржы нарығының қатысушылары үшін Қазақстандағы жағдайда қалпына келтіру туралы
Банктердің сыртқы борышын қайта құрылымдаудағы Қазақстанның тәжрибесінің бірегейлігі –
«Альянс Банкі» АҚ-ын қайта құрылымдау нәтижелері. Альянс Банкін қайта
Қайта құрылымдау қортындысы бойынша Альянс Банкінің кредиторларына жай және
- Банктің акцияларын негізгі ұстаушыны ауысқан жағдайда егер
- Банк 2010-2011 жылдары, яғни қайта құрылымдау
- Корпоративтік басқару мәселелері шеңберінде кредиторлардың Альянс
«Темірбанк« АҚ-ын қайта құрылымдау нәтижелері. Темірбанк 2010 жылғы
- ҰӘҚ-ның банк капиталындағы үлесі 51%-дан
- Бактің директорлар кеңесінің құрамына біреуі
- Қаржы жағдайының біреуі Темірбанкті ҰӘҚ
«БТА Банкі» АҚ-ын қайта құрылымдау нәтижелері.
Банк қызметінің жуық арадағы жылдардағы негізгі бағыттарының бірі сыртқы
Кредиторлар орындау үшін мынадай міндетті талаптар қойып отыр:
Қайта құрылымдау аяқталғаннан кейін алғашқы үш жыл бойы кредиторлардың
БТА Банктің директорлар кеңесінің құрамына қойылатын талаптар: директорлар кеңесінің
Әлеуетті жеткізушілерге қойылатын талаптар: ең төменгі кредиттік рейтинг халықаралық
2010 жылғы көптеген реттеу шараларын қабылдаудың алғышарты негізінен нәтижесінде
Банк секторын 2009 жылғы 4 тоқсанда – 2010 жылғы
1. Банктер капиталының сапасын жақсарту. Осы шаралар блогы банктердің
– банктің меншікті капиталынан шегерілетін банк инвестицияларын құрамын кеңейту;
– меншікті капиталының қол жетімділік коэффициенті (k1-1) есебіне банктің
2. Капитал құрылымына ерекше талаптарды енгізу арқылы қайта құрылымдау
– қайта құрылымдауға жататын банктерге меншікті капиталына басқа
– бірінші деңгейдегі капиталда есепті жылы алынған міндеттемелердің қайта
3. Банктердің және банктік холдингтердің меншік құрылымымен қамтамасыз етілген
– банк конгломератының бір заемшысына арналған тәуекелдің ең жоғары
«Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы»
– бас банктің мәртебесін алу үшін депозиттерді қабылдау, жеке
– банк конгломераты қатысушысының меншікті капиталының нақты
4. Заемшылардың және банк операцияларының ашықтығына байланысты тәуекелдерді төмендетуге
– бір заемшыға тәуекелдің ең жоғары мөлшерін есептеу кезінде
– банк сатып алған және кепілдік берген бағалы қағаздар
– кредит дефолтының своптарын (credit default swap) және жиынтық
– екінші деңгейдегі банктердің олармен ерекше қатынастармен байланысты тұлғалармен
5. Жаңадан берілетін заемдардың және қолданыстағы кредиттік портфельдің сапасын
– есептеуден банктің балансынан есептен шығарылған заемшыға банктің
– қамтамасыз ету құнының (кепілдік қамтамасыз етудің оны сату
– жіктеу санаты «үмітсіз» ретінде айқындалатын заемдардың санаты нақтыланды:
– тиісті валюталық түсімі, жалақысы жоқ және (немесе) валюталық
– заемдар бойынша төлемдерді өтеудің кезеңділігіне тәуелді ұзарту санын
6. Тәуекелдерді басқару рәсімдерін жетілдіру бойынша шаралар. Осы шаралар
– уәкілетті органға ай сайынғы негізде стресс-сценарийлерді, стресс-тестілеу нәтижелерін,
– ҚҚА-не кредит тәуекелі мен өтімділік тәуекелі мониторингі матрицасын,
– банк жоспарында көзделмеген жағдайлар туындаған кезде резервтік орталықтардың
Қазақстанда дағдарыс кезеңінде алынған тәжірибе макропруденциалдық реттеу жүйесін дамытуға
Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы 1 ақпандағы № 923
жүйелік тәуекелдерді пруденциалдық реттеудің және тиісті нормативтерді қолданудың негізгі
жүйелік тәуекелдерді материалдандырған жағдайда дағдарысқа қарсы басқару шараларын және
Реттеудің қолданыстағы жүйесі шеңберінде ҚҚА микропруденциалдық реттеуді жүзеге асыру
Макро- және микропруденциалдық реттеуге стратегиялық тәсілдерді әзірлеу Президенттің
Макропруденциалдық реттеу бөлігінде ҚРҰБ мен ҚҚА арасындағы өзара іс-әрекетті
макропруденциалдық реттеудің қағидаттары мен құралдарын іске асыраға бағытталған ұсыныстарды
макропруденциалдық реттеудің ҚҚА құзыретіне кіретін міндеттерін іске асыруға тікелей
қаржы институттарының төлем қабілеттілігі (капиталдың жеткіліктілігі, құрылымы және қорландыру
өтімділік;
кредит тәуекелі;
қаржы секторының құрылымы мен шоғырлануы банк конгломераттары қызметтерінің мәселелері;
қайта құрылымдауды және мемлекеттің араласуымен басқа шараларды қоса алғанда
ҚРҰБ және ҚҚА Басшылығының шешімі бойынша басқа да мәселелерді
Қаржы қызметі нарығын дамыту бойынша ұсыныстарды іске асыру үшін
Жұмыс тобы шеңберінде қарауға жататын нормативтік-құқықтық актілер жұмыс тобының
ҚОРЫТЫНДЫ
Дипломдық жұмыста зерттеу тақырыбының аясында жүргізілген теориялық зерттеулер мен
1. Қазақстан Республикасының Ұлттық банк қызметтерінің біріне екінші
Ұлттық банк банктік қызметтерді қадағалау және реттеу кезінде тікелей
2. Банк қызметтерін реттеу, сонымен қатар коммерциялық банктердің қаржылық
- жарғылық қордың ең төменгі мөлшері;
- меншікті қаражаттарының жеткіліктілік коэффициенті;
- баланстың өтімділік көрсеткіштері;
- Ұлттық банкіде орналастырылған міндетті
- бір қарыз алушыға келетін тәуекелдің ең жоғары мөлшері;
- банктің құрылтайшыларына, акционерлеріне, жарғылық
- ашық валюталық позиция лимиттері.
3. Қазіргі кезде өтімділік тәуекелі банк секторы үшін қауіпті
2010 жылы банктердің өзгермейтін консервативтік несиелік саясаты аясында өтімді
4. Дағдарыстың неғұрлым елеулі теріс салдарының бірі несиелік қоржын
5. Қазақстандық банктердің сыртқы міндеттемелерін қайта құрылымдауды аяқтау нәтежесінде
2010 жылдың 9 айының қорытындылары бойынша банк жүйесінің меншікті
Осы орайда дипломдық жұмыс қорытындысында келесі ұсыныстарды жасауға болады:
банктік ұйымдар қызметінің стандарттарын белгілеу, банктік ұйымдарды корпоративтік басқаруды
қаржы жүйесінің тұрақтылығын сақтау мақсатында банктер қызметіне мониторинг жасауды
қаржылық тұрақтылықты ұстап тұру мақсатында тәуекелдерге бейім банк қызметінің
банк қызметі және олардың ұсынатын қызметтері туралы клиенттер үшін
банк қызметінің тұрақтылығы сақтау және дамыту мақсатында қазіргі заманғы
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Балабанова И. Т. Банки и банковская деятельность. – СПб.:
Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие. – Алматы, 2004
Мақыш С.Б., Ілиясов А.Ә. Банк ісі. Оқу құралы. –
Р.О. Смағұлова және т.б. Қаржы, ақша айналысы және несие.
Қазақстан Республикасы банктері және банктік қызметтер туралы" Заң
Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялары. Алматы, Издат Маркет, 2004
Банковский надзор: Европейский опыт и российская практика / Под
Жуков Е.Ф. Банки и банковские оперции. – М.: ЮНИТИ,
Лаврушин О.И. Управление деятельностью коммерческого банка (финансовый менеджмент). М.:
Хамитова Н.Н., Байбулатова Р.Ж. Банковсий надзор в Казахстане. –
2005 жылдың 7 қарашасында жаңа №3924 «Екінші деңгейлі банктер
Эндрю Шенг. Банковский надзор: принципы и практика. – Вашингтон,
Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің сайты//www.nationalbank.kz
Закон РК «О государственном регулировании и надзоре финансового рынка
Қазақстан Республикасы Қаржы нарықтарын қадағалау мен реттеу агенттігі сайты//www.afn.kz
Тиімді банкілік бақылаудың негізгі принциптері. Банкілік бақылау жөніндегі Базельдік
Шелекбай А.Д., Әлмереков Н.А. Банк ісіндегі тәуекел-менеджмент: теориясы, әлемдік
Қазақстанның қаржы тұрақтылығы туралы 2010 жылғы есеп// www.nationalbank.kz
Қазақстанның қаржы тұрақтылығы туралы 2009 жылғы есеп// www.nationalbank.kz
Байбулатова Р.Ж. ҚҚА тарапынан банк қызметін қадағалау және тәуекелдерін
Ларионова И.В., Панова Г.С. О модернизации банковского регулирования и
Правила о пруденциальных нормативах Национального банка Республики Казахстан (с
«Қазақстан Республикасындағы кредиттік бюролар және кредиттік тарихты құрау
А ҚОСЫМШАСЫ
Е С К Е Р Т У - [9]
Е С К Е Р Т У - [18]
Е С К Е Р Т У - [18]
Е С К Е Р Т У - [18]
Е С К Е Р Т У - [18]
Е С К Е Р Т У - [18]
Е С К Е Р Т У - [18]
Е С К Е Р Т У - [18]
Е С К Е Р Т У - [18]
Е С К Е Р Т У - [18]
Е С К Е Р Т У - [18]
Е С К Е Р Т У - [18]
Е С К Е Р Т У - [18]
Е С К Е Р Т У - [18]
Е С К Е Р Т У - [18]
Е С К Е Р Т У - [18]
Е С К Е Р Т У - [18]
Е С К Е Р Т У - [18]
Е С К Е Р Т У - [18]
Е С К Е Р Т У - [18]
Е С К Е Р Т У - [18]
Е С К Е Р Т У - [18]
Е С К Е Р Т У - [18]
Е С К Е Р Т У - [18]
Е С К Е Р Т У - [18]
Е С К Е Р Т У - [18]
Е С К Е Р Т У - [18]
Е С К Е Р Т У - [18]
Е С К Е Р Т У - [18]
Е С К Е Р Т У - [18]
Е С К Е Р Т У - [18]
Е С К Е Р Т У - [18]
Е С К Е Р Т У - [18]
Е С К Е Р Т У - [18]
Е С К Е Р Т У - [18]
Е С К Е Р Т У - [18]
51
Халықаралық қаржы-несие мекемелері мен Базель комитетінің ұсынымдарын сақтау тұрғысында
Тәуелсіз аудиторлық фирмалар тарапынан жүзеге асырылады
Банк тарапынан жүзеге асырылады
Құзіретті қадағалау органдармен жүзеге асырылады
Бақылаудың тәуелсіз аудиторлық нысаны
Бақылаудың ішкі нысаны немесе мемлекеттік реттеу
Сыртқы реттеу
Өзін-өзі реттеу
БАНКТІК ҚЫЗМЕТТІ РЕТТЕУ МЕХАНИЗМІ